Măc ca – thêm một niềm hy vọng…

Cây măc ca tên khoa học là Macadamia integrifolia, cũng có tên gọi là cây quả cứng Haoai, cây quả cứng Úc, cây quả Quynxlen. Đây là loài cây gỗ thường xanh quanh năm, cao trên 15m, tán rộng. Sản phẩm có giá trị kinh tế là quả măc ca, trong quả có nhân. nhân măc ca là một loài thực phẩm cao cấp, có thể dùng làm bánh kẹo, ép dầu, làm mỹ phẩm. Giá nhân măc ca trên thị trường thế giới rất cao, khoảng 15 - 20 đô la Mỹ/kg.

Cây măc ca nếu được chăm sóc tốt có thể cho sản phẩm hạt lâu dài tới trên 60 năm. Hàng năm quả chín rụng xuống đất, nông dân thu nhặt, chế biến, xuất khẩu, cây vẫn xanh tươi và bảo vệ đất, bảo vệ môi trường. Như vậy cây măc ca vừa là cây kinh tế vừa là cây môi trường.

Diện tích trồng măc ca toàn thế giới đến năm 2005 khoảng 50.000 ha. Trong đó Úc có 16.000 ha, Mỹ có 8.200 ha, Braxin 7.000ha, Kenya7.000 ha, Costarica 6.000 ha, Nam Phi 5.000 ha, Guatemala 3.500 ha, Trung Quốc 3.400 ha. Trung Quốc từ năm 1979 đã nhập trên 50 giống măc ca từ Úc và Haoai về trồng khảo nghiệm tại Quảng Đông, Quảng Tây và Vân Nam. Gần đây có sơ bộ xác định được khoảng 6 giống có thể phát triển trồng tại 3 tỉnh này, đặc biệt là tỉnh Vân Nam . Hiện nay Trung Quốc đã trồng được 3.400 ha măc ca. Tỉnh Vân Nam nay trông mỗi năm khoảng 1.000 ha, dự kiến đến năm 2010 sẽ có 10.000 ha, đây có thể trở thành nơi sản xuất sản phẩm măc ca của thế giới.

Thông tin mới về thị trường, giá cả măc ca trên thế giới như sau:

Toàn thế giới sản xuất 95.000 tấn hạt măc ca (năm 2003); tiêu thụ năm 2003 là 23.220 tấn. Nhu cầu thị trường tăng 2% năm, sẽ tăng nhiều trong 10 năm tới, có thể tăng 20% năm. Dự báo năm 2006 toàn thế giới sản xuất khoảng 150.000 tấn hạt măc ca. Giá cả năm 2006: Giá hạt (có vỏ cứng) khoảng 3.5 -4 đôla Úc/kg, giá nhân măc ca biến động từ 10 - 18 đôla Úc/kg tuỳ chất lượng.

Từ năm 1993, một số nhà khoa học Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam (KHLNVN) đã đưa vào trồng thử mấy cây măc ca ở Ba Vì (Hà Tây). Đến nay những cây đó đã cao lớn, tán lá xum xuê quanh năm, sinh trưởng phát triển tương đối tốt, cho nhiều quả ngọt, có cây đạt năng xuất qủa hạt tương tự như tại Úc. Đặc điểm khí hậu đất đai của nhiều tiểu vùng miền núi nước ta rất thích hợp với yêu cầu sinh thái của cây trồng này. Từ những năm 1990 đến nay, một số đơn vị trong ngành đã tiến hành nghiên cứu dẫn trồng khảo nghiệm cây măc ca tại một số tỉnh miền núi nước ta. Trung tâm nghiên cứu cải thiện giống Viện KHLNVN, xí nghiệp giống cây trồng vùng Đông bắc tại Lạng Sơn, công ty XNK nông lâm nghiệp đã xây dựng 3 vườn ươm nhỏ tiến hành các thí nghiệm về kỹ thuật ươm giống, ghép cây, dâm hom, và trồng một số mô hình khảo nghiệm tại một số nơi như: Tràng Định, Lạng Sơn, Vạn Ninh, Ba Vì, Sơn La, Hoà Bình, Nghệ An, Phú Yên... Viện Nông lâm Tây Nguyên từ năm 2002 cũng đã trồng thử măc ca tại Đắc Lak, Đắc Nông, Gia Lai với một số giống măc ca lấy từ Trung Quốc và Thái Lan.

Kết quả bước đầu nhận thấy cây măc ca rất có tiềm năng trồng tại nhiều tiểu vùng miền núi nước ta, các giống cây nhập từ Úc và Trung Quốc phần lớn thích hợp với điều kiện khí hậu thổ nhưỡng nước ta, 3 năm đã ra hoa và đậu quả bói, từ năm thứ tư trở đi đã có quả, số quả tăng hàng năm. Vấn đề hiện nay là làm sao xác định được giống phù hợp với các vùng, nâng cao kỹ thuật tạo cây con có chất lượng cao, kỹ thuật chăm sóc bảo vệ cây, nâng cao năng suất chất lượng sản phẩm. Một dự án đầu tiên về cây măc ca đã được triển khai thực hiện với sự giúp đỡ của các chuyên gia và tài trợ của Chương trình Hợp tác Nông nghiệp phát triển nông thôn của chính phủ Úc cho Việt Nam . Dự án sẽ thực hiện trong 3 năm (2006 - 2008) tại 3 tỉnh miền Bắc và thu hút sự tham gia của nhiều cán bộ khoa học, cán bộ khuyến nông, chủ trang trại, nông dân, các nhà chế biến và xuất khẩu. Những giống măc-ca mà dự án lựa chọn khảo nghiệm gồm 10 giống của Úc là A4, A16, A38, 741, 46, 16, 842, 344, 814, 849, và 4 giống của Trung Quốc là: 695, 788, O.C, Quế nghiên 1. Hy vọng là sau khi làm nghiêm túc công tác khảo nghiệm chúng ta có thể xác định đuợc những giống măc-ca phù hợp với điều kiện khí hậu thổ nhưỡng của từng tiểu vùng. đồng thời cũng xác định được tiêu chuẩn chất lượng của cây giống và kỹ thuật tạo cây giống chất lượng cao phù hợp với điều kiện của nước ta. Dự án cũng bước đầu tổ chức sự kết hợp, phối hợp chặt chẽ giữa những nhà khoa học, nhà sản xuất chế biến, chủ trang trại, cán bộ khuyến lâm với các vườn ươm tạo cây giống. Đó là bước đi cần thiết để chúng ta tạo lập được một ngành sản xuất măc-ca công nghiệp ở nước ta, góp phần xoá đói giảm nghèo cho miền núi.

Chúng ta cần rút kinh nghiệm của những lần thất bại và thành công trước đây để có thể sớm xác định thêm được một loài cây có giá trị cho miền núi, đặc biệt là miền núi phía Bắc nước ta, nơi mà nhân dân cũng rất nghèo.

Nguồn : Rừng & Đời sống, tháng 9-2006. Trang 19, 22