Khoảng trời chim yến

Tiềm năng kinh tế chim yến

Trên chiều dài 3 km núi đá ven biển, rải rác có chừng vài chục hang yến lớn nhỏ: hang Rừng Cao, hang Dơi, hang Ba Nghé, hang Cạn, hang Hẹp, hang Cả… Nơi nhiều chim nhất là hang Cả sâu hun hút với vòm cao cả chục mét, vách dựng đứng, đáy có nước xanh biếc và sóng vỗ ì ầm quanh năm, hang quay mặt ra biển hướng đông - nam mát mẻ. Có lẽ sự hiểm trở và mát mẻ đó là yếu tố để chim yến đến cư trú, làm tổ và sinh sôi nảy nở.

Yến sào nhỏ hơn chim sẻ, lông đen, đuôi dài, sức bay rất bền. Chúng có thể bay kiếm ăn suốt ngày trên không trung. Thức ăn của chúng là các loài phù du và côn trùng. Yến là loài sống có đôi, mỗi tổ có hai con trống, mái, mỗi lần chỉ đẻ hai trứng, mỗi năm đẻ ba lần vào mùa nắng, từ tháng 1 đến tháng 9. Khi dừng cánh chúng thường treo mình trên vách đá trong hang bằng đôi chân nhỏ xíu như cây tăm nhưng rất chắc chắn. Chim yến sống thành từng đàn, trong một hang động nhất định nào đó.

Sách Bình Định - Danh thắngvà di tích có ghi: “Lấy tổ yến là nghề rất nguy hiểm. Trước đây có bí quyết cha truyền con nối”. Hiện nay yến sào ở Quy Nhơn do nhà nước quản lý, khai thác. Muốn lấy được tổ yến cần lòng dũng cảm, tâm lý vững vàng, khéo léo và có kinh nghiệm. Người ta làm giàn giáo bằng những cây tre bền chắc kết nối với nhau, tre làm trụ, tre bắc ngang dọc, chéo góc chằng chịt, tạo thành giàn vững chắc. Người khai thác có thể đi lại vận chuyển trên giàn giáo để bóc tách những tổ yến mỏng manh bám rất chắc vào vách và vòm hang. Nếu không với tới được thì dùng sào dài có đinh ghim để lấy tổ, sao cho còn nguyên vẹn, không bị vỡ vụn bán mới được giá. Khi trời khô hanh phải dùng nước phun vào tổ cho mềm trước khi lấy.

Vụ thu hoạch đầu mùa là vào khoảng tháng 2, 3, sau khi chim đẻ chừng một tháng. Vụ thứ hai phải chờ cho chim con cứng cáp, biết bay kiếm mồi. Vụ ba chỉ khai thác rất ít, để yến có thể sinh nở và tái tạo bầy đàn.

Nghề khai thác yến sào Bình Định có từ lâu đời. Sách Đại Nam Nhất Thống Chí có chép: “Yến sào ở các đảo ngoài biển, có thuế, hàng năm mỗi người phải nộp 10 cân”. Tổ yến gồm nhiều loại. Yến sào màu đỏ hoặc hồng quý và đắt giá nhất; yến quan tai to có màu trắng ngà; yến thiên tai mỏng và nhỏ; chất lượng kém nhất là yến bãi.

Mỗi năm Bình Định khai thác chừng 13 - 15 ngàn tổ yến sào. Giá hiện nay khoảng 1.200 USD/kg. Đây là nguồn thu đáng kể cho tỉnh.

Những người khai thác yến cho biết, từ hơn 100 năm nay đàn yến ở đây đã được quản lý bảo vệ. Tuy vậy chúng chỉ tồn tại ở mức bảo tồn, chứ không tăng số lượng. Cũng có khả năng vì yến không có nơi cư ngụ phù hợp.

Hiện đang có những nghiên cứu nuôi yến trong nhà. Ngoài ban quản lý khai thác yến sào Bình Định, nhiều người dân trong nội thành Quy Nhơn cũng xây cất nhà nuôi và đầu tư trang thiết bị đúng tiêu chuẩn để dẫn dụ yến về làm tổ. Tuy vậy kết quả bước đầu chưa mấy khả quan.

Tiềm năng du lịch đảo Yến

Đây không chỉ là nơi đem lại nguồn lợi tổ yến mà còn là điểm du lịch. Chỉ mất khoảng một tiếng đồng hồ đi ghe máy từ Quy Nhơn, du khách có thể đến tham quan vùng đảo Yến. Ngồi trên ghe máy chạy dọc dãy Triều Châu, du khách sẽ lạc vào cảnh thiên nhiên hoang sơ kỳ bí. Hang động sâu thẳm, ghềnh đá nhấp nhô, sóng vỗ trắng xóa, không khí trong lành, tĩnh mịch. Thỉnh thoảng dưới chân núi có những bãi cát trắng phau; trong vịnh im sóng, ít dấu chân người đến. Đó là những bãi tắm tuyệt vời!

Đến đây không những khách có thể chiêm ngưỡng vẻ đẹp phong cảnh mà nếu muốn thăm hang yến thì dùng sõng (thuyền) con, có người chèo để vào. Ngay trước mắt là hang động kỳ bí, thâm u, mát lạnh. Trên vòm và vách hang có những chấm trắng li ti, dày đặc - đó là tổ yến. Tiếng chim ríu rít, đàn chim nhộn nhịp bay ra bay vào tất bật với cuộc sống bầy đàn.

Du khách có thể cập ghe vào những bãi cát trắng hoang sơ hay vào nơi ở của những người bảo vệ yến, để bơi lặn thỏa thích. Dọc theo hành trình, du khách đi qua các xã Nhơn Hải, Nhơn Lý có thể ghé thăm làng chài với nghề nuôi tôm hùm lồng, thưởng thức các món đặc sản biển dân dã (tôm, mực, sìa, ghẹ, hàu…) hoặc thăm thú các di tích lịch sử, văn hóa như chùa Phật Lồi có tượng Chàm huyền bí, núi Tam Tòa với di tích liên quan đến Uy Minh Vương – Lý Nhật Quang thời Lý và các chiến binh Tây Sơn thế kỷ 18, và pháo đài Hồ Kỵ với những lỗ đặt súng thần công còn sót lại, một công trình phòng thủ bờ biển do tiền nhân dựng nên.

Tuy vậy, tiềm năng du lịch ở đây hầu như chưa được đánh thức. Chưa có đầu tư nào cho việc xây dựng các điểm dừng chân, tắm biển, vui chơi, thăm thú. Đảo yến Quy Nhơn đang chờ “bàn tay” của những nhà kinh doanh du lịch.