Khi giảng viên là nhà khoa học

Khi ranh giới bị xoá mờ

Lưu Anh Tiến, đội trưởng BKPro (tên của đội tuyển trường Bách Khoa TP.HCM đã từng đạt vô địch Robotcon Châu Á – Thái Bình Dương năm 2006) kể về thầy Huỳnh Văn Kiểm (Trường ĐHBK): “Ngày được đội BKPro chọn (mỗi đội tham gia Robocon có quyền chọn người hướng dẫn cho mình), thầy Kiểm đã rất thực tế và hài hước khi hỏi thẳng: “Các em có đủ 10 triệu không? Có máu mê, dám hy sinh không? Nếu không có hai tiêu chuẩn ấy thì… biến”.

Nói thì có vẻ “sòng phẳng” thế, nhưng trong quá trình làm, thầy lại là người tìm “mối” cho cả nhóm kiếm thêm thu nhập để “nuôi” Robot thông qua những công việc làm thêm ở các công ty kỹ thuật, viết bài giải pháp kỹ thuật đăng kiếm nhuận bút…

Từng ba lần hướng dẫn thành công các đội tuyển của Trường ĐH Bách khoa (ĐHQG TP.HCM) giật cúp vô địch trên trường quốc tế, được Bộ GD-ĐT đề nghị Chính phủ tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng ba; lập cú "hattrick" đáng khâm phục như thế nhưng thạc sĩ Huỳnh Văn Kiểm lại rất kiệm lời: “Ăn thua nhau là ở tinh thần thép. Tôi chỉ là người bạn để giúp phát huy tinh chất của các em.” 

Thạc sĩ Phan Kim Ngọc đang hướng dẫn cho sinh viên làm thí nghiệm

Tương tự, thạc sĩ Phan Kim Ngọc (Trường ĐH KH Tự nhiên TP.HCM), một chuyên gia trong lĩnh vực tế bào gốc được biết đến với nhiều công trình ứng dụng, tài liệu nghiên cứu lĩnh vực cũng không ngại “đứng chung hàng" với sinh viên”. Thầy và trò cùng thức thâu đêm say mê nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, là đồng tác giả trong những công trình nghiên cứu, giáo trình, tài liệu...

Chung nhận định, PGS.TS Phan Toàn Thắng (ĐH Quốc gia Singapore ), sinh viên thực sự là những người bạn. Nhất là với sinh viên người Việt thì xem như người nhà, khoảng cách thầy trò dường như không còn. Thầy trò bình đẳng trên giảng đường, trong nghiên cứu và trong cuộc sống. Những dịp lễ tết, thầy Thắng lại mời sinh viên đến nhà nấu nướng, ăn cơm cùng gia đình.

"Con hơn cha, nhà có phúc"

Theo thầy Ngọc, nghiên cứu khoa học là “thế giới phẳng” nên khó biết ranh giới thầy trò. Thực tế nhiều học trò rất giỏi, nhiều trò và thầy cùng là đồng tác giả đạt giải thưởng Nobel, là đồng tác giả trong những tài liệu nghiên cứu. Việc cùng nhóm với trò không có gì đáng bàn, cái đáng bàn là hiệu quả công việc. Trong trường hợp sinh viên có những sáng tạo hơn thầy thì thầy cần học hỏi.

PGS.TS Phan Toàn Thắng hướng dẫn cho sinh viên Mỹ trong một giờ học tại Singapore

Ở các nước Á Đông, kể cả Singapore đều có cái dở này: hay để ý sự thất bại trong quá khứ. Đối với người làm khoa học đây là một cản trở lớn vì hiếm ai có con đường khoa học trơn tru, suôn mượt. TS Thắng mong sự học hỏi mở mang của thế hệ trẻ sẽ giúp tạo ra những thay đổi  sau này.

Trong nhiều điều kiện mở như thế, tất nhiên trò luôn phải nỗ lực để hơn thầy. Đấy là hạnh phúc lớn nhất của người thầy. Người xưa dạy “con hơn cha thì nhà có phúc”, trò hơn thầy thì xã hội có phúc. Nhất là trên lĩnh vực khoa học kỹ thuật" - TS. Thắng nói.

PGS.TS Phan Toàn Thắng chia sẻ: thế hệ chúng tôi sinh ra trong chiến tranh, thời thơ ấu lớn lên tới khi đi học vẫn triền miên trong “khủng hoảng”, cơm không đủ ăn, sách không có để đọc. Học ngoại ngữ hết tiếng Nga, tiếng Pháp chỉ biết một ít và ra trường mới được học tiếng Anh, nhưng vẫn trưởng thành được. Không có lý gì bây giờ sinh viên luôn có nhiều cơ hội mở, internet, tài liệu rất nhiều lại kém hơn thế hệ cô thầy đi trước.

Dạy kiến thức, truyền cả đạo đức khoa học

Qua trao đổi, nhiều giảng viên - nhà khoa học góp ý: Đạo đức khoa học là điều thiêng liêng nhất của người làm khoa học. Ngoài ra, cần tự suy nghĩ và luôn có tinh thần phản biện là tiêu chí quan trọng hàng đầu của người làm khoa học. Kể cả phản biện thầy và những chuyên gia đi trước. Sự say mê và chí hướng vươn lên trong mọi điều kiện để phát huy tính sáng tạo của mình là điều kiện cần để có thể theo đuổi con đường khoa học.

AHLĐ - PGS.BS Nguyễn Chấn Hùng.

Trong số những người thầy đáng kính mà PGS.BS Nguyễn Chấn Hùng (nguyên Giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP.HCM, giảng viên Đại học Y dược TP.HCM) mang ơn cả cuộc đời, GS Đào Đức Hoành thường dạy phải mở rộng lòng nhân ái, sẵn lòng truyền đạt kiến thức, kinh nghiệm cho thế hệ sau. Đó cũng là đạo đức của người thầy thuốc.

BS Hùng tâm niệm, làm khoa học còn vì lợi ích của người khác chứ không phải vì lợi ích riêng của mình thì mới có thể "đi" lâu dài.

PGS Hùng tâm đắc với quẻ “Tỉnh” (cái giếng) trong Chu Dịch. Người xưa hàm ý: giếng nước ngọt không đậy nắp thì sẽ có nhiều người uống, mà giếng thì vẫn trong mát. Vì thế nên đào nhiều giếng cho mọi người dùng.

Hơn 30 năm nay, BS Nguyễn Chấn Hùng đứng trên bục giảng ĐH Y dược TP.HCM (ĐH Khoa học Tự nhiên TP.HCM), là người đào tạo chính yếu đội ngũ bác sĩ trẻ có chuyên môn cho ngành ung bướu không chỉ khu vực TP.HCM mà toàn phía Nam, với niềm tin của người gieo hạt: Số hạt phát triển sẽ nhân nhiều giống, nếu mình thực tâm và biết chọn đất gieo hạt.