Kinh nghiệm phát hiện động dục ở bò sữa

Đểpháthiệnđộngdụccủabòsữa, người chăn nuôi cần nắm được các đặc điểm sau:

- Bòcái tơ có thể độngdụctừ 14 tháng tuổi nhưng không nên cho phối giống lúc này mà nên bỏ qua 2 - 4 lần độngdụctiếp theo tức cho bòphối giống lúc 16 - 18 tháng tuổi. Chukỳ độngdụccủa bòcái là 21 ngày. Đôi khi có trường hợp sớm thêm 1 - 2 ngày.

- Hiệntượng "rượng đực":

Vào khoảng ngày 14 - 15 của chu kỳ, bòcái có hiệntượng "rượng đực": Bòthường nhảy chồm lên lưng con bòkhác ( bòđực hoặc bòcái) đi trước hoặc đứng cận kề như cách bòđực chồm lên bòcái để phối giống vậy. Chúng có thể thực hiệnđiều này ngày vài ba lần và trong nhiều ngày liên tiếp.

- Sát ngày độngdụcchính:

Bòbiếng ăn, nếu là bòmẹ đang vắt sữa sẽ sụt sữa. Bòcó cử chỉ hay nhớn nhác nhìn ngó. Có con còn dậm chân như muốn chạy khỏi chuồng. Có con lại rống khan như nhớ bầy đàn. Bòđộngdụccòn có hiệntượng đái lắt nhắt.

- Các dấu hiệu của thời điểm độngdụcchính thức (thời kỳ chịu đực).

+ Âm hộ bòn ởto gần gấp đôi so với bình thường

+ Bòrống nhiều hơn

+ Đái nhiều lần hơn

+ Nước nhờ tiết ra ởâm hộ vừa nhiều vừa đặc thành sợi chảy lòng thòng ra khỏi âm hộ.

Thời gian độngdụcchín muồi này thường chỉ kéo dài trong 1 buổi. Thời điểm này là thời điểm tuyệt vời nhất để cho bòphối giống hoặc gieo tinh nhân tạo.

Thời gian độngdụcnày nếu người chăn nuôi không pháthiệnvà sử dụng được hoặc chậm trễ thì phải chấp nhận trễ 1 chu kỳ tức chậm lại 21 ngày nữa.

Vì vậy, khi bòcó hiệntượng độngdục, bà con nông dân nên lo chuẩn bị đầy đủ trước cho việc phối giống như bòđực giống mạnh khỏe, trong tuổi khai thác và chu kỳ khai thác tinh (đối với bòsữa cần hạn chế tối đa phương pháp cho nhảy phối giống trực tiếp). Nếu sử dụng thụ tinh nhân tạo để đảm bảo sức khỏe của bòvà chất lượng tinh dịch thì cần chuẩn bị tốt loại tinh cọng rạ và các dụng cụ thụ tinh nhân tạo khác để tự gieo hoặc báo cho dẫn tinh viên đến gieo tinh cho bòđược kịp thời.

Khi bòcái đã thụ thai thì 21 ngày sau, nó sẽ không có hiệntượng độngdụctr ởlại. Vì vậy, sau khi bòđược gieo tinh xong, chủ nuôi phải kiên trì theo dõi tiếp tục 1 - 2 chu kỳ liền kề để xem bòcó hiệntượng độngdụctr ởlại hay không để biết chắc chắn bòđã được thụ thai hay chưa.

Tuy nhiên, cũng lưu ý trường hợp tuy đã thụ thai nhưng một số bòcái đến chu kỳ tiếp theo (tức sau ngày thụ tinh 21 ngày) vẫn rống lên vài ba giờ nhưng các dấu hiệu cơ bản của thời điểm độngdụcchín muồi không có như âm hộ không sưng, không có dịch nhờn... thì không phải lo ngại. Đó là hiện tượng động dục giả.

Trường hợp đáng lo ngại là một số bòcái không có biểu hiệnđộngdụcrõ rệt hay độngdụcâm thầm, kín đáo. Bòkhông rống lên, không nhảy lưng con khác, không sưng âm hộ và cũng không tiết chất nhờn hoặc có thì cũng rất ít. Với những con mắc chứng này thì người chăn nuôi rất khó phối giống vì không xác định được thời điểm thích hợp mà tiến hành phối giống. Song tỷ lệ loại bòmắc chứng này rất thấp. Hiệncũng chưa có phương pháp theo dõi nào hiệu quả, trừ xác định bằng máy siêu âm và các thiết bị chuyên dụng khác mà nông hộ khó đầu tư được. Trong thực tế ở các cơ sở nuôi tập trung, họ nuôi 1 con bò đực loại thải nhưng còn rất hăng tính đực. Con đực đó được phẫu thuật chuyển dịch vị trí dương vật sang bên sườn hoặc không phẫu thuật thì dùng tấm vải chắc chắn để bịt phía dương vật con đực (coi như đóng khố), mỗi buổi sáng đưa bò đực đó đến chuồng bò cái, đặc biệt chú ý đến những bò cái động dục thầm lặng. Con đực đó gọi là “đực thí tình” dùng để phát hiện đông dục bò cái, biện pháp này đạt hiệu quả rất cao. Trường hợp khác gây khó thụ thai cho bòsữa là bòcái bị rối loạn nội tiết dẫn đến có độngdụcnhưng lại không rụng trứng.

Các trường hợp đặc biệt trên, người chăn nuôi nên kiên nhẫn chờ đợi và tuân thủ theo các lời khuyên chuyên môn cao của bác sỹ thú y nhiều kinhnghiệm. Một công tác quan trọng là lập sổ lý lịch cho bòvà theo dõi chặt chẽ các chu kỳ độngdụccủa bòđể xác định chính xác thời điểm phối giống, đảm bảo hiệu quả của chăn nuôi bòsữa.