Kết qủa bước đầu tạo nhóm ngựa lai phục vụ thể thao - du lịch

1. Mở đầu

Từ trước năm 1945, ở Việt Namcó trường dạy cưỡi và đua ngựa ngay tại thủ đô, phía Nam có trường đua ngựa tại Sài Gòn. Những năm trước đây, do đất nước có chiến tranh, nền kinh tế có khó khăn nên môn thể thao này không được duy trì và phát triển. Trong 20 năm qua, sự nghiệp đổi mới đã thu được thắng lợi to lớn, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của toàn xã hội nên các loại du lịch và thể thao phát triển. Trong các hoạt động này có môn thể thao về ngựa.

Gần đây, nhu cầu phát triển ngựa thể thao du lịch được nhiều ngành và các nhà doanh nghiệp quan tâm, nhưng việc tạo ra hoặc nhập ngựa có tầm vóc thích hợp, việc nuôi dưỡng, huấn luyện không thực hiện được do không có kinh phí, không có cơ sở nghiên cứu tạo ngựa theo hướng này. Xuất phát từ nhu cầu trên chúng tôi tiến hành đề tài “ Nghiên cứu lai tạo nhóm ngựa lai phục vụ thể thao du lịch” nhằm tạo những ngựa lai 3 giống theo hướng cưỡi phục vụ thể thao du lịch phù hợp với điều kiện Việt Nam và đạt một số tiêu chí sau:

(1) Kích thước một số chiều đo (Trưởng thành):

Cao vây: ≥ 135cm; Dài thân chéo: ≥ 140cm; Vòng ngực: ≥ 155cm; Vòng ống: ≥ 17cm.

(2) Khối lượng ngựa lai 3 giống:

Sơ sinh: ≥ 30kg; 6 tháng ≥ 120kg; 12 tháng ≥ 190kg; 24 tháng: ≥ 240kg; 36 tháng: ≥ 320kg.

(3) Màu lông: Tía mật, cánh gián

(4) Thành tích chạy (cung đường 3.000m): 45 – 50 km/h.

2. Phương pháp

2.1 Nội dung

- Tuyển chọn ngựa lai 25% Cabadin (Ca)

- Nhập tinh ngựa thể thao

- Tạo ngựa lai 3 giống (50% máu ngựa thể thao, 12,5% máu ngựa Ca, 37,5% máu ngựa nội)

- Theo dõi khả năng sinh trưởng của ngựa lai 3 giống.

2.2 Nguyên liệu

- Ngựa cái nền: Lựa chọn ngựa cái lai 25% Ca. Khối lượng ≥ 230kg, Mầu lông Cánh dán, tía mật, tuổi 4 – 6 tuổi. Cao vây ≥ 123cm [1], làm nền để lai tạo.

- Tinh ngựa nhập nội (nhập từ CHLB Đức):

+ Đực Flovine, giống Westgale (WE): mầu hồng nhạt, 2 vó sau thẳng, khối lượng cơ thể 540kg, cao vây 168, dài thân 156cm. Ngựa được sử dụng đua thể thao, với thành tích: dáng đi đạt 113,55 điểm, khả năng đua đạt 136,52 điểm, nhảy tự do đạt 91,35 điểm.

+ Đực Potential, giống oldenbuger (OL): mầu hồng thẫm, khối lượng 510kg, cao vây 170cm, dài thân 154cm. Ngựa đã dự đua đạt thành tích: dáng đi đạt 105,31 điểm, khả năng đạt 117,50 điểm, nhẩy tự do đạt 92,90 điểm.

2.3 Phương pháp

- Tuyển chọn ngựa cái làm nền:Chọn theo lý lịch được ghi chép theo dõi sinh sản tại trại chăn nuôi ngựa. Cân khối lượng cơ thể bằng cân đại gia súc. Lập sổ theo dõi ngựa phối giống tạo ngựa lai hướng thể thao du lịch. Kiểm tra ngựa không viêm đường sinh dục, các chu kỳ động đực trước rõ ràng.

- Kiểm tra chất lượng tinh

Lấy 6 liều tinh (ngẫu nhiên) của 2 ngựa đực giống để kiểm tra trên kính hiển vi có cài phần mềm Sperm vision (Minitub, CHLB Đức).

­ - Dẫn tinh:

+ Phát hiện ngựa cái động dục bằng phương pháp thí tình (6 giờ sáng và 5 giờ chiều).

+ Xác định rõ thời điểm dẫn tinh: kiểm tra tăng trưởng của buồng trứng qua trực tràng 1 lần/ ngày vào buổi sáng, xác định nang trứng tăng trưởng đến giai đoạn 4 thì kiểm tra 3 giờ 1 lần để xác định thời điểm 4+ Nang trứng bắt đầu mềm, nang đang xẹp, đây là thời điểm dẫn tinh thích hợp (Nguyễn Hữu Trà, 1996).

+ Dẫn tinh: Hướng tinh quản qua cổ tử cung và hướng về phía sừng tử cung có nang trứng phát triển để dẫn tinh.

- Kiểm tra thai:kiểm tra qua trực tràng vào ngày thứ 22 sau phối giống.

- Theo dõi sinh trưởng của ngựa lai 3 giống:

+Cân ngựa: dùng cân điện tử đại gia súc.

+ Đo một số chỉ tiêu: cao vây (CV), vòng ngực (VN), dài thân chéo (DTC), vòng ống (VO) bằng phương pháp đo truyền thống sử dụng thước dây và thước gậy.

- Quy trình chăm sóc nuôi dưỡng

+ Nuôi dưỡng ngựa cái trong giai đoạn phối giống và nuôi con: Theo tiêu chuẩn ngựa lai đã được đề tài độc lập cấp nhà nước nghiệm thu năm 2003 (Đặng Đình Hanh, 2003).

+ Ngựa cái có chửa được chăn đàn 6 giờ/ ngày/ Thời gian còn lại nuôi mỗi ngựa trong một ô chuồng.

+ Ngựa lai 3 giống được tẩy ký sinh trùng đường tiêu hóa ở giai đoạn 21 và 90 ngày tuổi.

3. Kết quả và thảo luận

3.1 Tuyển chọn ngựa cái

Bảng 1: Kết quả tuyển chọn ngựa cái lai 25% Ca

3.2 Kết quả kiểm tra tinh

Bảng 2: Kết quả kiểm tra tinh ngựa đông lạnh

Qua Bảng 2, nhận thấy tinh cọng rạ có dung tích 0,5ml, hoạt lực sau giải đông đạt 41,6 - 42,4%. Tổng số tinh trùng tiến thẳng/ 1 cọng tinh đạt 78,29 - 80,48 triệu/ liều (tiêu chuẩn châu Âu). Tinh ngựa được vận chuyển và bảo quản đảm bảo yêu cầu của đề tài. Theo Davies Morol (1999) ngựa có khối lượng > 500kg cần số lượng tinh tối thiểu cho 1 lần phối giống là 65 triệu, sử dụng liều tinh nhập nội với số lượng tinh trùng như trong Bảng 2 để phối giống cho ngựa lai có khối lượng < 300kg là phù hợp.

3.3 Kết quả phối giống

Bảng 3: Kết quả phối giống cho ngựa cái lai 25% Ca

3.4 Theo dõi sinh trưởng của ngựa lai 3 giống

Bảng 4: Sinh trưởng tích luỹ của ngựa lai 3 giống ở các tháng tuổi

Bảng 5: Kích thước một số chiều đo của ngựa lai 3 giống

Ngựa lai 3 giống khỏe mạnh, nhanh nhẹn, không có biểu hiện khác thường.

4. Kết luận

-Tuyển chọn đủ ngựa lai 25% Ca đảm bảo chất lượng theo yêu cầu của Đề tài.

- Tinh ngựa đông lạnh sau giải đông đạt yêu cầu chất lượng dùng để dẫn tinh.

- Phối tinh trên đàn cái 25% Ca cho kết quả thụ thai bình thường.

- Ngựa lai 3 giống sinh ra khỏe mạnh, khối lượng kích thước một số chiều đo tăng trưởng phù hợp với yêu cầu của đề tài.