Khai thác... khứu giác

Bạn có biết khứu giác của mình có thể phân biệt được bao nhiêu thứ mùi không? Chắc bạn không thể ngờ: con số đó là hơn 1 vạn loại mùi khác nhau. Khả năng "thưởng thức" thì vô vàn như vậy, nhưng có một điều đặc biệt thú vị là, người ta không thể kháng cự được sự "xâm lấn" của mùi bởi vì không thể khống chế được khứu giác như các giác quan khác: không muốn nhìn thì nhắm mắt, không muốn nghe thì bịt tai, song không hít thở thì sẽ chết, mà con đường "tấn công" của mùi là hơi thở. Chính vì vậy, khứu giác được coi là một giác quan có sức mạnh thần bí, mang lại cho con người ý nghĩa khôn cùng.

Năm 2004, hai nhà khoa học người Mỹ là Richard Axel và Linda Buck đã lĩnh giải thưởng Nobel Y học nhờ công trình nghiên cứu của họ về khứu giác và cách giúp con người ý thức hơn về giác quan này. Trong bài phát biểu tại lễ trao giải, các tác giả đã nêu rõ: "Khứu giác vẫn còn là lĩnh vực bí ẩn nhất, ít được quan tâm nhất trong số các giác quan". Quả đúng là như vậy. Ngay sau khi giải Nobel Y học năm 2004 được công bố, cả thế giới mới nhận ra rằng lâu nay con người đã quá coi thường sự tồn tại của khứu giác! Và một làn sóng những phát minh mới từ khứu giác đang hình thành. Chúng ta hãy thử điểm qua một số mũi nhọn tấn công đầu tiên trong lĩnh vực này:

Máy tạo ra đủ loại mùi

Không còn chỉ xuất hiện trong những câu chuyện khoa học viễn tưởng, giờ đây con người đã tạo ra một chiếc máy có khả năng lưu giữ và tỏa mùi thơm. Muốn được thưởng thức mùi vị yêu thích thay cho tiếng nhạc? Bạn sẽ được đáp ứng ngay bởi thiết bị ScentStories giống như chiếc máy CD, giá chỉ 35 USD. Khi đưa đĩa vào máy, bạn sẽ được thưởng thức các mùi đã được lập trình trước phù hợp với chủ đề ghi trên chiếc đĩa mà bạn chọn trong vòng nửa giờ. Ví dụ, khi đưa đĩa nhạc Barefoot on the Shore chủ đề bãi biển vào, bạn sẽ ngửi thấy quanh mình mùi muối đại dương và cá, mùi hoa dại thoang thoảng giống hệt như những gì bạn ngửi thấy khi đi dạo ngoài bãi biển. Thiết bị có nhiều đĩa chủ đề khác nhau như Explore a Mountain (mùi rừng núi), Stroll through a garden (mùi vườn hoa)... Đây là sản phẩm "mới ra lò" từ phòng thí nghiệm của giáo sư Tamichi Nakimoto thuộc trường Kỹ thuật thuộc Viện Công nghệ Tokyo - nơi đang xây dựng một loạt những công cụ và bộ cảm nhận chuyên dùng để ngửi, trộn và sản xuất ra hàng trăm mùi khác nhau.

Một trong những thiết bị tham vọng nhất được đội ngũ nghiên cứu của Nakimoto xây dựng là "chiếc máy ghi nhận mùi" tinh xảo, có khả năng đánh hơi một mẫu vật và sau đó sản xuất lại cái mùi đã đánh hơi được bằng cách tổng hợp một loạt hóa chất liên quan. "Nếu bạn đưa cho cỗ máy một trái táo đỏ gọt vỏ, chiếc mũi điện tử của nó sẽ đánh hơi, sau đó phân tích mùi rồi liệt kê ra những hóa chất cần thiết với tỷ lệ tương ứng để tạo ra mùi tương tự của táo. Khi muốn tái tạo một mùi, công cụ sẽ trộn những dưỡng chất cần thiết, rồi bơm ra mùi táo cho bạn thưởng thức. Ý định của tôi là làm cách nào để tất cả những mùi quen thuộc chúng ta biết đều có thể sản xuất lại được" - Nakimoto nói. Vào thời điểm này, phiên bản của Nakimoto chỉ mới sản xuất được một số mùi đặc trưng. Ông thừa nhận là việc tổng hợp được hàng tỷ mùi khác nhau vẫn còn nhiều vấn đề phải giải quyết. Nếu thành công thì số lượng những "đĩa nhạc phát mùi" sẽ là hàng ngàn và khách hàng tha hồ mà lựa chọn!

Trong số những ứng dụng của hệ thống phân tích, tổng hợp và phát sinh mùi độc đáo này, còn có cả việc trợ giúp người mua sắm trên mạng. Đó là thiết bị giúp cho khách hàng có thể ngửi thấy mùi tươi của thực phẩm trước khi mua. Thiết bị này, thậm chí, còn giúp các bác sĩ có thể chẩn bệnh từ xa theo mùi phát ra từ bệnh phẩm bệnh nhân bằng việc tạo lại mùi của máu, mật hay nước tiểu... Đặc biệt nhiều người đánh giá rất cao ý tưởng "học tập bằng công cụ giảng dạy điện tử có tăng cường mùi" (enhancing e-learning) trong tương lai không xa. "Khi một từ mới kết hợp với mùi, học sinh sẽ dễ nhớ hơn. Ví dụ, một học sinh học tiếng Anh có thể nghe từ táo, đi kèm với mùi quả táo. Trong tương lai, việc phát tán mùi trong các môi trường thực tại ảo (virtual reality environment) sẽ là một lĩnh vực nóng cho các nhà phát minh. Ai chiến thắng, người đó sẽ hốt bạc" - Nakimoto dự báo.

Trợ thủ đắc lực cho điện ảnh thế kỷ 21

Mũi người có thể phân biệt được rất nhiều mùi khác nhau.

Và hơn thế nữa

Mới đây nhất, nhóm nghiên cứu của Nakimoto đã trưng bày một trò chơi máy tính biết cách phát sinh mùi sao cho phù hợp với những gì đang diễn ra trên màn hình. Trong một trò chơi nấu ăn đơn giản, ông cho phép người chơi mang chiếc mặt nạ để ngửi mùi cà ri Nhật "ảo" đến từ một chiếc chảo đang chiên trên màn hình. "Khi bạn thêm bơ và hành vào chảo thì mùi thực của chúng cũng đi vào mặt nạ cùng lúc, để cuối cùng bạn thưởng thức được toàn bộ mùi món chiên ảo, giống như nó đang được chiên tại gian bếp trong nhà bạn" - Nakimoto nói.

Ngoài phát minh từ Nhật Bản, trên thế giới, nhiều nhà khoa học khác cũng đã có những phát minh độc đáo nhằm phục vụ cái mũi của con người. Đặc biệt, những phát minh này không phải là những ý tưởng gây cười như ta thường thấy trong các giải Ig Nobel (giải Nobel Kỳ cục) mà là những phát minh khoa học cực kỳ nghiêm túc, đã và đang được ứng dụng trong cuộc sống. Chẳng hạn như chiếc nệm chống đầy hơi GasMedic sử dụng hệ thống lọc carbon thay thế được và miếng xốp để hấp thu cả tiếng phát ra lẫn mùi hôi - vị cứu tinh của những người hay bị chứng "xấu bụng". Hoặc chiếc quần lót đặc biệt có tên là "Under-Ease" đang được quảng bá là sẽ tạo ra cuộc cách mạng đồ lót bởi không chỉ giải quyết êm thấm mọi chuyện, nó còn biến mùi khó chịu khi người mắc chứng đầy hơi thải ra thành hương thơm quyến rũ. Giá của sản phẩm này chỉ từ 30-40 USD!

Nguồn: Sức khỏe & Đời sống, 30/5/2008