Làm gì để nâng cao vai trò và vị thế của các hội nghề?

KS. Phạm Thế Minh:Cũng như các hội nghề nghiệp khác, Tổng hội Xây dựng Việt Nam là một tổ chức xã hội - nghề nghiệp.

Trong các hình thức tổ chức xã hội thì “Hội” là hình thức tổ chức thấp, có thể nói thấp hơn cả “nghiệp đoàn”.

Nghĩa ngữ đầu tiên “Hội” được dùng để nói về một cuộc vui có đông đảo người dự, theo phong tục hoặc vào một dịp nào đó. Chẳng hạn như “Hội mùa” là nói về ngày thu hoạch hoa màu sau một vụ gieo trồng. “Hội xuống đồng” là ngày khởi đầu cày ruộng cho vụ gieo trồng mới. “Hội Lim” là cuộc vui thi hát Quan họ của xứ Kinh Bắc….

Sau này, cùng với sự phát triển “Hội” có thêm nội hàm là một tổ chức quần chúng rộng rãi của những người cùng nghề nghiệp. “Phường hội” cũng cùng nghĩa đó. Nói dông dài như vậy là để chúng ta biết kĩ hơn về bản chất sâu xa cái tổ chức của mình, không kỳ vọng và cũng không hờ hững quá.

Tổng hội Xây dựng là tổ chức xã hội nghề nghiệp của những người làm nghề xây dựng. Nói như người Trung Hoa là nghề thổ mộc. Nói chính xác ra là của những người làm khoa học – công nghệ xây dựng. Dù vậy nhưng hội viên là cả nhân các kĩ sư, công trình sư, kiến trúc sư là rất hiếm mà hầu hết hội viên là các tổ chức - Đó là các hội xây dựng chuyên ngành ở TW, các hội xây dựng tỉnh, thành phố, các viện, trường và các doanh nghiệp to nhỏ. Có thể coi Tổng hội Xây dựng như là “Hội của các hội”. Đó là điểm khác biệt của Tổng hội Xây dựng Việt Nam so với các hội thành viên. Điểm này cũng rất khác với các hội nghề nước ngoài. Hội các kĩ sư chuyên nghiệp Hoa Kỳ (NSPE) có hội viên là các kĩ sư có giấy phép hành nghề, hội viên là các kĩ sư tập sự, hội viên là sinh viên và cũng có cả hội viên là doanh nghiệp. Hội kĩ sư Oxtralia có tới 65.000 hội viên đều là các cá nhân. Điều này tạo ra sự gắn bó mật thiết giữa các hội viên với hội. Ở ta, nghe đâu chỉ có Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam là hội gồm các hội viên cá nhân: với 835 hội viên cá nhân làm việc ở trong và ngoài nước nhưng có quan hệ thường xuyên với hội của mình.

PV:Phó Chủ tịch có thể nói rõ hơn những mặt yếu của Tổng hội ta hiện nay?

KS. Phạm Thế Minh:Tổng Hội chúng ta đông đảo, rộng lớn gồm hàng chục các hội chuyên ngành sâu về xây dựng, gần khắp các hội xây dựng tỉnh, thành phố trong cả nước, nhiều doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực xây dựng, nhiều viện, trường là trung tâm khoa học lớn của đất nước. Nhưng tiềm lực chưa được phát huy. Điều này có nhiều nguyên nhân, trước hết do quan hệ về tổ chức chúng ta lỏng lẻo. Là hội viên nhưng tất cả đều là các tổ chức độc lập với Tổng hội. Việc thành lập giải thể các hội viên nhưng Tổng hội không biết và không được tham gia. Đại hội và việc bầu chọn lãnh đạo các hội, Tổng hội cũng không được biết trong quá trình chuẩn bị. Về quan hệ hành chính Tổng hội không là cấp trên của các hội chuyên ngành và địa phương. Vì thế không chỉ huy, cắt đặt công việc, càng không kiểm tra giám sát hoạt động của hội thành viên. Về quan hệ kinh tế lại càng yếu, không có quỹ chung, không có tài sản chung và cũng không tiến hành các dịch vụ kinh tế chung. Chẳng hạn có một dự án nào đó cần huy động lực lượng của một số hội viên tham gia thì vẫn chưa có cơ chế phối hợp nhằm phát huy thế mạnh của cả Tổng hội. Có chăng thì tồn tại quan hệ tình đồng nghiệp, sự thân ái tôn trọng nhau về nghề nghiệp giữa Tổng hội với hội thành viên và giữa các hội viên…

Hội thành viên là hội viên tập hợp trong Tổng hội nhưng thật sự không biết mình có quyền lợi gì và có trách nhiệm gì với Tổng hội. Có chăng chỉ ở mỗi kỳ Đại hội được quyền dự và bầu cơ quan lãnh đạo và nộp hội phí hàng năm. Do đó sức hấp dẫn không cao.

Thêm nữa hầu hết các hội thành viên là hội xây dựng chuyên ngành, là hội tỉnh thành phố không có trụ sở, phải nhờ vả ở một cơ quan nhà nước nào đó, hoặc thuê mướn chỗ làm việc, cũng không có phương tiện đi lại. Nguồn tài chính còm cõi trông chờ ở sự tài trợ của một vài doanh nghiệp hội viên hoặc chạy vạy để tham gia vào từng đoạn của một dự án có tiền hoạt động. Thực tế đó làm cho một số hội chỉ là hữu danh vô thực, vai trò, vị thế của hội cũng trở nên mờ nhạt.

PV:Vậy phải làm thế nào để nâng cao vai trò và vị thế của Tổng hội?

KS. Phạm Thế Minh:Đó là một câu hỏi mà chúng tôi, kể cả nhiều đồng chí lãnh đạo tiền nhiệm của Tổng hội cũng từng suy nghĩ. Theo tôi, để nâng cao vai trò, vị thế của các hội nghề nghiệp trong khuôn khổ của pháp luật cho phép, lại trong cơ chế thị trường nhiễu loạn. Cách tổ chức và phương thức hoạt động hội của ta xem ra đã mòn vẹt, xơ cứng và mắc “bệnh hành chính hoá” vì thế cần có hình thức tổ chức và phương thức hoạt động mới.

Để phù hợp với cơ chế thị trường lại phải quay lại với câu hỏi nguyên thuỷ là vào hội tôi được lợi ích gì và hội có bảo vệ lợi ích cho tôi không? Và đây có lẽ cũng là mục tiêu cao nhất của hội. Lợi ích bao gồm cả hai mặt vật chất và tinh thần gắn kết với nhau. Xét cho cùng tổ chức nào cũng vậy không có lợi ích không tập hợp được quần chúng. Hội viên của Hội kĩ sư chuyên nghiệp Hoa Kỳ họ được hội đào tạo cập nhật liên tục từ khi còn là sinh viên, rồi kĩ sư tập sự và thành kĩ sư chuyên nghiệp. Về mặt quyền lợi chỉ có các kĩ sư chuyên nghiệp mới được quyền kí vào các báo cáo quy hoạch, các đồ án thiết kế, các bản vẽ. Và phải là kĩ sư chuyên nghiệp đủ mười hai năm trở lên mới được tham gia Uỷ ban kĩ sư và kĩ sư trắc địa chuyên nghiệp - Là cơ quan đăng bạn kĩ sư. Vì thế các kĩ sư rất muốn được thành hội viên và khi bị truất quyền hội viên cũng tức là anh không còn tư cách hành nghề nữa.

Kinh nghiệm của nhiều hội nghề, lợi ích mà hội viên nhận được từ hội gồm:

- Đào tạo cập nhật kiến trúc;

- Cung cấp thông tin nghề nghiệp;

- Tư vấn về các vấn đề chuyên môn;

- Giải quyết những khiếu nạn thắc mắc của hội viên;

- Kiểm soát và chịu trách nhiệm về chất lượng dịch vụ mà hội viên cung cấp cho khách hàng.

Cùng với xu thế dân chủ hoá, sự ra đời và lớn mạnh của các hội là tất yếu. Nhà nước ta cần sớm ban hành luật về hội theo đúng tinh thần của Hiến pháp nước nhà. Đừng sợ việc này, việc kia mà chậm trễ việc ban hành đạo luật cần thiết này. Nghị định của Chính phủ về quản lý các hội đã tỏ ra bảo thủ, không phù hợp với cơ chế thị trường, với các hội nghề nghiệp. Đặc biệt là khâu trình tự thủ tục, xem xét nhân sự của Bội Nội vụ vừa thiếu thực tế, vừa trì trệ và cũng không có tác dụng gì. Điều này vừa gây khó khăn vừa làm cho các hội mất vị thế và vai trò của mình trước xã hội.

Các cơ quan Nhà nước cũng không nên ôm đồm trước hàng đống công việc vì làm không hết và lại không sâu, chất lượng kém. Nhiều việc có thể đặt hàng, đấu thầu cho các hội nghề làm mà mình chỉ là cơ quan đặt hàng và nghiệm thu kết quả. Chẳng hạn như các dự án quy hoạch, các dự án luật… Một số dịch vụ công khác như đào tạo và cấp các chứng chỉ chuyên môn, chứng chỉ hành nghề như tư vấn quản lý dự án, tư vấn giám sát… có thể uỷ quyền cho các hội. Chắc rằng các hội với đội ngũ chuyên gia nhiều kinh nghiệm sẽ làm tốt hơn các cơ quan hiện tại.

Để nâng cao uy tín và vị thế của hội, một yêu cầu với các hội là phải giữ được tính độc lập – trung thực – minh bạch. Ở đây cần các hội có bản lĩnh, không xu thời, chỉ nói và làm theo đúng phương pháp lương tâm nghề nghiệp. Để mất điều này, là hội tự đánh mất mình trước xã hội và trước các hội viên.

Dù trước mắt hoạt động của các hội nghề còn rất khó khăn, nhưng với xu thế dân chủ, vị trí, vai trò của hội chắc sẽ càng được đề cao. Sức hấp dẫn của các hội ngày càng lớn.

Nhân dịp Xuân Kỷ Sửu tôi xin chúc cán bộ, phóng viên, biên tập viên của Tạp chí “Người Xây dựng” một năm mới mạnh khoẻ, hạnh phúc, đem đến cho bạn đọc gần xa nhiều thông tin bổ ích.

PV:Xin cảm ơn Phó Chủ tịch.