Mối tình đầu của nhà bác học Kôvalepxcaia
Đến năm 1885, mấy mẹ con bà tướng đi Pêtecbua và Anna cùng em gái là Xôphia có dịp gặp gỡ Đôxtôiepxki . Năm đó Anna mới tròn 18 tuổi. Và giữa hai người nảy sinh tình yêu. Sau thời kì đọc và mê sách lãng mạn, Anna bị khoa học tự nhiên lôi cuốn không thích trở thành diễn viên nữa mà muốn đi Pêtecbua học nghề y. Xung đột gay gắt xảy ra giữa cô Anna theo phái hư vô chủ nghĩa và Đôxtôiepxki khi họ bàn về nghệ thuật, về thơ Puskin. Sự đoạn tuyệt giữa hai người là không tránh khỏi.
Tình cờ chứng kiến cảnh Anna, chị gái mình cự tuyệt lời tỏ tình của Đôxtôiepxki (năm đó ông 34 tuổi), cô em Xôphia 14 tuổi chợt nhận ra rằng cô đã đem lòng yêu nhà văn. Mắt cô mờ đi, tim đập mạnh, cô cảm thấy cô đơn cay đắng và bị xúc phạm ghê gớm. Và cô bỏ chạy ra khỏi phòng.
Mãi sau này qua hồi ký của Xôphia chúng ta mới biết được tình yêu thầm kín xưa kia của bà với nhà văn Nga vĩ đại. Đó chính là Xôphia Kôvalépxkaia (1851 - 1891), nhà nữ toán học nổi tiếng của Nga và thế giới. Do sự hạn chế của chính quyền Nga hoàng, sau khi đỗ tiến sĩ ở Đức,bà đã không được dạy Đại học ở nước Nga-Tổ quốc mình,mà giữ chức Giáo sư ở Đại học Xtốckhôm và trở thành Viện sĩ thông tấn của Viện Hàn lâm khoa học Thuỵ Điển .
Đôxtôiepxki còn giữ mãi kỷ kiện êm đẹp về Anna Vaxiliepna. Vài năm sau Đôxtôiepxki nói với bà Anna Griporiepna, vợ ông: “Anna Vaxiliepna là một trong những người phụ nữ tuyệt vời mà anh đã gặp trong đời. Cô ấy cực kỳ thông minh, học vấn rộng và có trái tim vàng”.
Năm 1869, Anna Vaxiliepna đi du học nước ngoài rồi lấy một người cách mạng Pháp là Giắccơla. Trong thời kỳ công xã Pari, bà là uỷ viên trung ương Hội liên hiệp phụ nữ, đi diễn thuyết, viết báo và làm hộ lí ở các bệnh viện. Sau đó vợ chồng Giắcơla trốn sang Thuỵ Sĩ rồi về Nga. Năm 1879, gia đình Đôxtôiepxki và gia đình Giắcơla lại cùng sống ở Xtaraia Ruxa và giữ quan hệ thân mật. Anna Vaxiliepna mất ở Pari 1887. Bốn năm sau, 1891, nhà nữ bác học Xôphia Kôvalepxkaia tạ thế tại Xtôckhôm sau khi trải qua quãng đời ngắn ngủi đầy vinh quang và cay đắng.
Kôvalepxcaia là người phụ nữ đầu tiên trên thế giới giành được học vị Tiến sĩ toán học và Giáo sư đại học, người dấn thân bênh vực bình quyền cho phụ nữ.
Quỹ Kôvalepxcaia là một Quỹ phi lợi nhuận,phi Chính phủ, đặt trụ sở ở Mỹ. Mục tiêu của Quỹ là cổ vũ phụ nữ châu Á, châu Mỹ Latinh và châu Phi tham gia nghiên cứu Y học và khoa học công nghệ. Ở Việt Nam , từ năm 1985, Quỹ đã trao giải hằng năm cho các nhà khoa học nữ xuất sắc, và cứ hai năm một lần tổ chức buổi giao lưu của các nữ sinh viên tài năng.
