Khoai lang đi… Tây

Khoai lang “bén duyên” đất “chết”

Xã Đắk Buk So từng được mệnh danh là vùng “đất chết” bởi những tàn dư của chiến tranh. Người dân chỉ biết phát rừng làm rẫy, độc canh cây lúa nên đói, nghèo triền miên. Làng bản thay đổi kể từ khi cây khoai lang “bén duyên” với mảnh đất ngày. 1.200 hộ dân ở đây đã tìm ra hướng đi mới.

Người “gieo mầm” khoai lang trên đất Đắk Buk So là anh Nguyễn Ngọc Quyền, Phó trưởng phòng Kinh tế huyện Đắk RLấp. Năm 2002, trong chuyến “vi hành” sang huyện Đức Trọng (Lâm Đồng), anh đã mang về “món quà” khoai lang giống Nhật Bản tặng một số hộ dân xã Đắk Buk So. Tưởng trồng chơi cho vui, không ngờ khoai lang lại thích hợp với thổ nhưỡng và khí hậu nơi đây đến độ tốt hơn cả vùng chuyên canh khoai Đức Trọng. Từ đó, anh khảo sát, mua giống về trồng thử nghiệm 20ha. Kết quả thu được thật bất ngờ, giá trị kinh tế của khoai lang cao gấp chục lần trồng lúa. Những năm tiếp theo, diện tích khoai lang tăng lên theo cấp số nhân: năm 2003 trồng 60ha, năm 2004 trồng 250 ha và năm 2005 là 600ha. “Từ xã nghèo chỉ biết độc canh cây lúa, bây giờ ai cũng trồng khoai và cuộc sống ổn định hơn rất nhiều. Xã còn thành lập HTX 19-5 chuyên chuyển giao kỹ thuật trồng khoai cho nông dân, đồng thời bao tiêu luôn sản phẩm” – anh Quyền cho biết. Nhờ khoai lang, 25% số hộ nghèo của xã đã có cái ăn cái mặc.

Nếu anh Quyền là người đưa khoai lang về xã thì ông Bùi Văn Lâm, Chủ nhiệm HTX 19-5, lại là người “bắt” khoai lang phải “đẻ” ra tiền bằng cách trồng trái vụ. Thông thường, khoai lang chỉ thích hợp với vụ 1 và vụ 2 trong năm – nghĩa là trồng từ tháng 3 đến tháng 10. Khoai trái vụ trồng từ tháng 11-12 đến khoảng tháng 3 năm sau mới thu hoạch; tuy đầu tư cao (15 triệu đồng/ha) nhưng giá có thể lên đến 6.000 – 7.000 đồng/kg. Để thực hiện ý tưởng của mình, ông đã triển khai trồng thử 2ha, cho sản lượng khá cao. Ông Lâm cho biết: “Thời gian sinh trưởng của khoai chỉ 3 tháng, nếu làm đất tơi xốp, sạch cỏ và đủ nước tưới thì khả năng trồng khoai trái vụ là hoàn toàn có thể thực hiện được”. Phòng Kinh tế huyện đang có kế hoạch trồng 80ha khoai trái vụ trong vụ tới và mở rộng diện tích sang một số địa bàn khác.

Thương hiệu… “Vina khoai lang Đắk Buk So”

Đầu năm 2006, thương hiệu “Vina khoai lang Đắk Buk So” ra đời làm ngỡ ngàng hàng triệu nông dân. Từ đó, cái tên “khoai lang Đắk Buk So” không chỉ đến các vùng miền trong nước, nó còn “giao du” sang tận trời Tây, sang Nhật Bản, Malaysia, Xingapo và Trung Quốc. Các tỉnh khu vực đất đỏ bazan kéo nhau về Đắk Rlấp nhờ chuyển giao công nghệ trồng khoai. Không những thế, giờ đây huyện Đắk RLấp còn triển khai nhân giống khoai lang để bán ra thị trường và cung cấp cho người dân địa phương. Theo ông Lâm, tiếng tăm của khoai lang Đắk Buk So nổi lên là nhờ khoai lang của vùng này có cái ngon đặc trưng, củ to, vừa bùi vừa thơm, vì thế từ chỗ chỉ có HTX 19-5 bao tiêu sản phẩm khoai cho dân, nay hàng chục công ty và tư thương tìm đến… đặt hàng.

Ông Nguyễn Đông (thôn 8) - người tiên phong trong việc áp dụng mô hình trồng khoai lang của xã khoe: “Gia đình tôi đang trồng 10ha khoai lang, thu bình quân 15 tấn/ha. Cứ lấy giá thấp nhất là 2.500 đồng/kg, gia đình tôi thu không dưới 250 triệu đồng/năm”. Nhiều hộ trước đây bỏ quê đi mưu sinh nay quay về trồng khoai, phát triển kinh tế. Ông Đổng Viết Sở ở thôn 2 tiếc nuối vì khoai lang đã có thương hiệu, giá cả ổn định nhưng không có người làm đành ngậm ngùi cho người ta thuê đất.

Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng hợp lý đã giúp nông dân Đắk Buk So đổi đời thực sự. Mô hình liên kết “4 nhà” đã thực sự có tác dụng. “Mô hình ở đây thành công là do đã biết kết hợp sức mạnh của nhiều thành phần vì sự phát triển chung của cả cộng đồng. Điều quan trọng là phải có đầu ra ổn định, quy hoạch hợp lý để tránh tình trạng “khủng hoảng thừa” như những vùng nông sản hàng hoá khác” – anh Quyền nói.