Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ hai, 16/10/2006 23:02 (GMT+7)

Máy bơm nước “made in Tất Hải”

Đồng Hợp là xã đặc biệt khó khăn của huyện Quỳ Hợp, chưa có điện lưới quốc gia, lúa chủ yếu trồng trên ruộng bậc thang phân tán, nhỏ lẻ nên việc điều tiết nước rất khó khăn. Vào mùa hạn, những con suối cạn khô khiến tất cả các loại máy bơm, gầu sòng, gầu kéo đều “làm đồ chơi”; người dân chỉ biết nhìn từng cánh đồng lúa héo khô. “Tôi vốn là bộ đội, đi biền biệt cả tháng cả năm đâu biết vợ con mình ở nhà lam lũ, trồng 6 sào lúa mà chỉ thu được vẻn vẹn 3 tạ thóc/vụ. Năm 1996, khi về nghỉ chế độ, trực tiếp tham gia sản xuất cùng bà con tôi mới thấm thía nỗi khổ thiếu nước. Từ đó tôi luôn nung nấu ý định phải chế tạo cho được một loại máy bơm phù hợp với đồng đất quê mình” - ông Hải tâm sự.

Cẩm nang để ông bắt đầu thực hiện ý tưởng là một tủ sách “dành dụm” được từ khi còn là sinh viên Học viên Hậu cần, trong đó cuốn “Thuật phát minh sáng chế Angôrit” của Alsule (người Nga) và cuốn “Khoa học lao động” giới thiệu phương pháp hợp lý hoá lao động của tiến sĩ Phơridrich Taylor (người Mỹ) đã giúp ông giải các bài toán về năng suất cấp nước, lực, kết cấu máy, vật liệu,... để hình thành máy bơm nước đạp chân được ông đặt tên là Đồng Hợp. Mất đến 4 năm đập đập, phá phá, dành hết lương hưu để mua thiết bị, nguyên vật liệu, “đến nỗi bà nhà tôi phải kêu rầm lên ông chỉ biết có máy bơm” - ông cười nói. Năm 2000, chiếc máy bơm đầu tiên do ông Hải sáng tạo đã được đưa ra đồng, làm dịu đi “cơn khát” của đất và lúa trong sự vui mừng, phấn khởi của bà con. Bởi trong điều kiện không có điện lưới quốc gia, địa hình cao thấp không đều, mọi loại máy bơm đều bó tay thì sự xuất hiện của máy bơm Đồng Hợp mở ra hy vọng cho bà con, sẽ cải thiện được nhu cầu nước cho sản xuất. Máy bơm nước đạp chân Đồng Hợp có kết cấu rất đơn giản, thân máy có kết cấu gồm 4 xilanh nằm trên cùng một mặt phẳng (xilanh làm bằng sứ, chất kế dính là hỗn hợp cát, sạn, xi măng và nước), 4 xi lanh này sẽ cung cấp nước thường xuyên vào máng để dẫn ra ruộng; giá bơm nước làm bằng gỗ, trên giá gắn cọc trụ ghế ngồi; cọc treo ròng rọc và hai kè làm tăng độ vững khi đặt máy.

Và phải mất thêm 4 năm nữa ông Hải mới cho ra đời sản phẩm hoàn thiện mà ông gọi là “một tác phẩm nghệ thuật của nghề trồng lúa nước miền núi Việt Nam”. Thực chất của quá trình hoàn thiện này là bớt một số phần thừa để giảm khối lượng của máy; còn nguyên tắc hoạt động, không thay đổi. Thời gian đầu, máy bơm Đồng Hợp trông xù xì, cồng kềnh, nặng 62kg. Ông giảm bớt một số phần thừa của bêtông, rút ngắn giá đỡ của thân máy (từ 3m xuống còn 1,05m) và cần đạp (từ trên 1m xuống còn 55cm). “Bây giờ thì “hắn” gọn nhẹ lắm rồi, chỉ trên dưới 40 cân” – ông hồ hởi nói.

So với những máy bơm cùng loại, máy bơm nước đạp chân Đồng Hợp có những ưu điểm vượt trội. Công suất gấp 3 lần so với máy của Bănglađét do Viện Lúa quốc tế (IRRI) giới thiệu ở một số vùng trên địa bàn tỉnh Nghệ An, Thanh Hoá... (15m 3/giờ nhờ kết cấu 4 xilanh). Máy của Bănglađét lực tác động để bơm nước phải là người lớn, còn hệ thống đòn bẩy kép của máy bơm Đồng Hợp giảm đi 4/5 trọng lực, nghĩa là chỉ cần một đứa trẻ lên 10 cũng có thể bơm nước bình thường. Thiết kế ghế ngồi khi bơm cũng là nét đặc biệt của máy bơm Đồng Hợp, cho phép tận dụng được cơ chân, tư thế ngồi sẽ ít hao phí lực vô ích do cơ thể không tạo áp lực thường xuyên lên hai chân. Ông còn thiết kế cả giá sách cho các em học sinh ôn bài khi giúp bố mẹ bơm nước. Công suất máy bơm Đồng Hợp lớn gấp 10 lần so với máy bơm nước Trung Quốc loại 300kW/giờ, nếu áp dụng trên địa bàn miền núi như địa phương ông. Khắc phục được nhược điểm của những loại máy trên, tác phẩm của ông có thể hoạt động tốt, bất kể nguồn nước nông hay sâu, chảy hay tĩnh. Trong đợt hạn hán năm ngoái, máy bơm Đồng Hợp đã phát huy tác dụng. Khi các khe suối cạn khô, các loại gàu, guồng đều bất lực, máy bơm Đồng Hợp vẫn chạy, “cứu” được hàng trăm hecta lúa của xã. “Bây giờ bà nhà tôi không kêu tôi khùng nữa rồi, từ ngày có máy bơm bà ấy vui lắm, có hôm bà ấy vừa bơm nước vừa đọc Truyện Kiều đấy. Năng suất lúa cũng tăng, bình quân đạt 2-2,5 tạ/sào/vụ” - ông Hải Khoe.

Dù rất phù hợp với các vùng miền núi nhưng đến nay ông Hải mới chỉ sản xuất thử nghiệm 20 chiếc bán cho bà con quanh vùng do còn khó khăn trong đăng ký bản quyền sáng chế. Mong ước lớn nhất của ông là làm các thủ tục về đăng ký bản quyền nhanh chóng để sản phẩm của ông góp phần giúp bà con vùng núi, vùng sâu, vùng xa tăng năng suất cây trồng, vươn lên xoá đói giảm nghèo.

Nguồn: Kinh tế nông thôn, số42 (476), 17/10/2005

Xem Thêm

Tin mới

VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.
Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với hành trình gìn giữ di sản Kinh Bắc
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), sáng 12/12 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc (trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.