Hà Nội… bụi

Theo số liệu quan trức của Trung tâm kỹ thuật môi trường đô thị và khu công nghiệp, nồng độ bụi trong không khí ở Hà Nội hiện nay cao hơn tiêu chuẩn cho phép từ 1,5 – 3 lần tuỳ các khu vực (tiêu chuẩn cho phép – TCCP là 0,2 mg/m ³). Ở các điểm nút giao thông thường cao hơn từ 3 – 5 lần. Các khu phố đang diễn ra hoạt động xây dựng, nồng độ bụi có thể lên đến 10 – 20 lần cho phép.

Còn theo số liệu của Chương trình không khí sạch Việt Nam – Thuỵ Sĩ, ô nhiễm không khí do bụi gây ra ở một số khu vực của Hà Nội hiện cao từ 3 – 4 lần tiêu chuẩn cho phép, đặc biệt là loại bụi PM-10 có kích tước cực nhỏ mà mắt thường không nhìn thấy được lại có chiều hướng gia tăng.

Truy tìm “thủ phạm” gây ra bụi ở Hà Nội, các chuyên gia môi trương phát hiện 5 nguồn gây ô nhiễm chính: do hơn 1000 công trình xây dựng lớn,nhỏ đang thi công. Hoạt động đào, sửa chữa khoảng 10.000 m ²đường/ tháng của thành phố; các phương tiện tham gia giao thông, xe chở vật liệu xây dựng, phế thải. Hoạt động sản xuất côngnghiệp, thương mại; những nguồn khác (như đốt rác, xả rác thải sinh hoạt, sửa chữa, xây dựng nhỏ…).

So sánh với Hồng Kông – vùng lãnh thổ Trung Quốc có cùng khí hậu gió mùa như nước ta và được xem là thành phố ô nhiễm hàng đầu trong khu vực, thì hàm lượng bụi Hà Nội đang cao gấp đôi, khoảng hơn 800.000 tấn/ năm. Đó chưa kể hàm lượng các chất độc hại khác như CO, SO ₂rất cao trong không khí đang hàng ngày trực tiếp gây nguy hại đến sức khoẻ người dân.

Ô nhiễm ở Hà Nội càng trở nên nguy hiểm khi mật độ giao thông cao và tình trạng ùn tắc giao thông gia tăng làm ô nhiễm không khí trở nên nghiêm trọng hơn. Khi nhiều xe đứng một chỗ và nổ máy sẽ thải ra lượng chất ô nhiễm cực lớn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khoẻ người đi đường. Theo thống kê (chưa tính Hà Tây mới sát nhập), Hà Nội đang có một lượng lớn xe mô tô, ngoài ra còn có một lượng lớn xe quân đội, xe ngoại tỉnh, xe của các cơ quan Trung ương hoạt động trên địa bàn Hà Nội. Ngoài ra, Hà Nội có khoảng gần 18.000 xe ô tô và 160.000 xe mô tô, xe máy của các địa phương khác qua lại hàng ngày làm ô nhiễm không khí nghiêm trọng.

Theo Tiến sĩ Trịnh Mạnh Hùng, Phó Trưởng khoa Dị ứng – Lâm sàng miễn dịch, bệnh viện Bạch Mai: Bụi đường và các khí thải độc hại là các tác nhân gây ra nhiều bệnh viêm nhiễm và dị ứng như bệnh về mắt (điển hình là viêm kết mạc dị ứng mùa xuân do bụi phấn hoa phát tán trong không khí), bệnh về da (triệu chứng nổi mề đay do bụi từ các vi khuẩn, nấm mốc và các loại bọ trong không khí). Đặc biệt, khi hít phải bụi đường hàng ngày sẽ kích ứng niêm mạc đường hô hấp gây bùng phát bệnh viêm nhiễm và dị ứng như hen phế quản, viêm mũi dị ứng, hay viêm phổi tắc nghẽn mãn tính… Nhìn chung, nguy cơ mắc các bệnh hô hấp do bụi đường là rất cao. Những người mắc bệnh do bụi phải điều trị rất tốn kém, hiệu quả lại không cao. Mỗi năm phải điều trị 4 đợt, mỗi đợt 10 ngày và chi phí cho mỗi lần điều trị lên đến 5 triệu đồng. Theo dự đoán của các chuyên gia, nếu tình trạng ô nhiễm môi trường không được cải thiện trong 10 năm tới, số tiền chi trả cho thuốc men và chữa bệnh của người dân Hà Nội sẽ tăng gấp đôi, thậm chí gấp 3 lần so với hiện nay.

Để bảo vệ người dân trước tình trạng ô nhiễm bụi ngày một tăng, pháp luật về bảo vệ môi trường không thiếu các văn bản quy định về việc xử lý với các hành vi gây ô nhiễm môi trường trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ nói chung, trong hoạt động xây dựng và giao thông vận tải nói riêng. Tuy nhiên, trên thực tế khi áp dụng không dễ. Ví dụ, khoản 1, 2, 3 Điều 23, Nghị định 146/2007/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ: “Cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 50.000đ đến 100.000 đồng đối với hành vi điều khiển xe bẩn lưu hành trong thành phố, thị xã”; “phạt từ 100.000đ – 200.000đ đối với hành vi thải khí thải vượt quá tiêu chuẩn quy định, vì mùi hôi thối vào không khí”; “phạt tiền từ 300.000đ – 500.000đ đối với hành vi chở hàng rời, vật liệu xây dựng, chất phế thải dễ rơi vãi mà không có mui bạt che/ đậy hoặc có mui bạt che đậy nhưng vẫn để rơi vãi”; khoản 8, Điều 10, NĐ 81/2006/NĐ-CP hướng dãn thi hành Luật Bảo vệ Môi trường: “Phạt tiền từ 21 triệu đến 23 triệu đồng đối với hành vi thải, khí bụi vượt tiêu chuẩn môi trường cho phép từ 5 lần đến dưới 10 lần trong trường hợp lưu lượng khí thải nhỏ hơn 5.000 m ³/giờ”…

Quy định là vậy, nhưng khi triển khai thực hiện gặp phải một loạt vướng mắc như: xe như thế nào là bẩn? Tiêu chuẩn cho phép “bẩn” là bao nhiêu? Thiết bị, phương tiện, con người triển khai giám sát ra sao?... Loay hoay tìm câu trả lời cho vấn đề trên, việc xử phạt các phương tiện giao thông vi phạm quy định về BVMT ở Hà Nội rất hạn chế.

Rõ ràng, sức khoẻ và chất lượng sống của người dân Hà Nội đang bị đe doạ. Để giải quyết vấn đề ô nhiễm không khí ở đây, trong đó khói, bụi chỉlà một phần dễ nhìn thấy của ô nhiễm không khí, điều cần thiết nhất hiện nay là chúng ta cần tuân thủ các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường trong giao thông, xây dựng, các lĩnh vực sảnxuất, kinh doanh, dịch vụ. Đã đến lúc những cán bộ được giao trọng trách thi hành pháp luật, những chiến sĩ CSGT, thanh tra giao thông công chính… cần tích cực vào cuộc với tinh thần làm việc tận tâmhơn, cương quyết hơn trong xử lý những trường hợp vi phạm các quy định về BVMT.

Trước mắt, để tự bảo vệ mình trước ‘vấn nạn’ bụi ở Hà Nội, theo lời khuyên của các bác sỹ, cách chống bụi đơn giản nhất cho người dân là đeo khẩu trang mỗi khi ra đường. Hiện trên thị trường đã xuất hiện loại khẩu trang bằng sợi hoặc than hoạt tính, có khả năng ngăn bụi đến 90%. Với người dân sống ở những nơi nhiều bụi, như gần công trường, gần đường, các nút giao thông, cần hạn chế bụi bằng cách đóng kín cửa, tưới nước ra đường, thường xuyên lau chùi nhà cửa.