Martin Rama - Chuyên gia kinh tế trưởng của Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam Đường sắt cao tốc - Cân nhắc giữa chi phí và lợi ích

Trong trường hợp của Việt Nam , dự án Đường sắt cao tốc là một phần của chiến lược hướng về tương lai, như mọi người đều biết, đó là siêu dự án. Và tôi nghĩ rằng khi chúng tôi nói đến "cải cách kinh tế" thì đây là một trong những câu hỏi chính mà Việt Nam phải trả lời. Việt Nam có những suy nghĩ lớn, có lợi thế cũng như rủi ro. Việt Nam hiện đang tập trung vào các nhóm kinh tế, những nhóm này là các tổ chức lớn có thể đóng vai trò chính yếu. Tuy nhiên, khi bạn có cái gì quá lớn thì nó cũng đưa đến những rủi ro nhất định.

Tôi không phải chuyên gia trong lĩnh vực giao thông và rất khó đối với các nhà kinh tế để đánh giá với những dự án lớn kiểu này. Khi đường sắt cao tốc được xây dựng ở Châu Âu, việc này được thực hiện ở những nước đã phát triển. Bạn chỉ bổ sung thêm vài thứ ở bên lề mà thôi. Khi thực hiện siêu dự án ở Việt Nam , bạn sẽ chẳng biết được rõ chuyện gì sẽ xảy ra.

Hãy nhớ tới dự án lọc dầu Dung Quất. Dung Quất được coi là đà phát triển nhưng Dung Quất không phải là "địa điểm tốt" để đặt nhà máy lọc dầu. Nhà máy lọc dầu nên được đặt ở Bà Rịa - Vũng Tàu. Tuy nhiên, nhà máy lọc dầu vẫn được ở Dung Quất bởi vì quyết định có mục đích rằng đây sẽ tạo ra một đòn bảy cho sự phát triển. Và với những điều kiện như vậy, bạn sẽ chẳng bao giờ biết liệu đòn bảy có hoạt động hay không. Thật khó để có thể nói trước được.

Lịch sử phát triển kinh tế có đầy những dự án "voi giấy" của nỗ lực tạo ra tiền bạc ở khu vực xa xôi cũng với hy vọng các dự án đó sẽ tạo phát triển như ở khu vực nội địa. Một số trong các dự án này chẳng đi đến đâu cả. Các bạn hãy nhớ đến Yamousoukro ở Bờ Biển Ngà. Bạn chưa bao giờ nghe đến Yamousokro như là một đòn bảy phát triển.

Một số các dự án lại có thể hoạt động tốt. Và thật khó để liên hệ đến trường hợp Việt Nam về các siêu dự án, chuyện gì sẽ xảy ra với các dự án này. Và Việt Nam vẫn chưa đạt được giao thông lý tưởng nếu chưa có nhiều tàu hơn và đường cao tốc hơn. Vì vậy, khó mà có thể nói chắc chắn rằng đây là khoản đầu tư tốt trong 20 năm nữa.

Tôi cho rằng Việt Nam vẫn có thể tiếp tục phát triển ngành đường sắt. Bởi vì Việt Nam là một đất nước luôn xảy ra tình trạng tắc đường, một nước đông dân cư… nhưng điều này không có nghĩa là phát triển dự án đường sắt cao tốc và xe lửa chở khách. Hiện tại, có một vấn đề là một ngày có những 25 chuyến tàu chạy giữa Hà Nội - Hồ Chí Minh. Dùng đường sắt vận chuyển hàng hóa có thể là một ý kiến hay. Vì vậy, có rất nhiều thứ cần làm với ngành đường sắt. Nhưng cần thiết là đường sắt cao tốc không? Tôi không phải là một chuyên gia về lĩnh vực này… nhưng tôi rất muốn được xem một cuộc thảo luận trực tiếp của Quốc hội về vấn đề này. Tôi nghĩ đây là một dấu hiệu tốt để biết rằng mọi vấn đề được quyết định giải quyết như thế nào.

Điều này không có nghĩa là nếu Việt Nam tiếp tục dự án đường sắt cao tốc thì nay mai sẽ phải gánh chịu 56 tỷ USD tiền nợ.Tôi không nghĩ điều đó sẽ xảy ra. Trong kế hoạch phát triển KT - XH 5 năm và Đại hội Đảng phải ra quyết định và Bộ Tài chính cần phải thực hiện, là một chiến lược nợ nần. Nợ sẽ chiếm bao nhêu % GDP? Đến điểm nào thì Việt Nam không nên vay nợ nữa? Tất cả những điều này sẽ quyết định các chính sách.

Tôi đã được hỏi về tài chính, tuy nhiên một vấn đề tách biệt lại là chất lượng đầu tư. Nó trở thành một câu hỏi khó và một trong những điều này thì không dễ gì có được câu trả lời. Tại thời điểm hiện tại, WB không có dự định/kế hoạch nào liên quan đến dự án đường sắt cao tốc dưới bất kỳ hình thức nào. Dĩ nhiên là chúng tôi quan tâm. Chúng tôi quan tâm vì đây là mối quan tâm chung đến sự phát triển của Việt Nam . Nhưng nói chung, chúng tôi không có kế hoạch gì với dự án đường sắt cao tốc. Chúng tôi quan tâm và có dự án liên quan đến các lĩnh vực giao thông khác như dự án giao thông đa mô hình và dự án đường xá.