Lợi ích của cá rô phi trong mô hình nuôi ghép
Cá rô phi thường được xem là cá ăn lọc do khả năng lọc tảo trong rất hữu hiệu. Hơn nữa cá cũng có thể tăng trưởng tốt hoàn toàn dựa vào nguồn chất hữu cơ lơ lửng trong nước thải từ hệ thống nuôi cá chẽm thâm canh. Tuy nhiên tính ăn lọc của cá rô phi hoàn toàn khác với các loài cá ăn lọc khác như cá mè trắng, mè hoa do cá rô phi không có cấu tạo bộ răng lược trên mang để lọc nước. Mang của cá rô phi tiết ra nhiều chất nhầy để bắt các hạt lơ lửng tạo thành các cục nhầy dính đầy tảo, động vật phù du, vật chất hữu cơ và được cá nuốt vào. Cơ chế này có thể giúp cá bắt được những tế bào tảo nhỏ. Cá rô phi đen lọc tảo kém hiệu quả hơn các loài cá rô phi Đài Loan và cá rô phi xanh.
Cá rô phi có thể tiêu hóa 30-60% đạm trong tảo và tảo lam được tiêu hóa tốt hơn tảo lục. Cá rô phi có thể tiêu hóa tảo phù du trong đó có tảo sợi và thực vật lớn gồm: cơ chế nghiền mô thực vật nhờ vào nhiều răng mịn ở hầu; pH ở dạ dày của cá rô phi thường dưới 2 giúp cho những tế bào của tảo và vi khuẩn vỡ ra.
Nhìn chung cá rô phi sử dụng thức ăn tự nhiên hiệu quả đến mức một ao cá được bón phân đầy đủ có thể đạt được năng suất đến hơn 3 tấn/ha mà không cần cho ăn gì cả.
Cá rô phi tiêu thụ protein thực vật có hiệu quả tương đương với các loài cá nheo nhưng đặc biệt có hiệu quả đối với protein có nguồn gốc thực vật nhất là những nguyên liệu có nhiều chất xơ. Nhu cầu protein chiếm khoảng 26-30%.
Hiện nay nhiều mô hình nuôi ghép cá rô phi với tôm nước lợ đang trở nên phổ biến. Với mô hình nuôi ghép này năng suất nuôi tôm tăng lên nhờ vào khả năng hạn chế dịch bệnh trong ao nuôi tôm như giảm sự phát triển của bệnh phát sáng.
Sự thích ứng của cá rô phi trong môi trường ao nuôi nước lợ:
Kết quả quan sát tại khu vực nuôi artemia ở Vĩnh Châu- Bạc Liêu trong nhiều năm cho thấy, cá rô phi đen sống tự nhiên ven biển có khả năng sinh trưởng bình thường trong ao nuôi artemia ở độ mặn 80-100‰ nhưng không mang trứng và đẻ con. Cá lớn bắt đầu chết khi độ mặn tăng cao hơn 130‰ trong khi cá nhỏ chỉ chết khi độ mặn tăng hơn 140‰. Hình thức nuôi cá rô phi rất phong phú trong cả ba vùng nước biển, nước lợ và nước ngọt.
Cơ sở sinh thái học của mô hình nuôi ghép cá rô phi với tôm nước lợ:
Trong hệ thống nuôi ghép, tôm và cá rô phi có thể sử dụng các tầng nước khác nhau. Trong hệ thống nuôi quảng canh, cá rô phi có thể lọc thức ăn gồm tảo, động vật phù du và các chất hữu cơ lơ lửng trong tầng nước trên. Trong khi đó tôm sống và kiếm ăn ở tầng đáy. Tôm ăn các vi khuẩn bám trên các bề mặt đáy ao, các động vật đáy và xác bã thực vật lắng đọng ở đáy trong đó có các chất thải (phân) của cá rô phi. Trong hệ thống nuôi thâm canh, tuy cá rô phi sẽ ăn thức ăn nhân tạo (cạnh tranh thức ăn của tôm) nhưng thức ăn tự nhiên (tảo, động vật phù du, mùn bã hữu cơ) vẫn chiếm một tỷ lệ quan trọng. Điều quan trọng là cá rô phi có thể ăn thức ăn thừa, chất thải của tôm làm giảm sự tích tụ chất thải trong ao nuôi.
Các nghiên cứu trên mô hình nuôi ghép cá rô phi với tôm càng xanh cho thấy năng suất tôm trong mô hình nuôi ghép thấp hơn trong nuôi tôm càng đơn nhưng năng suất tổng cộng của cả tôm càng và cá thì cao hơn. Mật độ thả cá là 2-5 con/10m 2với cỡ cá 50-100gam/con và thả khi tôm đạt cỡ 3-6gam/con với mật độ tôm nuôi là 20-30con/m2.
Các nhà nuôi tôm ở Ecuador có nhận xét rằng cá rô phi ăn những con tôm chết hoặc sắp chết (mang mầm bệnh) nên hạn chế được sự lây lan mầm bệnh trong ao nuôi. Cá rô phi cũng ăn các giáp xác nhỏ trong ao như ruốc, tôm tạp nhỏ mà các loài giáp xác này có thể làm ký chủ trung gian mang mầm bệnh cho tôm nuôi. Quần thể vi khuẩn trong nước ao nuôi cũng bị ảnh hưởng do sự hiện diện của cá rô phi. Vi khuẩn vibrio và hầu hết các vi khuẩn gây bệnh khác ở ao tôm là vi khuẩn gram âm trong khi quần thể vi khuẩn chiếm ưu thế trong ao nuôi cá lại là vi khuẩn gram dương. Việc sử dụng nước từ ao có thả cá rô phi có khả năng làm giảm sự phát triển của vi khuẩn vibrio phát sáng trong ao tôm. Ngoài tính ăn lọc tảo hiệu quả, cá rô phi cũng giúp giải phóng nhanh các chất dinh dưỡng trong ao, cung cấp dinh dưỡng cho sự phát triển của tảo, giúp ổn định quần thể tảo trong ao nuôi cá.
Nguồn: Khuyến nông, khuyến ngư, 6/2008
