Một số kiến nghị về Tổng quan hiện trạng Hà Nội trong Đồ án “ Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội ”

Trong Đồ án, hiện trạng môi trường chỉ nêu hai vấn đề là hiện trạng môi trường tự nhiên và chất lượng môi trường. Hiện trạng môi trường tự nhiên nêu lên địa hình địa chất và 5 hệ sông, hiện trạng môi trường nêu lên ô nhiễm nước mặt, ô nhiễm nước ngầm, ô nhiễm đất nông nghiệp và ô nhiễm không khí.

Tôi cho rằng nếu chỉ nêu hiện trạng môi trường của Hà Nội có số vấn đề như vậy sẽ không có đủ căn cứ để đề ra các nội dung khác, do vậy tôi đề nghị:

1. Sau khi Hà Nội mở rộng hợp nhất Tỉnh Hà Tây và Hà Nội cũ, đây là cơ hội để nhìn nhận và đánh giá thống nhất hiện trạng điều kiện tự nhiên của Hà Nội mới.

Do vậy phải có nhận xét và đánh giá môi trường tự nhiên hay nói rộng hơn là điều kiện địa lý tự nhiên một cách toàn diên và sâu sắc đầy đủ về cấu tạo địa chất, địa mạo, hệ núi, đồi, đồng bằng, đất ngập nước, các hệ sinh thái, các kiểu rừng đầu nguồn, rừng bảo hộ, rừng cảnh quan, về đa dạng sinh học, về khí hậu....... của Hà Nội.

2. Trong Đồ án chỉ đề cập đến 5 hệ sông: Sông Hồng, sông Đà, sông Tích, sông Nhuệ và sông Đáy, Tôi đề nghị phải đưa vào hiện trạng có cả các hệ sông Lừ, sông Xét, sông Tô lịch và sông Kim ngưu để đánh giá. Chính các con sông này có nhiều ý nghĩa về lịch sử, sinh thái và môi trường đặc trưng của Hà Nội không những ngày xưa và cả hiện tại. Hiện tại đang lạm dụng việc cống hoá các dòng sông, dòng chẩy cho nên đã làm hạn chế việc lưu thông dòng nước, thấm bề mặt của nước mưa và lâu dài là làm thẩm thấu các chất độc hại vào nước ngầm. Đối với các dòng sông thì sông Hồng có đặc điểm là dòng chẩy có nhiều biến đổi, bên lở bên bồi, nhìn bản đồ năm 1945 và năm 1981 cũng thấy được dòng chẩy khác nhau, các tài liệu này các nhà khoa học Hà Nội đã có nhiều nghiên cứu . Do vậy phải có sự đánh giá rất kỹ về sồng Hồng và có dự báo về sự biến đổi của dòng sông và có những biện pháp chỉnh trị có hiệu quả, mà không phải là biện pháp chỉnh trang như Đồ án nêu.

3. Cần phải có nhận xét và đánh giá tài nguyên của Hà Nội. Các làng nghề thủ công dùng tre, song, mây nứa gỗ ...lấy ở rừng, làng nghề gốm sứ thì khai thác nguyên liệu ở các mỏ cao lanh, mỏ đất sét, xí nghiệp phân bón thì khai thác các mỏ than bùn .... và trong lòng đất Hà Nội còn tài nguyên gì nữa cũng phải đánh giá chứ.

Tôi nghĩ rằng tài nguyên nước, taì nguyên đất đai nên đưa sang phần hiện trạng tài nguyên để đánh giá mà không nên ghép đất đai vào phần “ hiện trạng kinh tế - dân số- đất đai ”. Hiện nay Hà Nội có đủ tư liệu để đánh giá tài nguyên nuớc mặt nước ngầm.

4. Về hiện trạng chất lượng môi trường, trong Đồ án mới chỉ nêu lên 4 loại ô nhiễm, đó là ô nhiễm nước mặt, ô nhiễm nước ngầm, ô nhiễm đất nông nghiệp và ô nhiễm không khí. Tôi đề nghị cần phải bổ sung vào phần này là “ Chất lượng môi trường, sự cố môi trường và biến đổi khí hậu ”.Sự cố môi trường bao gồm các nội dung sau:

Nước ta thuộc khí hậu nhiệt đới gió mùa, chịu ảnh hưởng rất nhiều của thời tiết gió bão, mưa dông, nắng hạn.... Hà Nội cũ cũng như Tỉnh Hà Tây đã từng bị nhiều lần lũ lụt và đã vỡ đê, nhiều lần phải phá đê xả lũ, nắng hạn cạn dòng chẩy sông Hồng.. Các nhà khoa học Hà Nội có đủ khả năng tập hợp các sự cố môi trường đã từng xẩy ra ở Hà Nội để có những nhận xét và đánh giá chính xác gíup cho Đồ án được đầy đủ và có giá trị hơn.

Các vùng động đất của Hà Nội, các nhà khoa học Hà Nội mấy chục năm nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về các vùng động đát của Hà Nội. Đây là một hiện trạng quan trọng để tham khảo trong việc xây dựng quy hoạch.

Sự sụt lún mặt đất của Hà Nội. Hà Nội đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về độ lún hàng năm của mặt đất Hà Nội, Hà Nội cũng đã xây dựng trạm đo lún. Những số liệu này cũng rất cần phải phận tích nhận xét để cho Quy hoạch chung được chính xác.

Biến đổi khí hậu là vấn đề lớn đối với sự sống còn của nhân loại, là mối quan tâm của tất cả các quốc gia trên thế giới. Biến đổi khí hậu đã, đang và sẽ tác động tới tất cả các lĩnh vực tự nhiên và kinh tế xã hội trên phạm vi toàn cầu và ảnh hưởng nghiêm trọng tới tiến trình phát triển bền vững, thực hiện Mục tiêu Thiên niên kỷ của tất cả các quốc gia, nhất là các nước đang phát triển. Theo Uỷ ban Liên chính phủ Liên hiệp quốc về Biến đổi khí hậu, nước ta là một trong 5 nước bị tác động nặng nề của biến đổi khí hậu, Chính phủ đã có chương trình hành động ứng phó với biến đổi khi hậu, Hà nội cũng phải xây dựng chương trình này. Thế mà trong Đồ án không nhắc dến. Tôi đề nghị phải có sự lồng ghép biến đổi khí hậu với việc xây dựng Đồ án Quy hoạch chung Hà Nội và các Quy hoạch ngành sau ngày.

5. Vấn đề Trung tâm hành chính: Tôi đề nghị Trung tâm hành chính quốc gia vẫn phải lấy Khu Ba đình làm điểm tựa để phát triển rộng ra hướng có được sự hội tụ đủ điều kiện về Địa chính trị, Địa kinh tế và Địa sinh học, phù hợp với Chiếu dời đô của Vua Lý Thái Tổ “ ... Xemkhắp nướcViệt đó là nơi thắng địa, thực là chỗ hội tụ quan yếu của bốn phương, đúng là nơi thượng đô kinh sư mãi muôn đời ”, có vậy đất nước ta mới phát triển bền vững được.

Thành phố Hà Nội vừa mới được mở rộng, hiện trạng Thành phố Hà Nội cũ và Tỉnh Hà Tây có nhiều khác biệt, vì vậy việc đánh giá hiện trạng Hà Nội cần phẩi làm công phu, đầy đủ, toàn diện và nghiêm túc mà phải đề cập trong Đồ án, có vậy thì việc đề ra phương hướng và ý tưởng của Quy hoạch chung mới phù hợp để sau này đề ra quy hoạch ngành mới mang nhiều tính khả thi.

(*) PPJ: Peskin – Posco – Jina là Liên danh tư vấn quốc tế đã được chọn là nhà tư vấn cùng các đối tác Việt Nam thực hiện Đồ án nêu trên.