Kết nối trí thức với kháng chiến (kỳ 1)
Với sự tổ chức của Ban Trí vận, các phong trào đấu tranh chính trị ở nội đô Sài Gòn của tầng lớp trí thức ra đời, góp phần thúc đẩy phong trào chống Mỹ và tay sai, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Kỳ 1: Mũi giáp công quan trọng
“Gặp gỡ tuyên truyền, vận động các trí thức nổi tiếng, công chức cao cấp, dân biểu Quốc hội Sài Gòn… ngay giữa trung tâm đầu não của bộ máy chiến tranh xâm lược và tay sai là một nhiệm vụ cực kỳ khó khăn, phức tạp và tế nhị”, ông Nguyễn Trọng Xuất, Nguyên Phó Ban tuyên huấn Khu ủy Sài Gòn – Gia Định, cho biết.
Theo ông Xuất, một trong những chủ biên của công trình Lịch sử Nam Bộ kháng chiến, các cán bộ Ban Trí vận phải rất kiên định, bản lĩnh và khôn khéo vượt nhiều nguy hiểm mới có thể thâm nhập để tổ chức mạng lưới cơ sở nòng cốt tuyên truyền cách mạng, phát triển tổ chức các chi bộ nội đô trí vận, giáo chức, tư sản vận vững chắc.
Những ngọn đòn cân não
“Nguyên tắc hàng đầu là bảo mật nên trong mọi tình huống đơn tuyến, chúng tôi phải tùy cơ ứng biến”, bà Huỳnh Hồng Châu (bí danh Bảy Y), thành viên Ban Trí vận, nhớ lại. Cùng những cán bộ khác, bà Châu đã bám trụ trong lòng Sài Gòn hàng chục năm, vận động, tập hợp được một lực lượng chính trị đặc biệt – thuộc tầng lớp trên để đánh địch bằng những cú đấm chính trị trực tiếp.
Đó là những phong trào như phong trào học sinh sinh viên xuống đường, nhân sĩ trí thức đòi quyền dân tộc tự quyết, ký giả đi ăn mày, lực lượng bảo vệ văn hóa dân tộc…. làm sục sôi cả thành phố Sài Gòn. Và, được đánh giá “không chỉ làm sáng ngời chính nghĩa cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc của nhân dân miền Nam đã được các tầng lớp nhân dân miền Nam, kể cả trong hàng ngũ cao cấp chế độ Sài Gòn ủng hộ; mà còn thuyết phục mạnh mẽ sự ủng hộ của dư luận thế giới, đặc biệt dư luận nhân dân Mỹ và ngay trong Quốc hội Mỹ”.
Đặc biệt, kết tụ từ các phong trào đấu tranh yêu nước, Ban Trí vận đã vận động hình thành Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam (20/12/1960), Liên minh các lực lượng dân tộc, dân chủ và hòa bình Việt Nam (20/4/1968), Lực lượng thứ ba, các hội, nhóm độc lập với sự tham gia của các nhân sĩ trí thức tiêu biểu như luật sư Trịnh Đình Thảo, luật sư Nguyễn Hữu Thọ, kiến trúc sư Huỳnh Tấn Phát, kỹ sư Lâm Văn Tết, bác sĩ Dương Quỳnh Hoa, Giáo sư Tôn Thất Dương Kỵ, nhà tư sản Nguyễn Thạnh Cường…
Tháng 6/1969, Lực lượng liên minh cùng với Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam tổ chức Đại hội quốc dân thành lập Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam; được 26 nước trên thế giới tuyên bố công nhận và 21 nước đặt quan hệ ngoại giao. Theo ông Xuất, “đây cũng là một thành tích đặc biệt xuất sắc của Ban Trí vận, là một đòn chính trị bất ngờ trong đấu tranh ngoại giao trên trường quốc tế để đi đến ký kết Hiệp định Paris 1973”.
Nhà in giữa lòng địch
Ít ai biết rằng, trong suốt 10 năm (1965-1975), giữa lòng đô thị Sài Gòn hiện diện một nhà in bí mật có tên “Nhà in Trí thức mới”. Từ đây, với bộ máy phát hành linh hoạt, các tờ báo Sài Gòn vùng lên , tập san Trí thức mới và rất nhiều tài liệu, truyền đơn của cách mạng đã được in và phân phát trực tiếp, nhanh chóng trong nội thành mà không hề bị địch phát hiện cho đến ngày giải phóng miền Nam.
“Lúc đầu chỉ in vài chục số bằng phương pháp thủ công trên khuôn lưới có trục lăn. Sau tăng lên hàng trăm số bằng chữ chì và máy in Typo. Dù đổi địa điểm ba lần, có vài người của nhà in bị bắt, nhưng tất cả đều được giữ bí mật an toàn”, bà Từ Thanh Mỹ, cán bộ Ban Trí vận tự hào kể lại. Chỉ qua một lượt sơ đồ nhà in các thời kỳ, bà Mỹ cho biết đó là một hệ thống phòng ốc được ngụy trang rất công phu, xây liên hoàn với các căn nhà xung quanh và được bảo mật tuyệt đối.
Đầu tiên, nhà in đặt ở số 51/10/12 Cao Thắng (năm 1965). Sau đó dời về đường Nguyễn Trãi, Q.5 và cuối cùng tọa lạc tại đường Nơ Trang Long, Q.Bình Thạnh. Những ngôi nhà khiêm tốn nép mình trong con hẻm nhỏ, cách đây gần nửa thế kỷ, là nơi in ấn lời kêu gọi của Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam, lời dặn dò của Bác trước cuộc tổng tấn công và nổi dậy Xuân Mậu Thân, những bài viết sắc sảo, đanh thép vạch mặt âm mưu kẻ thù của các nhà trí thức, cách mạng đương thời...
Ông Tư Phát, chuyên gia in Typo năm xưa, xuc động nhớ lại một kỷ niệm: “Có lần bọn địch lục xét rồi niêm phong trụ sở nhà in. Tôi và hai đồng chí nữa bị kẹt trong đó 3 ngày. Cũng may là trước đó có chuẩn bị gạo rang, muối, nước và đường đề phòng bị bao vây nên trụ lại được rồi tìm đường thoát thân. Dù thế nào, cũng phải giữ bí mật an toàn cho nhà in trước đã”. Đó là chưa kể có lần ông nhận nhiệm vụ trong một đêm phải xây xong bức tường ngăn cách phòng in ấn với gian bếp nhỏ bên ngoài. Chỉ hai người thức trắng đêm xây một mạch đến sáng thì hoàn thành.
Kỳ 2: Đường dây đỏ
