Kéo dài tuổi xuân: Ước mơ hay hiện thực?

Năm 1997, lão bà Jeanne Calment ở Pháp qua đời vào tuổi 122 - một cuộc đời dài nhất được kiểm chứng cho tới nay. Là một người hút thuốc, Calment không thích gì hơn một ly rượu porto. Bà cưỡi xe đạp lúc 100 tuổi, vào vai lần đầu trong một khúc phim vào tuổi 114 và hầu như vẫn hoàn toàn sáng suốt cho tới ngày chết. Khi được hỏi cảm nghĩ về bộ dạng của bà như thế nào, bà trả lời đốp chát: “Tôi chỉ có một nếp nhăn, và tôi đang ngồi lên nó”!

Rõ ràng là Calment có sở hữu những đặc tính gen hiếm hoi. Làm sao bà lại có thể sống lâu trội hơn cả 6 tỷ người khác? Đó là điều mà các nhà nghiên cứu muốn biết. Mục tiêu của họ là giải mã các bí quyết về một cuộc sống dài lâu khỏe mạnh cho mỗi chúng ta, chứ không chỉ riêng đối với người phụ nữ Pháp may mắn cá biệt này.

Nối lại mạch cho bộ não

Sống lâu để làm gì nếu bạn không thể nhớ được mình đang ở đâu, hay thậm chí mình là ai? Các nhà nghiên cứu đang đặt nền móng cho việc lắp ghép những thiết bị có thể chỉnh sửa các bộ não bị tàn phá bởi bệnh Alzheimer, đột quỵ hay các bệnh lý khác vào những năm 2020. Giáo sư Theodore Berger, một chuyên gia về kỹ thuật y sinh và thần kinh học ở Đại học Nam California, đang thử nghiệm với các chip máy tính có tiềm năng thay thế các nơron bị tổn thương ở vùng “đồi hải mã” (hippocampus), tức vùng não bộ chuyển đổi các dấu ấn ngắn hạn thành ký ức lâu dài. Sự thương tổn của hippocampus có thể dẫn đến bệnh Alzheimer và các dạng mất trí nhớ khác.

Phương pháp của Berger xem ra thật đơn giản. Ông lấy một lát cắt hippocampus từ một động vật thí nghiệm và đặt nó vào đĩa, sau đó móc nó vào các điện cực để một máy tính phát ra những xungđộng ngẫu nhiên bắt chước các tín hiệu não. Ông muốn nắm biết cơ chế chuyển đổi của hippocampus từ một bộ trình tự xung động nào đó sang một bộ trình tự khác lưu trữ ký ức. Các chip não do ông thiếtkế cho chuột thí nghiệm đã hoạt động tốt khi ông gắn chúng vào một lát cắt mô não sống. Ông dự tính tiến tới việc giải mã trình tự cho các con khỉ rhesus - có bộ não giống với não của người hơn. Cácthử nghiệm trên người dự kiến sẽ được thực hiện trong 12 - 15 năm tới.

Các chip não cũng không đến nỗi kỳ ảo như bạn nghĩ. Hiện nay đã có khoảng 30.000 người được ghép một thiết bị đơn giản gọi là Activa - do công ty y khoa Medtronic chế tạo - có tác dụng kích ứng điện những bộ phận của não nhằm loại trừ các triệu chứng của bệnh Parkinson (liệt rung) và nhiều rối loạn vận động khác. Một loại thiết bị ghép thử nghiệm khác có khả năng hỗ trợ cho những người mắc bệnh Lou Gehrig, tức ALS (amyotropic lateral sclerosis - bệnh xơ cứng teo cơ bên), một trong những rối loạn não bộ tàn hại nhất.

Tác dụng phòng bệnh cao với liều thấp

Bạn hãy tưởng tượng một liệu pháp ung thư có khả năng hủy diệt các khối u trước khi chúng đủ lớn để có thể phát hiện mà không gây tác dụng phụ.

Jennifer West, giám đốc Viện khoa học và công nghệ sinh học ở Đại học Rice, đang nghiên cứu các phương thuốc trị liệu ung thư sử dụng các vỏ bọc nano chỉ nhỏ bằng khoảng một phần ngàn kích cỡ tế bào máu. Nếu mọi chuyện diễn ra suôn sẻ trong phòng thí nghiệm, đến một ngày nào đó bác sĩ có thể tiêm các nang nano vào dòng máu người bệnh. Nếu một khối u đang tăng trưởng, các vi hạt sẽ len lỏi qua các kẽ ở mạch máu và tụ lại ở khối u mà không xâm nhập mô lành. Sau đó người ta chiếu vào người bệnh một liều cao tia cận hồng ngoại - dễ dàng xuyên qua cơ thể - để hâm nóng các hạt tử nano tới 550C, đủ nóng để hủy diệt khối u ác tính mà không làm tổn thương mô lành kế cận.

Các hạt nano này không chỉ dùng cho liệu pháp ung thư. Ngành dược lý gen mới chớm xuất hiện hứa hẹn sẽ sử dụng chúng để đưa thuốc, được thiết kế đặc thù cho một ca bệnh cá biệt, đến đúng vị trí cơ thể cần nhắm vào. Việc nắm biết tốt hơn về bộ gen của người cũng có thể dẫn đến những liệu pháp khác.

Craig Venter

Craig Venter, người sáng lập ra Celera Genomics, là một nhà khoa học tiên phong đã giữ vai trò nòng cốt trong việc giải mã bộ gen người - một bản đồ vị trí theo trình tự chính xác của cácthành phần cấu tạo DNA của chúng ta. Là người đứng đầu một viện nghiên cứu bộ gen phi lợi nhuận, Venter tiên đoán rằng trong vòng một thập niên tới, các phòng thí nghiệm sẽ có khả năng lập bộ gen củamỗi người với giá chỉ 1.000 USD. (Chi phí hiện nay là từ 100.000 đến 1 triệu USD, tùy theo mức độ chi tiết). Tới lúc rớt giá như vậy, ông giải thích, thì chính quyền và các công ty bảo hiểm sẽ muốnmọi người đều làm.

Được trang bị thông tin cứu mạng này, mỗi người sẽ có thể chủ động nắm lấy vận mệnh sức khỏe của mình. Venter nói: “Trách nhiệm sẽ ngày càng chuyển sang các cá thể. Nếu biết mình có nguy cơ cao hơn về ung thư kết tràng hay ung thư vú, bạn sẽ đi khám tầm soát thường xuyên hơn”.

Cái chết mới

Như vậy, nếu các đột phá y học loại trừ được bệnh tim, đột quỵ và ung thư, thì con người sẽ chết vì nguyên nhân nào?

Điều nghịch lý là, việc chữa lành các căn bệnh và phòng tránh sự lão hóa có thể sẽ tạo nên những mối nguy cơ mới cho sức khỏe. Theo lời S. Jay Olshansky, một nhà dân số học của Đại học Illinoisở Chicago , nếu một đại dịch bộc phát trên toàn cầu, nó có thể tàn hại hơn cả dịch cúm năm 1918. “Chúng ta trở nên mong manh hơn nhiều”, ông giải thích. “Chúng ta (sẽ) là một dân số già hơn nhiều”. Sẽ có nhiều người hơn bị suy suyễn hệ miễn dịch vì HIV/AIDS, hóa trị và xạ trị.

Cũng phải kể đến những cái chết do chính bàn tay chúng ta. Bill Joy, người đồng sáng lập Sun Microsystems, cảnh báo rằng “chính công nghệ dùng để đem lại một cuộc sống không biên giới sẽ có thể bị những người khác sử dụng để quét sạch chúng ta”. Ông cho rằng một virus phần mềm làm hỏng các quả tim nhân tạo sẽ có thể được gieo rắc khắp nơi, do tai nạn hay do cố tình phá hoại.

Nhưng theo suy nghĩ của Ray Kurzweil, một nhà nghiên cứu về trí thông minh nhân tạo, việc phá bỏ hàng rào tuổi thọ là điều khả thi nếu chúng ta xử lý cơ thể con người như một bộ máy tinh xảo đòi hỏi loại nhiên liệu và chế độ bảo trì tốt nhất. Kurzweil nói ông chưa bao giờ dự kiến mình sẽ phải chết!

Nguồn: Khoa học phổ thông 09/2/2007