Lũ miền Trung ngày càng khốc liệt

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ NN-PTNN Đào Xuân Học cho biết đang điều nhiều đoàn công tác về các địa phương thu thập số liệu để đánh giá một cách nghiêm túc diễn biến của bão lũ và những nguyên nhân gây ra. Ông Học cũng cho rằng theo nguyên lý, khi xây dựng hồ chứa thủy điện thì sẽ có tác dụng tốt hơn đối với điều tiết nước cho hạ lưu. Nhưng với miền Trung, trong hai trận bão vừa qua đã phát lộ một số bất cập cần phải điều chỉnh ngay.

Bão lũ ngày càng khốc liệt

Số liệu mà PGS.TS Vũ Văn Tuấn (tổng thư ký Hội Môi trường và tài nguyên nước) công bố tại hội nghị cho thấy: trong khi số cơn bão đổ bộ vào Việt Nam tăng trong 10 năm trở lại đây thì số cơn bão đổ bộ vào khu vực miền Trung lại giảm, tuy nhiên cường độ tàn phá của bão khi vào miền Trung lại tăng.

Tương tự, số ngày mưa lớn và kéo dài ở miền Trung tăng lên nhiều hơn so với 10 năm trước. Điều này kéo theo lũ ngày một khốc liệt với tần suất dày hơn.

Cũng theo ông Tuấn, nếu số người chết do bão ngày càng giảm thì ngược lại số người chết cũng như những thiệt hại do lũ lụt gây ra lại tăng lên.

Từ đó ông Tuấn kiến nghị: các địa phương cần phải nhanh chóng xây dựng các bản đồ ngập lụt và bản đồ phân vùng rủi ro, cũng như hoàn chỉnh mạng lưới trạm đo khí tượng thủy văn trên các sông. Đồng thời thành lập ủy ban quản lý các lưu vực sông lớn nhằm điều phối khai thác hợp lý tài nguyên nước, hạn chế tối đa sự tàn phá của lũ.

Theo ông Nguyễn Xuân Diệu - cục trưởng Cục Quản lý đê điều và phòng chống lụt bão, sau hai cơn bão lớn vừa qua đã phát lộ nhiều nguyên nhân gây nên lũ lụt, trong đó mưa lớn trên phạm vi rộng là lý do chính. Ông Diệu cho rằng mưa dồn dập trong thời gian ngắn đã dẫn đến tình trạng lụt cục bộ.

Do vậy, dù tổng lượng mưa năm 2009 nhỏ hơn năm 1999 nhưng đỉnh lũ năm 2009 lại vượt xấp xỉ, thậm chí có nơi vượt trên cả đỉnh lũ năm 1999 đến 1,5m.

Kiến nghị lập ủy ban quản lý lưu vực sông

Cũng theo ông Diệu, các công trình thủy điện, thủy lợi được xây dựng dày đặc trên địa bàn miền Trung - Tây nguyên là một trong những tác nhân gây nên tình trạng lũ chồng lũ.

Theo thống kê, tại miền Trung - Tây nguyên có tổng cộng 97 hồ chứa thủy lợi với dung tích trữ gần 2,4 tỉ m3 và 27 hồ chứa thủy điện có dung tích trữ trên 6,4 tỉ m3 (chưa kể những hồ chứa vừa và nhỏ mà ngành điện không quản lý). Việc xây dựng các hồ chứa này đã gây ngập hàng chục ngàn hecta rừng, đó là chưa kể đến việc mất đi hàng chục ngàn hecta thung lũng - nơi tập trung giữ nước mưa tạm thời trước khi đổ ra sông.

Ông Diệu cũng chỉ ra vấn đề bất cập khi quyết định chuyển đổi đất rừng tự nhiên sang đất rừng kinh tế đã làm giảm khả năng giữ nước của rừng.

Ông Diệu nói: “Hiện các hồ chứa thủy điện miền Trung chỉ xây dựng quy trình vận hành độc lập để đảm bảo nước phát điện và an toàn đập. Các thủy điện vừa và nhỏ khi thiết kế chưa bố trí xây dựng dung tích cắt lũ cho hạ lưu. Vậy nên khi lũ về, toàn bộ lượng nước đến hồ đều được xả xuống gây khó khăn cho công tác chống lũ ở hạ lưu”.

Theo ông Nguyễn Ty Niên - nguyên cục trưởng Cục Quản lý đê điều và phòng chống lụt bão: “10 năm cho thấy miền Trung biến đổi khí hậu chưa rõ nét nhưng “nhân tai” là quá rõ ràng”. Ông Niên nhấn mạnh: “Những gì đã xảy ra đối với thủy điện là bài học cảnh tỉnh cần phải được các cấp có thẩm quyền nghiêm túc xem xét một cách cầu thị, khoa học và trách nhiệm trước nhân dân”.

Từ thực tế đó, ông Niên kiến nghị Chính phủ nên thành lập ngay ủy ban quản lý lưu vực sông trên các lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn, sông Ba, sông Côn, Sêsan..., đồng thời kiến nghị thành lập lại Bộ Thủy lợi.

GS Hoàng Hòe GS HOÀNG HÒE (phó chủ tịch Hội Lâm nghiệp, nguyên viện trưởng Viện Điều tra quy hoạch rừng): Thủy điện phá quá nhiều rừng Bây giờ soát xét các thủy điện ở miền Trung cũng là muộn, nhưng phải điều tra, đánh giá tường tận sự phát triển của những thủy điện này tác động tới đâu khi lũ lớn liên tiếp ở miền Trung. Còn quy hoạch thủy điện có thể có, nhưng đó là quy hoạch ngành, chỉ xác định cần bao nhiêu điện và phát triển bao nhiêu thủy điện mà thiếu hẳn quy hoạch tổng thể chung của các ngành, quy hoạch vùng lãnh thổ, từng lưu vực sông. Việc làm thủy điện đã phá đi nhiều rừng quá, hàng ngàn hecta rừng tự nhiên, rừng nguyên sinh bị phá dẫn tới lũ ngày càng hung dữ và khốc liệt hơn. Thiếu sót là chúng ta đã có những quyết định cho làm hàng chục thủy điện trên một dòng sông để rồi buộc phải phá hàng ngàn hecta rừng tự nhiên, sau đó lại yêu cầu phủ xanh bằng rừng trồng. Đó là cách hiểu sai, là một sự nhầm lẫn, hàng ngàn hecta rừng trồng cũng đâu bằng 1 hecta rừng nguyên sinh, rừng tự nhiên. Trong khi đó, để trồng lại rừng cũng không dễ, cho đến giờ chúng ta mới có 2,5 triệu ha rừng trồng, chủ yếu là những cây mọc nhanh, các cây rừng tự nhiên như lim, táu, pơmu rất ít. Nói vậy để thấy rừng tự nhiên đang mất dần đi, cách quy định phá bao nhiêu rừng tự nhiên để làm thủy điện phải trồng lại bấy nhiêu hecta rừng trồng là một sự trao đổi rẻ mạt. Thử làm phép tính “sống còn” giữa mất rừng tự nhiên và lợi nhuận từ thủy điện: nếu quy định chặt chẽ mỗi hecta rừng tự nhiên bị phá đi phải trồng lại 500-1.000ha rừng trồng và đó phải là rừng phòng hộ, tôi tin chắc các dự án thủy điện sẽ không nhiều và ồ ạt như ở miền Trung - Tây nguyên như thế. XUÂN LONG  ghi Những số liệu đánh giá trước đây cho thấy: từ năm 1945-1975, là những năm có chiến tranh, chúng ta đã mất đi 3 triệu ha rừng tự nhiên, bình quân mỗi năm mất 100.000ha. Đến năm 1975, chúng ta còn 11 triệu ha rừng tự nhiên, nhưng đến năm 1995 chúng ta chỉ còn 8,2 triệu ha, tức đã mất tiếp 2,8 triệu ha rừng trong 20 năm. Đến năm 2005, chúng ta chỉ còn 6,5 triệu ha và đến năm 2010, khi công bố số liệu đánh giá năm năm gần đây, tôi chắc diện tích rừng tự nhiên sẽ giảm tiếp hàng triệu ha nữa.