Họa triều cường: Tại người hay tại trời?

Không thuận theo thiên nhiên

Trung bình mỗi tháng người dân TPHCM phải “gánh” 2 đợt triều cường làm nhiều đường phố thường xuyên bị ngập lụt do nước không thoát kịp. Câu hỏi tai hoạ này do trời hay do người, đã nhiều lần được các chuyên gia đem ra mổ xẻ. “Chúng ta có quá nhiều việc làm không thuận theo thiên nhiên” - giáo sư Lê Huy Bá - người có nhiều công trình nghiên cứu về môi trường đô thị, nhận định. Theo GS Lê Huy Bá, thành phố đã có quá nhiều công trình xây dựng chưa được tính toán kỹ. Áp lực đô thị hóa đã làm những “túi nước” thiên nhiên – vùng thấp, vùng trũng - những chiếc hồ điều hòa nước tự nhiên giảm nhiều. Vì thế, mỗi khi triều dâng sẽ gây ngập đường sá và khu dân cư do không thoát nước kịp thời.

Cùng quan điểm trên ông Nguyễn Ngọc Công - Chi cục trưởng Chi Cục Thủy lợi và phòng chống lụt bão TPHCM nhận định, những năm gần đây, tốc độ đô thị hóa trên địa bàn thành phố diễn ra quá nhanh. Để phục vụ cho việc xây dựng, nhiều vùng ven, nhiều khu đất thấp bị san lấp, làm mất khả năng điều tiết nước, gây ngập úng các khu dân cư và những vùng đất khác mỗi khi xảy ra triều cường.

Theo Ban chỉ huy phòng chống lụt bão TPHCM, khu vực vỡ bờ bao thường xảy ra ở những vùng thuộc phạm vi khu đất các dự án đang xây dựng cơ sở hạ tầng, khu dân cư đang xây dựng dở dang. Mặt khác, một số hộ dân đã không tự gia cố bờ bao trên vùng đất mình sở hữu do đang trong quá trình chờ giải tỏa. “Việc xây dựng các hạng mục công trình bờ bao, cống thoát nước từ quá nhiều nguồn vốn khác nhau, nhưng chưa được thông qua các cơ quan chuyên ngành một cách bài bản, khoa học nên quy mô không phù hợp và kém hiệu quả” - ông Công phân tích.

“Nhiều giải pháp cho việc chống ngập lụt do triều cường nhưng vẫn chưa giải quyết được tận gốc được vấn đề vì chưa nắm vững bản chất vật lý của khu vực bị ngập nước và khu vực nhận nước tiêu thoát; chưa thấy hết được tính mất cân bằng của lưu vực đô thị trong quá trình đô thị hóa- GS Bá khẳng định. Khi cán cân nước trong khu vực càng trở nên mất cân bằng thì sẽ dẫn đến các mất cân bằng tự nhiên khác như mất cân bằng về sinh học, mất khả năng bồi lắng … và việc tràn ngập nhiều nơi khi triều cường là khó tránh khỏi”.

Chừng nào hết ngập?

Ông Thái Đình Khang, chuyên gia quy hoạch và quản lý tài nguyên nước, đề xuất, nên lợi dụng biên độ dao động của thủy triều để điều khiển dòng chảy trong hệ thống kênh rạch. Thực hiện công việc này sẽ “làm chủ” được mực nước, hạ mức thủy triều. Biện pháp điều khiển chủ yếu là xây hệ thống cống tại các trục kênh nối với các sông lớn. Tác dụng của hệ thống này là ngăn chăïn, khống chế sự chi phối của dòng chảy ngoài các sông lớn vào các sông rạch đô thị. Theo ông Khang, việc cải tạo các hệ thống sông rạch theo hướng chủ động được dòng chảy có ý nghĩa lớn trong việc khắc phục nỗi lo triều cường nhưng cũng nên tính toán kỹ cho tương thích với hệ sinh thái đô thị.

Gần đây đã có nhiều khảo sát của các chuyên gia trong việc tính toán cốt nền cho các công trình xây dựng. Nhằm tránh ngập, việc nâng cốt sang nền cũng đã được các nhà quy hoạch đô thị đề xuất. Tuy nhiên theo giáo sư Lê Huy Bá giải pháp này mang tính cục bộ và thiếu bền vững. Nâng cốt nền sẽ tốt cho việc chống ngập tại khu vực xây dựng nhưng ảnh hưởng rất lớn đến các khu vực lân cận và gây nhiều bất lợi cho hệ thống tiêu thoát nước. “Khắc phục ngập nước do triều cường là việc làm cần thiết và cấp bách nhưng cũng cần xem xét kết hợp hài hòa các mục tiêu kinh tế, môi trường và xã hội” - giáo sư Bá lưu ý.

BS Nguyễn Đắc Thọ- phó giám đốc Trung tâm Y tế dự phòng TPHCM:

Nguy cơ gia tăng bệnh tật

ThS Lê Thị Xuân Lan- phó phòng dự báo Đài Khí tượng thủy văn khu vực Nam bộ

Triều cường dâng rất cao vào rằm tháng Mười (Âm lịch)

Từ nay đến cuối năm sẽ có khoảng 3-4 đợt triều cường nữa. Thường thời điểm cuối năm triều cường sẽ dâng cao. Nhưng do cuối mùa mưa nên các hồ chứa (Thác Mơ, Trị An, Dầu Tiếng…) không xả tràn nên sẽ không ảnh hưởng đến vùng hạ lưu. Nếu triều cường diễn ra không trùng với đợt gió mùa Đông Bắc thì cũng vẫn gây ngập tuy nhiên mức độ ít nghiêm trọng hơn. Ngược lại, nếu triều cường dâng cao trùng với đợt gió mùa Đông Bắc mạnh thì mức đỉnh triều sẽ tăng cao. Theo dự báo của phòng dự báo Đài Khí tượng thủy văn khu vực Nam bộ, vào rằm tháng 10 Âm lịch (5-6/12) sẽ có đợt triều cường với mực nước có thể cao hơn đợt triều cường vừa qua (hơn 1,5 mét).

Nguồn: KH&ĐS Số 91 Thứ Hai 13/112006