Môi trường biển trong mùa du lịch: Nguy cơ và Thách thức
Nguy cơ và thách thức
Theo Boris Fabres, cố vấn cao cấp của Trung tâm Bảo tồn sinh vật biển và phát triển cộng đồng (MCD), Hiệp hội vườn quốc gia và Khu bảo tồn thiên nhiên Việt Nam (VNPPA), có 80% du khách chọn biển làm nơi nghỉ ngơi, hơn 70% điểm đến trong nước là biển. Kế hoạch của Việt Nam là tới năm 2020 khu vực biển sẽ đóng góp 50% GDP quốc gia. Hằng năm, các vùng ven biển dọc theo chiều dài hình chữ S của đất nước tổ chức nhiều hoạt động ý nghĩa để tôn vinh giá trị của biển như Festival biển Bà Rịa - Vũng Tàu, Festival biển Nha Trang, Festival Huế cũng dành chương trình cho biển Thuận An - Lăng Cô, lễ hội ở Hạ Long..., ngoài ra, còn có rất nhiều lễ hội diễn ra ở khắp các địa phương ven.. biển.. Thế nhưng, bày tỏ tình yêu biển thôi vẫn chưa đủ, vì muốn phát triển tiềm năng kinh tế từ du lịch biển mang lại, chúng ta còn phải biết hành động giữ gìn để trân trọng nó.
PGS.TS Nguyễn Văn Phước, Viện trưởng Viện Môi trường và Tài nguyên Tp. Hồ Chí Minh cho rằng: Quá trình khai thác du lịch biển thời gian qua đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến biển Việt Nam , khiến biển đang bị đục hóa. Theo ông, vùng biển phía Bắc từ Cửa Lục đến Cửa Lò, hàm lượng bùn đã vượt quá giới hạn cho phép đối với nước biển ven bờ. Bãi tắm Đồ Sơn, Cát Bà (Hải Phòng) hàm lượng bùn từ 20g/m3 lên 340g/m3 làm cho nước đục và ô nhiễm, gây chết các rạn san hô. Ở Cà Mau, hàm lượng bùn cũng vượt quá giới hạn. Tại Hạ Long, từ năm 2004, các khu vực ven bờ vịnh đã có những biểu hiện ô nhiễm cục bộ do lượng chất rắn lơ lửng tăng, trong khi lượng ôxy hòa tan giảm; nitrơrit và vi khuẩn gây bệnh Coliform ở Lán Bè, Vựng Đâng và cảng than ven bờ Nam Cầu Trắng đã gây độ đục vượt quá mức cho phép. Thống kê của Ban quản lý vịnh Hạ Long cho biết, khu vực Hạ Long - Cẩm Phả có 21 dự án lấn biển và 17 dự án đổ bùn thải, bùn từ việc nạo vét cảng sông được phép đổ xuống biển. Tại Nha Trang, thống kê của Ban quản lý vịnh Nha Trang, mỗi ngày có khoảng 10 tấn rác thải du lịch, cộng với rác thải sinh hoạt của dân cư trên 6 khóm đảo đổ xuống biển; nhà vệ sinh trên các tàu du lịch được thải thẳng xuống biển; tàu thuyền đu lịch, phương tiện vui chơi giải trí tấp nập khiến nước biển ven bờ bị ô nhiễm dầu. Tình trạng này cũng xảy ra ở một số vùng biển Phan Thiết, Bà Rịa - Vũng Tàu. Giám sát môi trường gần đây ở Long Hải, Hồ Cốc, Bãi Sau, Bãi Trước, bãi Dâu của Vện Tài nguyên và Môi trường TP.HCM cho thấy, chất lượng nước biển ở các bãi biển này đều có dấu hiệu ô nhiễm.
Thế nhưng, chuyện bảo vệ môi trường biển của càc cơ sở lưu trú , dịch vụ du lịch, khu du lịch lại chưa được quan tâm đúng mức. Ví dụ, mỗi ngày các khu du lịch, resort, khách sạn của tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu thải ra t 600m 3nước thải, nhưng chỉ có 300m 3được xử lý. Bons Fabres cảnh báo, nếu không có những biện pháp : giáo dục tự nguyện bảo vệ môi trường biển và mạnh tay xử phạt những người, đơn vị gây ô nhiễm, chúng ta sẽ mất nhiều chi phí hơn cho việc ngăn chặn ô nhiễm biển. Nước thải, bùn, chất rắn sẽ giết chết hệ san hô, giết chết động thực vật biển, rừng ngập mặn, gây bệnh cho người, ảnh hưởng đến kinh doanh du lịch. . . Đó là những mất mát không thể tính toán hết.
Một cán bộ có trách nhiệm của Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Bình cho biết: Nhiều đoạn trên vệt bãi biển của tỉnh Quảng Bình cũng đang bị đầu độc bởi rác thải sinh hoạt do sự thiếu ý thức của người dân. Mùa hè nắng nóng như dội lửa, đường Trương Pháp chạy dọc theo bờ biển Nhật Lệ trở nên ngột ngạt hơn với hơn 500 quán ăn. Biển Nhật Lệ từng được nhiều tổ chức du lịch lữ hành trong cả nước vinh danh là một trong ít bãi biển còn giữ được vẻ đẹp nguyên sơ của tạo hóa. Nhưng chỉ trong vòng 3 năm trở lại đây, những bãi cát trắng phẳng lỳ của bờ biển bị rác thải sinh hoạt lấn chiếm. Đa số quán ăn không hề có một nhà vệ sinh và bãi biển trở thành nơi để khách ăn xả thải. Tất cả rác thải sinh hoạt từ các quán ăn đều bị vứt xuống biển.
Cửa biển Nhật Lệ là nơi giao thoa của sông Nhật Lệ và biển cả, nên không chỉ có rác thải sinh hoạt mà nhiều loại rác thải tự nhiên cũng theo sông đổ về biển. Ngoài rác thải sinh hoạt đang đe dọa ô nhiễm nghiêm trọng nước biển nơi đây thì hàng vạn đầm, hồ tôm dọc theo bãi biển cũng đang làm nước biển ô nhiễm.
Nguyên nhân: Thiếu một cơ quan chuyên trách
Chưa có cơ quan chuyên trách quản lý nhà nước về môi trường trong ngành Du lịch, vì vậy công tác quản lý khai thác và bảo tồn tài nguyên, môi trường du lịch nói chung, du lịch biển nói riêng gặp nhiều khó khăn, mới chỉ thực hiện ở mức độ nghiên cứu, đề xuất giải pháp chung.
Chưa có được nghiên cứu đánh giá một cách toàn diện và có hệ thống về môi trường du lịch biển Việt Nam làm căn cứ đề ra các giải pháp khai thác hợp lý tài nguyên, đảm bảo môi trường cho phát triển bền vững du lịch biển.
Chưa xây dựng và ban hành chính thức hướng dẫn về đánh giá tác động môi trường (ĐTM) cho hoạt động du lịch, mặc dù trong năm 1999 Viện Nghiên cứu và Phát triển Du lịch đã phối hợp với Trung tâm Khoa học Tự nhiên và Công nghệ Quốc gia soạn thảo sách "Hướng dẫn ĐTM cho dự án phát triển du lịch".
Chưa có hệ thống kiểm soát quản lý các vấn đế về môi trường liên quan đến các hoạt động du lịch, vì vậy thiếu các hoạt động tích cực nhằm hạn chế sự suy thoái tài nguyên và môi trường du lịch nói chung, du lịch biển nói riêng.
Quan hệ liên ngành trong quản lý môi trường, đặc biệt giữa ngành Du lịch với ngành Tài nguyên và Môi trường còn thiếu chặt chẽ vì vậy ảnh hưởng đến công tác quản lý môi trường biển cho hoạt động phát triển du lịch ở khu vực này.
Du lịch Việt Nam đang phải đối mặt trực tiếp với quá trình suy thoái môi trường chung, môi trường biển nói nêng, đặc biệt ở các vùng trọng điểm phát triển kinh tế - xã hội và các khu vực trọng điểm phát triển du lịch ở vùng ven biển, hải đảo.
Để xuất một số giải pháp
Nghiên cứu bổ sung và hoàn thiện từng bước các cơ chế chính sách:
Chính sách ưu tiên miễn giảm hoặc không thu thuế trong thời gian nhất định với các hình thức đầu tư thuần tuý cho hoạt động bảo vệ môi trường của du lịch biển, hoặc đầu tư trong các lĩnh vực khác với các công nghệ đồng bộ về bảo vệ môi trường biển.
Chính sách ưu tiên đối với các dự án đầu tư du lịch có các giải pháp khả thi, cụ thể nhằm giảm thiểu tác động của hoạt động du lịch đến môi trưừng biển, mang lại các hiệu quả trực tiếp cho cộng đồng và lâu dài cho toàn xã hội ở vùng ven biển và hải đảo.
Chính sách khuyến khích phát triển nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực bảo vệ môi trường biển; khai thác và sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên, đảm bảo phát triển du lịch biển bền vững. Khuyến khích nghiên cứu ứng dụng các công nghệ ít tiêu thụ năng lượng, nước sạch và tăng cường tái sử dụng chất thải trong các cơ sở dịch vụ du lịch, đặc biệt trên các đảo.
chính sách khuyến khích và hỗ trợ phát triển các loại hình du lịch thân thiện với môi trường, đặc biệt là du lịch sinh thái biển. Điều này đã được thể hiện rõ trong chiến lược phát triển du lịch Việt Nam .
Tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước về môi trường:
Tích cực triển khai "Quy chế bảo vệ môi trường trong lĩnh vực du lịch" do Bộ tài nguyên và Môi trường ban hành tại Quyết định số 02/2003/QĐ-BTNMT.
Lồng ghép nhiệm vụ bảo vệ môi trường vào các hoạt động phát triển du lịch biển, đặc biệt trong công tác quy hoạch phát triển du lịch với việc thực hiện đánh giá tác động môi trường.
Nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường:
Tăng cường hoạt động tổ chức "Tuần lễ du lịch xanh" tại các trung tâm du lịch, khu du lịch trọng điểm ven biển trong cả nước như đã thực hiện tại Cửa Lò (Nghệ An), Nha Trang (Khánh Hòa), Huế (Thừa Thiên - Huế).
Tăng cườn tổ chức các lớp tập huấn về môi trường cho các cán bộ quản lý, các doanh nghiệp du lịch ở vùng ven biển trên phạm vi cả nước như đã thực hiện tại Đồ Sơn (Hải Phòng), Đà Nẵng và Vũng Tàu (Bà Rịa - Vũng Tàu).
Nghiên cứu ứng dụng khoa học công nghệ:
Đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu các vấn đề liên quan đến phát triển du lịch biển bền vững từ góc độ môi trường trong khuôn khổ "Nhiệm vụ quản lý nhà nước về môi trường" với sự hỗ trợ về kinh phí hoạt động của Bộ Tài nguyên và Môi trường.
Khuyến khích và ưu tiên hướng nghiên cứu và ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực bảo vệ môi trường biển làm cơ sở cho việc xây dựng các giải pháp đồng bộ thực hiện Luật Bảo vệ môi trường trong hoạt động phát triển du lịch biển ở Việt Nam .
