Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ năm, 20/01/2005 22:21 (GMT+7)

Jean-Marie Lehn

Jean-Marie Lehn sinh năm 1939 ở Rosheim, Pháp, năm 1963 nhận bằng Tiến sĩ khoa học của trường Đại học Stratbourg khi làm việc ở phòng thí nghiệm của Guy Ourisson. Năm sau, ông vào nhóm nghiên cứu củaRobert Burns Woodward ở trường Đại học Harvard tham gia tổng hợp vitamin B12. Khi trở về Stratbourg, ông bắt đầu nghiên cứu lĩnh vực biên năm giữa hoá hữu cơ và hoá lý, sau đó còn quan tâm đến cácquá trình sinh học. Năm 1968, ông nghiên cứu tổng hợp các phân tử dạng lồng, tạo thành các phức chất thành phần lồng nhau, gọi là các cryptates, với các ion kim loại khác nhau.

Nghiên cứu của ông về cơ sở hoá học của sự "nhận biết phân tử" (tức là phương thức phân tử nhận biết và liên kết chọn lọc một chất nền) có vai trò quan trọng cơ bản trong các quá trình sinh học. Nhờnghiên cứu này, Lehn đã được nhận Giải Nobel Hoá học năm 1987 cùng với 2 nhà hoá học người Mỹ, D.C. Cram và C.J. Pedersen, cho công trình phát triển và sử dụng các phân tử có những tương tác đặc thùcấu trúc với tính lựa chọn cao.

Năm 1970, Lehn trở thành Giáo sư hoá học tại trường Đại học Louis Pasteur ở Stratbourg và từ 1979 là Giáo sư trường Đại học College de France ở Pari.

Công trình nghiên cứu của ông dẫn đến sự định nghĩa của một lĩnh vực mới của hoá học, được ông gọi là "hoá học siêu phân tử" do nó nghiên cứu về các thực thể phức chất tạo thành bởi sự liên kết củahai hoặc nhiều dạng hoá học gắn kết với nhau bởi lực giữa các phân tử, trong khi hoá học phân tử nghiên cứu đặc trưng của các thực thể cấu tạo từ các nguyên tử liên kết với nhau bằng liên kết đồnghoá trị. Nghiên cứu của ông mở rộng từ nhận biết phân tử đến xúc tác siêu phân tử và các quá trình chuyển vận, thiết kế các thiết bị phân tử, linh kiện điện tử phân tử và quang tử. Gần đây, nghiêncứu chủ yếu huớng về phát triển thiết kế các hệ thống "được lập trình", tự tổ chức bằng cách lắp ráp các cấu phần thích hợp thành cấu trúc siêu phân tử xác định theo sơ đồ "Xây dựng" ("Aufbau"). Ônglà tác giả của nhiều công trình nghiên cứu của nhiều viện hàn lâm và viện khoa học, nhận được nhiều giải thưởng và danh hiệu quốc tế.

Nghiên cứu về vật chất phức tạp: hệ siêu phân tử thích nghi và lập trình

Một trong những hướng phát triển của ngành khoa học hoá học trong thập kỷ tới là tìm hiểu rõ hơn nữa, phân tích sâu hơn và ứng dụng rộng rãi hơn đặc trưng thông tin về sự hình thành và biến đổi củavật chất, nghiên cứu con đường từ vật chất chỉ đơn giản được kết cố lại đến các chất được tổ chức cao hơn thành các hệ thống có độ phức tạp cao hơn.

Một đóng góp cơ bản nhất và có tầm phát triển xa của ngành hoá học siêu phân tử là việc đề xuất và đưa vào khoa học hoá học khái niệm thông tin phân tử và các hệ quả của nó, các chỉ dẫn và hệ thốnghoá học được lập trình, với mục đích điều khiển tiến trình tổ chức của vật chất.

Hoá học siêu phân tử mở đường hướng tới nhận biết ngành hoá học như là một khoa học thông tin. Nó đã bắt đầu và phát triển như là ngành hoá học của các thực thể được tạo ra thông qua sự tương táckhông đồng hoá trị giữa các phân tử. Bằng cách điều khiển thích hợp các mối tương tác như vậy, dần dần ngành hoá học này trở thành ngành hoá học thông tin phân tử, liên quan đến lưu trữ thông tin ởcấp độ phân tử, trong đặc trưng cấu trúc, và việc truy tìm, truyền, xử lý ở cấp độ siêu phân tử, thông qua các quá trình nhận biết phân tử vận hành nhờ các thuật toán tương tác đặc biệt. Như vậy, nódẫn đến một định nghĩa về các hệ thống hoá học được lập trình.

Sự kết hợp các đặc trưng của hệ thống siêu phân tử như: - thông tin và khả năng lập trình, - động lực học và tính thuận nghịch (hoán đảo), - các khả năng tổ hợp và sự đa dạng cấu trúc, cho thấy sựphát triển của khái niệm hoá học thích nghi, liên quan đến cả thiết kế lẫn chọn lọc. Cùng với các lĩnh vực vật lý và sinh học, nó thiết lập nên ngành khoa học về vật chất có thông tin, là vật chấtphức, thích nghi và được tổ chức.

Nguồn: Báo cáo tại Hội nghị Hoá học Á - Âu lần thứ 8 từ 21-24/10/2003 tại Hà Nội

Xem Thêm

Tin mới

VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.
Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với hành trình gìn giữ di sản Kinh Bắc
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), sáng 12/12 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc (trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.