Một số mặt cần khắc phục để đẩy mạnh xuất khẩu thịt lợn ở Việt Nam
Trong những năm gần đây tốc độ đàn lợn tăng khá nhanh, bình quân hàng năm là 4 - 5%. Nhưng sức mua trong nước ước khoảng 70% số lợn thịt hơi sản xuất ra. Còn xuất khẩu thịt lợn các loại, năm cao nhẩt (2001) cũng chưa vượt qua 30 ngàn tấn, chủ yếu là lợn sữa, lợn choai xuất sang Hồng Kông, Malaixia và Trung Quốc. Thịt lợn mảnh chủ yếu xuất sang Liên bang Nga, tuy nhiên số lượng ngày một giảm dần do có khó khăn về cạnh tranh giá cả và phương thức thanh toán (chủ yếu là trả nợ).
Nhìn chung, việc xuất khẩu thịt lợn ở Việt Nam có tiểm năng lớn nhưng chưa xuất được bao nhiêu do bị cạnh tranh gay gắt về chất lượng (phẩm chất, tỷ lệ nạc) về giá cả nhất là Braxin, Mỹ và Trung Quốc. Mặc dầu hiện nay ta ở gần một số nước có yêu cần nhập khẩu lớn về thịt lợn, nhưng xuất khẩu thịt lợn ở ta vẫn còn hạn chế do các nguyên nhân chính cần khắc phục sớm sau đây:
- Chăn nuôi lợn chưa thực sự đi vào sản xuất hàng hoá, số trang trại chăn nuôi quy mô hàng trăm con trở lên chưa nhiều, lại ở rải rác mỗi địa phương nổi lên một vài trại (trừ Đồng Nai). Còn số vẫn chăn nuôi quảng canh và phân tán ở các hộ gia đình, chăn nuôi theo kiểu tận dụng là chính, bên cạnh cũng đã có nhiều hộ chăn nuôi theo bán công nghiệp (nuôi bằng thức ăn tự chế hoặc dùng 1 phần nền là cám, ngô, sắn…) nên đàn lợn thịt xuất chuồng không đồng đều, phẩm chất thịt không đảm bảo. Vì vậy, tổ chức chăn nuôi trang trại là một bước tiến chuyển dần sang chăn nuôi lợn hàng hoá. Muốn cho sản phẩm hàng hoá chăn nuôi lợn là thịt lợn đáp ứng được yêu cầu thị trường trong nước thì phải áp dụng đồng bộ các khâu, nhất là giống và thức ăn. Muốn vươn mạnh xuất khẩu ra thị trường quốc tế thì khâu vệ sinh thú y trong chăn nuôi và giết mổ, chế biến bảo quản phải đạt tiêu chuẩn quốc tế. Vì vậy đa số chăn nuôi lợn hiện nay đều không đảm bảo.
- Đàn lợn giống của Việt Nam cho đến nay đã tập hợp đủ các giống lợn tốt trên thế giới, đạt tiêu chuẩn xuất khẩu về chất lượng. Tuy vậy số lượng giống chưa đủ cung cấp cho sản xuất, giá con giống vẫn còn quá cao (4 - 5 triệu/1 nái hậu bị » 100 kg). Hiện nay đàn giống lợn địa phương (lợn Móng Cái, lợn Cỏ, lợn lai, lợn bản…) vẫn còn chiếm tới 60%, chậm lớn, năng suất thấp, tỷ lệ mỡ nhiều. Nhà nước cần nghiên cứu có chính sách khuyến khích đối với việc nuôi các lợn giống tốt, tỷ lệ nạc cao, tăng trọng nhanh, ít bệnh tật…
- Thức ăn trong chăn nuôi lợn thường chiếm tới 65 - 70% giá thành sản xuất. Nhưng đa số chất lượng không đảm bảo, tỷ lệ nấm mốc và độ ẩm cao, nhất là ngô. Các nguyên liệu cơ bản khác là đậu tương, bột cá… thì mới chỉ đáp ứng được 50 - 60% yêu cầu. Hiện giá nguyên liệu các loại thức ăn gia súc thường cao hơn giá quốc tế từ 20 - 30%. Hàng năm các doanh nghiệp vẫn phải nhập nhiều loại nguyên liệu thức ăn gia súc mà trong nước sản xuất chưa đáp ứng được như bột mỳ, khô dầu, bột cá, các loại vitamin, khoáng và cả ngô hạt, đậu tương… Nên các ngành có liên quan cần giảm bớt các thủ tục hành chính và thuế, tạo điều kiện thuận lợi cho việc nhập nguyên liệu thức ăn chăn nuôi, giúp giảm bớt khó khăn trong chăn nuôi lợn, nhất là chăn nuôi lợn xuất khẩu.
- Ngành thú y cần khẩn trương cùng với các ngành có liên quan của Bộ Nông nghiệp và PTNT và Bộ Thương mại… sớm giải quyết các yêu cầu cần thiết để đi đến ký kết hiệp định thú y với một số nước để có đủ điều kiện tiến hành cho việc xuất khẩu thịt lợn được thuận lợi. Đây cũng là một trở ngại lớn trong việc xuất khẩu thịt lợn ở nước ta cần sớm được tháo gỡ.
- Công nghiệp chế biến thịt lợn là một trong những khâu quan trọng trong dây truyền tổ chức xuất khẩu thịt lợn, thì hiện nay là khây rất yếu. Qua kiểm tra theo các tiêu chuẩn quốc tế các cơ sở giết mổ xuất khẩu hiện có, chỉ có hai cơ sở: ở Hải Phòng và Vissan (TP Hồ Chí Minh) là đạt yêu cầu. Đây là khâu tuy khó, nhưng hiện nay nhiều nước có các thiết bị toàn bộ giết mổ hiện đại, đạt tiêu chuẩn quốc tế. Một số doanh nghiệp lớn đứng ra nhập về là có thể đáp ứng được yêu cầu.
Trên đây là một số khâu chính cần khắc phục để có thể đẩy mạnh được xuất khẩu thịt lợn ở nước ta. Tuy vậy trên thực tế, việc tháo gỡ các điều trên đây vẫn chưa chắc đẩy mạnh được xuất khẩu thịt lợn trong những năm tới. Mà theo tôi phải có một chủ thể (Tổng công ty chăn nuôi lợn Việt Nam hay một doanh nghiệp nào đó) nhận trách nhiện chính đứng ra tổ chức sản xuất, kinh doanh, xuất khẩu thịt lợn khép kín từ A đến Z bao gồm 3 khâu chính:
- Tổ chức sản xuất: Thống nhất quy trình sản xuất từ con giống, công thức lai, quy trình nuôi lợn đực giống, lấy tinh phối giống, lợn nái sinh sản, lợn hậu bị, sản xuất lợn thương phẩm… Chế biến thức ăn các loại, chuồng trại, thiết bị vận chuyển thức ăn, phân phối, bảo quản, vận chuyển con giống, cung cấp nước uống, vệ sinh… Quy trình thú y phòng trị bệnh…
- Tổ chức chế biến: Nhập thiết bị toàn bộ theo yêu cầu quốc tế. Cơ sở chế biến này đặt ở trung tâm của các vệ tinh sản xuất (chăn nuôi lợn thịt - khâu cuối). Nếu quy mô sản xuất mở rộng, có thể nhập thêm dây truyền giết mổ mới.
- Khâu tiếp thị:
Tổ chức tìm kiếm thị trường trong và ngoài nước có thú y, ngành thương mại… hỗ trợ để đáp ứng các thủ tục quốc tế về xuất nhập khẩu thịt lợn.
Cấy “tư bản”: Thông qua 1 công ty của Việt kiều hay người bản xứ (ví dụ ở Hồng Kông hay Nhật Bản). Tổng công ty chăn nuôi Việt Nam hay doanh nghiệp nào đó: trên cơ sở điều tra, bàn bạc về các mặt nhất là về phân chia lợi nhuận. Sau khi thống nhất ký kết, hỗ trợ một khoản kinh phí nhất định để họ có thể mở rộng kinh doanh tại Hồng Kông hoặc Nhật Bản, cùng giải quyết các thủ tục về thú y, thuế… Coi như các mặt hàng thịt lợn của Việt Nam như là sản xuất tại Hồng Kông hoặc Nhật Bản. Đây là việc khó, nhưng không phải không làm được. Trước đây các nhà buôn bán giàu có ở Việt Nam , Trung Quốc… thường đã làm và thu được kết quả to lớn, nhanh bất ngờ. Đây là cách tiếp cận thị trường theo kiểu “nội công - ngoại kích”.
Hiện nay Nhà nước đang khuyến khích các doanh nghiệp, cá nhân xây dựng các dự án đầu tư ra nước ngoài. Việt Nam đang có nhiều thế mạnh về sản xuất thịt lợn, nông dân đang cần có đầu ra cho lợn. Bởi vậy các doanh nghiệp, các cá nhân cần quan tâm tìm cách tháo gỡ thì tất yếu trong tương lai việc xuất khẩu thịt lợn ở Việt Nam sẽ được đẩy mạnh, giúp cho chăn nuôi lợn của Việt Nam có bước phát triển mới mạnh mẽ và hiệu quả hơn.
Nguồn: T/c Chăn nuôi, 11 – 2006, tr 48.
