Lộ trình nào cho việc phát triển nguồn nhân lực CNTT Việt Nam nguồn nhân lực CNTT còn nhiều bất cập

Thống kê sơ bộ cho thấy, Việt Nam hiện có khoảng 35.000 lao động làm việc trực tiếp trong các doanh nghiệp phần mềm; khoảng hơn 20.000 lao động trong các doanh nghiệp điện tử, phần cứng máy tính; gần 90.000 nhân lực chuyên trách ứng dụng CNTT trong các tổ chức, doanh nghiệp… Thu nhập bình quân của 1 lao động ngành công nghiệp phần cứng khoảng 37.000 USD/người/năm, công nghiệp phần mềm là 12.000 USD/người/năm và công nghiệp nội dung số là 13.000 USD/người/năm. CNTT hiện nay đã trở thành lực lượng chủ yếu của lực lượng sản xuất, tham gia chủ đạo vào hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội: Giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ, an ninh – quốc phòng…

Ngày 10.6.2009 của Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định số 698/QĐ-TTg phê duyệt kế hoạch tổng thể phát triển nguồn nhân lực CNTT đến năm 2015 và định hướng đến năm 2020. Theo đó, phát triển nguồn nhân lực CNTT được xem là yếu tố then chốt, có ý nghĩa quyết định đối với việc phát triển và ứng dụng CNTT. Phát triển nguồn nhân lực CNTT phải đảm bảo chất lượng, đồng bộ, chú trọng tăng nhanh nguồn nhân lực có trình độ cao. Bên cạnh đó, phát triển nguồn nhân lực CNTT phải gắn kết chặt chẽ với quá trình đổi mới giáo dục và đào tạo, đặc biệt là đổi mới giáo dục đại học. Ngoài ra, việc đào tạo nguồn nhân lực CNTT cần phải đẩy mạnh theo hướng hội nhập và đạt trình độ khu vực và quốc tế. Quyết định nêu rõ, phát triển mạnh nguồn nhân lực CNTT (nhân lực làm công tác đào tạo về CNTT, điện tử, viễn thông; nhân lực chuyên nghiệp về CNTT, điện tử, viễn thông làm trong các doanh nghiệp và công nghiệp; nhân lực cho ứng dụng CNTT của các cơ quan tổ chức, doanh nghiệp; cán bộ, viên chức và mọi người dân sử dụng, ứng dụng CNTT) nhằm đảm bảo đủ nhân lực CNTT phục vụ nhu cầu phát triển và ứng dụng CNTT, điện tử viễn thông phục vụ công cuộc xây dựng kinh tế tri thức và xã hội thông tin, sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế.

Tại hội thảo quốc gia về đào tạo nguồn nhân lực CNTT và truyền thông theo nhu cầu xã hội vừa được Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Bộ thông tin và Truyền thông tổ chức cho thấy, trong giai đoạn 2001-2005, Nhà nước đã dành 44.000 chỉ tiêu tuyển sinh cho các ngành CNTT cho các cơ sở đào tạo trong cả nước nhằm đáp ứng nhu cầu của các đơn vị sử dụng (đặc biệt là các doanh nghiệp nước ngoài, các khu công nghiệp về CNTT). Mục tiêu phát triển CNTT của Việt Nam đến năm 2015 là đào tạo CNTT, điện tử viễn thông ở bậc đại học đạt trình độ tiên tiến trong khu vực, 50% sinh viên tốt nghiệp đại học ngành CNTT có đủ khả năng chuyên môn và ngoại ngữ để có thể tham gia thị trường lao động quốc tế. Đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong giáo dục và đào tạo ở tất cả các bậc học để đến năm 2015, 100% học sinh phổ thông trung học, trung học cơ sở và 50% học sinh bậc tiểu phải được tiếp cận CNTT, 100% sinh viên đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp và dạy nghề được học về CNTT…

Cục trưởng Cục CNTT (Bộ Giáo dục và Đào tạo) Quách Tuấn Ngọc cho biết, chỉ tiêu tuyển sinh hàng năm về lĩnh vực CNTT đều tăng và việc xã hội hóa việc đào tạo nguồn nhân lực CNTT cũng ngày càng được mở rộng. Tuy nhiên, việc đào tạo của các cơ sở trong nước vẫn không đáp ứng được nhu cầu của thực tiễn sản xuất. Nguyên do của vấn đề này, ông Ngọc cho rằng, hạn chế lớn nhất đối với sự phát triển ngành CNTT nói chung và công nghiệp phần mềm nói riêng là chất lượng đào tạo nguồn nhân lực. Ngay cả giảng viên giảng dạy CNTT hiện nay vẫn còn là bài toán nan giải. Sự hợp tác giữa các cơ sở đào tạo với các doanh nghiệp về CNTT đã có nhiều chuyển biến song vẫn còn có những hạn chế nên sinh viên học ngành CNTT còn thiếu các kỹ năng thực hành và kỹ năng xã hội cần thiết khác.

Chuẩn bị cho lộ trình phát triển

Hiện nay, Bộ Thông tin và Truyền thông đang soạn thảo đề án để trình chính phủ đề xuất cơ chế đặc thù cho việc đào tạo nguồn nhân lực CNTT. Theo đó, Bộ sẽ tăng cường công tác nhập khẩu các giáo trình, tài liệu nước ngoài, tăng tỷ lệ thực hành…

Ngày 22/9/2010, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đã chính thức phê duyệt Đề án sớm đưa Việt Nam trở thành nước mạnh về CNTT và truyền thông.

Đề án này đặt ra một loạt mục tiêu đầy tham vọng với ngành CNTT và truyền thông từ nay đến năm 2015 và 2020. Một trong những mục tiêu chủ đạo là đưa ngành CNTT và truyền thông trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, tăng trưởng hàng năm cao gấp 2-3 lần tăng trưởng GDP, đồng thời phát triển nguồn nhân lực CNTT đạt chuẩn quốc tế và thiết lập hạ tầng viễn thông băng rộng trên phạm vi cả nước.

Giải pháp nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực CNTT hiện nay là phải cập nhật chương trình đào tạo CNTT, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị và đặc biệt là nguồn nhân lực phục vụ công tác giảng dạy và học tập CNTT. Ông Chu Tiến Dũng, Giám đốc Công viên phần mềm Quang Trung (Tp Hồ Chí Minh) cho rằng, để đẩy mạnh phát triển nguồn nhân lực CNTT, các bộ/ngành cần triển khai mô hình đào tạo tập trung đối với ngành này, nhằm tạo ra được nguồn nhân lực CNTT được đào tạo bài bản, có kiến thức và kỹ năng làm việc. Đại diện Công ty Hanel cũng đồng quan điểm khi cho rằng, chúng ta cần phải xây dựng thêm nhiều cơ sở đào tạo nguồn nhân lực CNTT tập trung, nhằm tận dụng tối đa cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực, trang thiết bị phục vụ giảng dạy và học tập. Bên cạnh đó, nhiều chuyên gia cũng cho rằng, khoa học và công nghệ nói chung, CNTT nó riêng đã phát triển như vũ bão tại nhiều quốc gia trên thế giới, muốn phát triển, chúng ta không có con đường nào khác là phải đẩy mạnh ứng dụng thành tựu khoa học và công nghệ (trong đó có CNTT) vào thực tiễn sản xuất và đời sống. Việc phổ cập CNTT đến người dân là yêu cầu cấp thiết trong quá trình hội nhập. Mặt khác, muốn phát triển nguồn nhân lực CNTT thì việc đẩy mạnh công tác đào tạo ngoại ngữ, cập nhật công nghệ phần mềm và kỹ năng làm việc cũng là yếu tố quan trọng, cần được các cơ sở đào tạo, các bộ/ngành quan tâm.

Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân cho rằng, để đẩy mạnh phát triển các lĩnh vực CNTT, tin học, viễn thông Bộ Giáo dục và Đào tạo và Bộ Thông tin và Truyền thông cần phải xây dựng một đề án chung về phát triển nguồn nhân lực CNTT, trong đó cần phải khái quát được nhu cầu nguồn nhân lực CNTT ở trong và ngoài nước. Chính phủ cũng sẽ có những chính sách và giải phát hỗ trợ cho vấn đề này như: Áp ụng quy trình mới cho chủ đầu tư xin phép thành lập trường chuyên đào tạo về lĩnh vực CNTT; cho phép cơ chế tự chủ về tài chính với các trường công lập chuyên đào tạo CNTT; hỗ trợ kinh phí cho sinh viên theo học ngành CNTT; có chính sách ưu đãi về thuế, đất đai với các trường đào tạo ngành CNTT…

Theo Phó Thủ tướng, đề án “Đưa Việt Nam trở thành nước mạnh về công nghệ thông tin vào năm 2020” mà Chính phủ vừa đưa ra có đưa mục tiêu nhân lực hoạt động trong lĩnh vực CNTT và truyền thông lên 1 triệu người. Hiện nay, nhân lực hoạt động trong lĩnh vực này là 300.000 người. Ngoài ra, chúng ta còn có mục tiêu trở thành nước xuất khẩu lớn về nhân lực CNTT. Như vậy, chúng ta sẽ phải đối mặt với những thách thức lớn.

Ông còn đề nghị ngành CNTT và truyền thông phải nỗ lực để yếu tố khoa học công nghệ và đổi mới quản lý có vai trò quan trọng hơn nữa trong việc thúc đẩy nền kinh tế đất nước phát triển. “Trong những giai đoạn đầu phát triển, yếu tố khoa học công nghệ và đổi mới quản lý đóng góp 44%, lao động đóng góp vào sự tăng trưởng kinh tế là 22%, yếu tố vốn là 30%. Còn 10 năm gần đây, yếu tố đóng góp đến 53%, khoa học công nghệ và đổi mới quản lý 26%, yếu tố nhân lực là 19%. Vậy chúng ta phải làm sao để khoa học công nghệ và đổi mới quản lý có vai trò quan trọng hơn”.