Hồn của gốm
Đánh giá phẩm chất của gốm, người ta thường nói: “Nhất dáng nhì men tam xương tứ lửa”.
Hàng ngàn năm trước, men độc sắc đã đạt đỉnh cao về nghệ thuật hoà sắc, thuỷ linh, thuỷ hồng. Cùng với dáng và các yếu tố giá trị khác, men đã tạo cho gốm có hồn. Tuy chỉ là những vật dụng dung dị, song gốm được ưa chuộng và tiện dụng cho mọi lớp người, từ bình dân thôn dã đến tầng lớp phong lưu, quý tộc. Con người đã tạo ra những dáng, màu men, những hoạt tiết, những phong cảnh độc đáo trên gốm đến mỗi khi ngắm nó người ta đang xao xuyến như cảm thấy mình đang hoà cùng với thiên nhiên thanh cao hoặc hùng vĩ vậy. Gốm luôn là vật dụng rất gần gũi, thân quen của con người. Không ít người lấy gốm làm vật trang sức. Gốm cổ, mang hồn các thời đại đã trở thành mục tiêu săn lùng không mệt mỏi của các nhà sưu tập cự phách và cũng như của các gian thương. Sự phong phú của dáng, men, chất liệu và lửa nung vẫn mãi là niềm say mê sáng tạo của các nghệ nhân làm gốm. Họ đã tìm tòi đưa điêu khắc và hội hoạ vào gốm bằng những phương pháp tạo dáng và hoà sắc của men trên gốm. Chính vì vậy thế giới ám hoạ và tranh gốm đã ra đời. Các tác phẩm ám hoạ và hội hoạ trên gốm thường diễn tả những cảnh sinh hoạt hay trích đoạn được chọn lọc từ kho tàng văn học, mỹ thuật, hội hoạ, điêu khắc mang đậm các dòng văn hoá tư tưởng và tín ngưỡng. Song vẻ đẹp của gốm vẫn là nét đặc trưng nhất của tri thức con người. Nhiều gốm thượng cổ và gốm đặc sắc của các thời đại hiện và vẫn sẽ trường tồn bởi con người gìn giữ và trân trọng. Chúng phản ánh niềm hạnh phúc cũng như nỗi cô đơn của con người.
Gốm Việt Nam (VN) được thế giới biết đến như một bản sắc văn hoá phong phú, đa dạng và độc đáo. Nó toát lên vẻ đẹp dung dị, mộc mạc, thanh cao nhưng sâu lắng. Nó cũng đặc sắc như gốm của Trung Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Triều Tiên và nhiều nước khác trên thế giới. Song gốm VN vẫn có phong cách riêng về dáng vẻ, phong phú các loại men và chất liệu, các bí quyết nung, các hoạ tiết, các hoa văn phản ánh từng thời kỳ văn hoá, văn minh của xã hội VN. Nhiều kiệt tác gốm VN đã được lưu giữ tại bảo tàng các nước trên thế giới. Ngoài việc tạo nên những vật dụng thông thường có những nét mới như bát, đĩa, ấm, chén, âu, thạp... các nghệ nhân với tâm hồn đa cảm và lãng mạn đã không ngừng sáng tạo vật liệu gốm mới tạo ra nhiều tác phẩm có giá trị nghệ thuật, như các tượng Phật, tượng người, độc bình, lọ hoa... một phần phục vụ văn hoá đối ngoại, lễ nghi tôn giáo, tín ngưỡng, thờ cúng, phần còn lại phục vụ cho thú thưởng lãm của con người. Những pho tượng Phật, tượng Chúa được các nghệ nhân gửi gắm tâm hồn thánh thiện vào từng tác phẩm gốm tạo nên nhiều cảm xúc của con người khi nhìn, ngắm.
Hiện nay, nhiều nghệ nhân gốm nói chung và những người tài hoa về gốm nói riêng vẫn miệt mài sáng tạo không mệt mỏi, đôi khi họ phải trả giá cả tính mạng của mình cho sự nghiệp làm gốm. Có khi cả một dòng họ say mê theo đuổi để tìm kiếm đến cùng một dáng vẻ, một màu men, một chất liệu, một cách nung mới lạ để làm đẹp cho gốm mới.
Sáng tạo gốm có hồn không đơn giản chút nào, nên không có mấy người thành công trên con đường sáng tạo nghệ thuật gốm. Song, các nghệ nhân gốm vẫn nguyện sống chết với nghề. Thế mới biết gốm có hồn mênh mông và kỳ vĩ nhường nào.
