Hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội của Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Thanh Hóa
Liên hiệp hội Thanh Hóa hiện có hệ thống tổ chức ở tất cả các ngành trong tỉnh, với 27 hội thành viên, 5 đơn vị liên kết và 18 đơn vị trực thuộc (các đơn vị hoạt động khoa học, kỹ thuật thành lập theo Nghị định 18 của Chính phủ), trong đó 4 trung tâm trực thuộc Liên hiệp hội và 15 trung tâm trực thuộc các hội thành viên với hội viên trên 36.000 người, trong đó có 80 tiến sỹ, 785 thạc sỹ còn lại phần lớn có trình độ đại học và cao đẳng.
Một trong những nhiệm vụ chủ yếu, quan trọng của Liên hiệp hội Thanh Hóa nói riêng, Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam nói chung là thực hiện chức năng tư vấn, phản biện, giám định xã hội (TVPBGĐXH) nhằm góp phần xây dựng luận cứ khoa học cho việc hoạch định các chủ trương, chính sách, các chương trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội, khoa học, kỹ thuật và công nghệ. Nhiệm vụ này đã được khẳng định trong Chỉ thị số 45-CT/TW, ngày 11/11/1998 và gần đây một lần nữa được tái khẳng định trong Chỉ thị số 42-CT/TW, ngày 16//4/2010 của Bộ Chính trị. Chính phủ đã thể chế hóa việc thực hiện Chỉ thị số 45 của Bộ Chính trị bằng việc ban hành Quyết định số 22/2002/QĐ-TTg, ngày 30/1/2001, giao nhiệm vụ cho Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam từ Cơ quan Trung ương Hội đến Liên hiệp hội các địa phương thực hiện nhiệm vụ tư vấn, phản biện và giám định xã hội. Ở Thanh Hóa, UBND tỉnh sớm có công văn hướng dẫn thực hiện Quyết định số 22 của Chính phủ và để phát huy vai trò của đội ngũ trí thức KHCN tỉnh nhà trong việc thực hiện nhiệm vụ tư vấn, phản biện và giám định xã hội thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH. Năm 2010 Chủ tịch UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 2792/2010/QĐ-UBND, ngày 12/8/2010 về việc giao nhiệm vụ tư vấn, phản biện và giám định xã hội cho liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật Thanh Hóa.
Xác định được nhiệm vụ quan trọng của mình, từ những năm đầu của thế kỷ XXI, Liên hiệp hội đã chỉ đạo các hội thành viên và các đơn vị trực thuộc tổ chức và tham gia các cuộc hội thảo, hội nghị, tập huấn để nâng cao năng lực thực hiện nhiệm vụ này cho cán bộ, hội viên. Đồng thời trong xây dựng chương trình hoạt động hàng năm của Liên hiệp hội, các hội thành viên và các đơn vị trực thuộc đều có mục tiêu của nhiệm vụ tư vấn, phản biện và giám định xã hội.
Trong thời gian gần mười năm qua, sau khi có Quyết định số 22 của Thủ tướng Chính phủ, có quan Văn phòng Liên hiệp hội đã tổ chức các nhà khoa học tham gia đóng góp ý kiến vào dự thảo các văn kiện của Đảng; tư vấn, phản biện một số đề án, dự án, quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội, giáo dục & đào tạo, khoa học & công nghệ, bảo vệ môi trường của tỉnh và của các ngành, các huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh. Cụ thể: Xác định trách nhiệm tham vấn cho Tỉnh ủy, Thường trực Liên hiệp đã tổ chức lấy ý kiến tham gia góp ý vào dự thảo báo cáo chính trị các đại hội Đảng bộ tỉnh khóa XVI và khóa XVII, với hàng trăm ý kiến của cán bộ khoa học và hội viên của các hội thành viên. Thực hiện phản biện các đề án mang tính tổng hợp do UBND tỉnh phê duyệt sau đây: Đề án quy hoạch tổng thể (bổ sung) phát triển kinh tế - xã hội Thanh Hóa giai đoạn 2006-2010; Đề án quy hoạch tổng thể bảo vệ môi trường Thanh Hóa đến năm 2020 Ngoài ra, Thường trực Liên hiệp hội còn tham gia thành viên nhiều hội đồng khoa học chuyên ngành với tư cách là phản biện các dự án: Phát triển chăn nuôi; Phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp; phát triển thủy sản của tỉnh; Dự án quy hoạch phát triển chế biển thủy sản trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa đến năm 2020; Dự án xã hội hóa giáo dục và đào tạo…
Tất cả những ý kiến phản biện do Liên hiệp hội cung cấp là cơ sở khoa học giúp cho UBND tỉnh ra các chủ trương, chính sách phù hợp và đúng đắn, được triển khai trong thực tế cuộc sống đạt hiệu quả thiết thực.
Trong những năm vừa qua, Liên hiệp hội đã tư vấn xây dựng những dự án có ý nghĩa mô hình như: dự án chăn nuôi lợn hướng nạc huyện Yên Định; dự án khu chăn nuôi tập trung tại các huyện Triệu Sơn, Nông Cống; lập dự án xóa đói giảm nghèo xã Hoằng Tiến, huyện Hoằng Hóa (2004) do Chủ tịch UBND tỉnh trực tiếp giao nhiệm vụ. Các dự án do Liên hiệp hội tư vấn xây dựng trên đây đã triển khai thực hiện và đến nay hoạt động có kết quả tốt.
Đối với các hội thành viên (các hội chuyên ngành) và các đơn vị trực thuộc, đã có nhiều hoạt động tư vấn dự án đầu tư, quy hoạch, xây dựng; thẩm định nhiều dự án công trình và thiết kế dự toán xây dựng cơ bản. Một số hội chuyên ngành và đơn vị trực thuộc hoạt động tư vấn rất tốt. Tiêu biểu như Hội Cầu - Đường, Hội Quy hoạch và Xây dựng đô thị, Hội Thủy lợi, Trung tâm Tư vấn chuyển giao công nghệ xây dựng mới. Đặc biệt hội khoa học Kinh tế đã tư vấn xây dựng đề án quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội các huyện Ngọc Lặc, Nga Sơn, Hậu Lộc. Tất cả các đề án này đã được triển khai thực hiện trong thực tế đạt kết quả tốt.
Cũng như hoạt động tư vấn, phản biện, hoạt động giám định xã hội là hoạt động mới của Liên hiệp hội. Tuy chưa nhiều, nhưng Liên hiệp hội đã giám định được một số chương trình do UBND tỉnh giao như: Giám định các chính sách phát triển rừng luồng, chính sách phát triển chăn nuôi toàn tỉnh Kết quả giám định với những đề xuất đúng đắn và chính xác của Liên hiệp hội đã được UBND tỉnh xem xét bổ sung và sửa đổi.
Nhìn nhận đúng những đóng góp của đội ngũ trí thức tỉnh nhà, trước hết là đóng góp của các nhà khoa học, trong việc tư vấn, phản biện và giám định xã hội với những chương trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh trong thời gian qua, UBND tỉnh đã đánh giá đúng mức và đồng thời ra quyết định giao nhiệm vụ quan trọng này cho Liên hiệp hội trong giai đoạn mới. Mặc dù đạt được một số thành tích trong hoạt động này, nhưng hoạt động tư vấn, phản biện, giám định xã hội của Liên hiệp hội Thanh Hóa còn nhiều hạn chế, hiệu quả chưa cao. Có thể nêu những hạn chế, nhược điểm sau đây: số lượng các đề án, dự án được tư vấn, phản biện chưa nhiều trong khi đội ngũ trí thức khoa học của Liên hiệp hội và các thành viên rất đông đảo; chất lượng phản biện còn thấp, chưa phát hiện được nhiều mâu thuẫn và chưa có nhiều luận cứ sắc bén, phần lớn là bổ sung vào các nội dung của dự án.
Nguyên nhân của những hạn chế, nhược điểm trên đây có nhiều, song chủ yếu là do chưa có cơ chế, chính sách rõ ràng; mặt khác lãnh đạo các cấp, các ngành từ tỉnh đến cơ sở nhận thức chưa đầy đủ nhiệm vụ tư vấn, phản biện, giám định của Liên hiệp hội nên chưa có sự ủng hộ theo đúng nghĩa; hơn nữa các chủ đầu tư và cơ quan quản lý chưa thấy hết được lợi ích của việc tư vấn, phản biện độc lập. Điều kiện hoạt động của Liên hiệp hội còn rất hạn chế như kinh phí quá ít ỏi, đội ngũ quản lý chuyên trách của cơ quan thường trực về lĩnh vực này chưa có, thường do lãnh đạo Liên hiệp hội kiêm nhiệm, số lượng chuyên gia tập hợp được chưa nhiều, kiến thức và năng lực còn hạn chế v.v…
Nhằm nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động tư vấn, phản biện, giám định của tổ chức mình, Ban chấp hành Liên hiệp hội đã xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện Quyết định số 2792/2010/QĐ-UBTH, ngày 12/8/2010 của Chủ tịch UBND tỉnh với những nội dung cụ thể, sát thực nhằm phát huy trí tuệ của đông đảo đội ngũ trí thức khoa học, công nghệ tỉnh nhà tham gia trực tiếp vào công cuộc xây dựng quê hương. Theo đó, Thường trực Liên hiệp hội khẩn trương triển khai trong hệ thống quyết định của Chủ tịch UBND tỉnh; chủ trì phối hợp với các ngành có liên quan triển khai quyết định trong các ngành, địa phương trong tỉnh; kiện toàn và củng cố tổ chức của Liên hiệp hội theo tinh thần Chỉ thị số 42 của Bộ Chính trị để đáp ứng hoạt động của Liên hiệp hội trong giai đoạn mới; thành lập Ban khoa học tư vấn trực thuộc Ban Thường vụ Liên hiệp hội tại cơ quan Văn phòng Liên hiệp hội để thực thi nhiệm vụ tư vấn, phản biện, giám định xã hội.
