GS Võ Tòng Xuân: “Nếu cứ “xếp hàng”, sẽ không có những Ngô Bảo Châu!”

Giỏi để thoát nghèo

Cách đây 3 năm, tôi đã có dịp đến vùng biên giới Ba Chúc, An Giang, quê hương ông, một vùng quê nghèo còn in đậm nỗi đau chiến tranh với di tích nhà mồ Ba Chúc đầy những hài cốt người dân vô tội. Đó là nơi vị giáo sư với những công trình đẳng cấp quốc tế đã lớn lên rồi ra Sài Gòn vừa làm thuê, bán báo, vừa đi học. Quá nghèo, ông không mơ đi du học ở Anh, Mỹ, Pháp mà chỉ sang học nông nghiệp ở... Phi-líp-pin. Trước ngày “du học”, người cha phải chạy đôn chạy đáo mới có tiền vé máy bay, bộ véc và đôi giày cho con. Những năm du học, ông chụp ảnh, làm báo cho tờ “báo trường” lấy tiền trang trải. Về nước, dạy học ở Cần Thơ, lương không đủ sống, ông lại phải vừa dạy vừa làm thuê cho một công ty hóa chất.

Ông từng lặn lội khắp Đồng Tháp Mười đến tứ giác Long Xuyên vì khoa học, vì nông dân. Làm hiệu trưởng nhiều năm, ông không chỉ tiết kiệm tối đa các khoản chi phí mỗi chuyến công tác nước ngoài mà lúc nghỉ hưu, ngay cả món quà - lô đất xây nhà trong TP Long Xuyên mà tỉnh An Giang tặng, ông cũng giao cho nhà trường bán đi, hỗ trợ nơi ăn ở cho giảng viên. Nghỉ hưu từ năm 2007 nhưng giáo sư vẫn còn “vạn việc đang làm” như ủy viên Hội đồng quản trị Học viện Quản lý châu Á; HĐQT Tổ chức Dịch vụ quốc tế về tiếp thu và ứng dụng công nghệ sinh học nông nghiệp; Hội đồng Cố vấn Chương trình Kinh tế Môi trường Đông Nam Á; Hội đồng Cố vấn Trung tâm Phát triển Xã hội vùng Mê Công; HĐQT Trung tâm Phát triển Phân bón quốc tế; HĐQT Quỹ Rockefeller... Bà Đặng Thị Hoàng Yến, người sáng lập trường Đại học Tân Tạo, gọi ông là “ông Phật - giáo sư”...

PV: Thưa giáo sư, là một “kẻ sĩ” từng đi lên từ cay đắng vươn tới vinh quang như ông, một lựa chọn đi đâu, làm gì lúc xế chiều không thể đơn giản. Vì sao ông lại nhận lời làm Hiệu trưởng trường Đại học Tân Tạo?

GS Võ Tòng Xuân: Nhìn lại sự nghiệp của mình, tôi tự phân chia có hai cuộc “đổi mới”. “Đổi mới thứ nhất” của tôi là ở trường Đại học Cần Thơ, có nhiều đột phá trong nông nghiệp, có cái mình đưa ra tuy đường lối quan điểm của Đảng, Nhà nước chưa đề cập nhưng phù hợp với bà con nông dân. Đảng ta rất sáng suốt, thấy cái đó đúng là chấp thuận. Khi về trường Đại học An Giang, tôi tính sẽ làm “đổi mới thứ hai” tập trung cho giáo dục nhưng cuối cùng chưa thực hiện được vì còn quá nhiều bất cập. Khi gặp cô Đặng Thị Hoàng Yến, người sáng lập trường Đại học Tân Tạo với quan điểm đất nước mình nghèo nàn, lạc hậu bởi vì thiếu người tài giỏi. Muốn có nhân tài phục vụ cho đất nước thì phải đầu tư giáo dục, đào tạo có chất lượng. Bao nhiêu năm nay ta vẫn chưa có một trường đại học thuộc top 200 của thế giới. Suy nghĩ này cũng là điều mà tôi cùng nhiều anh em giáo sư ấp ủ từ lâu...

PV: Khi ông trao đổi với một số giáo sư, cộng sự ở nước ngoài, mọi người nhìn nhận về vấn đề này ra sao?

GS Võ Tòng Xuân: Có nhiều giáo sư nổi tiếng đều tán thành và mong muốn về nước để cống hiến cho đất nước mình. Tôi xin nêu vài ví dụ như giáo sư Thuận ở Hàn Quốc là người tìm ra phương pháp chữa vô sinh hiệu quả, tinh trùng hư cũng có thể làm cho có con. Anh ấy bảo ở nước ngoài, chữa cho một ca phải trả 30.000USD, giờ về đây chỉ cần 1000USD giúp người nghèo cũng được. Hay như anh Hào, chuyên nghiên cứu về hạt nhân, vật lý bên đại học Boóc-đô cũng muốn về giảng dạy. Bác sĩ Bùi Hồng Tâm bên Mỹ đã nỗ lực kết nối để khoa Y, Đại học Chicago hợp tác, thành lập khoa Y, trường Đại học Tân Tạo kiêm bệnh viện thực hành ở tòa nhà 8 tầng. Bên khoa Kinh tế có nhiều giáo sư giỏi, tôi tính sẽ làm một trung tâm nghiên cứu phát triển ở Việt Nam... Với một đội ngũ giỏi và tâm huyết như vậy, tôi tin sẽ mở ra nhiều triển vọng lắm. Chỉ riêng nói về nghiên cứu khoa học thôi, trường chưa đi vào tuyển sinh, nhưng mấy giáo sư mới về đã có hai bài báo đăng tạp chí quốc tế về toán, kế toán, được mời qua nước ngoài đọc báo cáo, một việc mà nhiều trường đại học trong nước chưa làm được...

“Tôi cho con đi học vì thầy là hiệu trưởng”

PV: Những ngày đầu đảm nhiệm chức vụ Hiệu trưởng trường Đại học Tân Tạo, mọi việc diễn ra như thế nào, thưa giáo sư?

GS Võ Tòng Xuân: Qua 38 năm làm lãnh đạo trường đại học, lần đầu tiên tôi có dịp bắt tay và tiếp chuyện với tất cả phụ huynh đưa con em đi thi đại học vào ngày trường Đại học Tân Tạo lần đầu tiên tổ chức thi tuyển khối A. Chỉ có… 31 thí sinh đăng ký! Không một ai chen lấn. Trật tự và trống vắng. Một số phụ huynh tỏ ra lo ngại. Theo kế hoạch, trường tuyển 500 sinh viên, cấp học bổng toàn phần gồm học phí; tiền ăn, ở; bảo hiểm sức khỏe và một laptop nhưng nay chúng tôi đã điều chỉnh, chỉ lấy 200 để đào tạo thật tốt, tạo cú hích cho những năm sau. Vừa rồi, cô Yến khi dự Hội đồng các doanh nghiệp tiêu biểu ASEAN đã đề nghị việc Trường Đại học Tân Tạo mỗi năm sẽ tặng 50 suất học bổng cho học sinh xuất sắc của ASEAN. Lúc đó, sẽ có thêm nhiều sinh viên quốc tế...

Dù vậy, có một điều khiến tôi suy nghĩ là tại sao thí sinh đăng ký vào Trường Đại học Tân Tạo chưa nhiều?

Trò chuyện với các phụ huynh, tôi mới hiểu thêm dư luận đã và đang nghĩ gì về trường Đại học Tân Tạo. Nhiều học sinh sợ trượt vì tiêu chuẩn xét tuyển cao quá (điểm trung bình của 3 năm THPT phải hơn 7,0 và không có điểm dưới 5; kết quả thi đại học cao hơn điểm sàn 4 điểm, lại còn phải qua cuộc phỏng vấn của trường. Nhiều người chưa tin vì trường còn quá mới, thậm chí nghi trường có “ý đồ” gì đây?

Nhưng chính tôi lại có một câu hỏi ngược lại: Tại sao vẫn có nhiều phụ huynh đưa con em đến đây? Tôi rất cảm động khi một người nói: “Thầy làm hiệu trưởng mấy trường trước đều thành công nên lần này chắc thầy không để chúng tôi thất vọng! Tôi cho con đi học vì thế”.

Tôi đã tâm sự với họ rằng, tôi và nhiều nhà giáo tâm huyết trong và ngoài nước hằng ấp ủ thực hiện thành công một câu trong Nghị quyết Đại hội Đảng IX (được ghi lại trong Nghị quyết Đại hội X và mới đây ghi lần thứ ba trong Nghị quyết Đại hội XI): “cải tiến cơ bản và toàn diện nền giáo dục Việt Nam…”. trường Đại học Tân Tạo ra đời vì mục tiêu đó.

PV: Nhiều học sinh ngại đăng ký vào trường Đại học Tân Tạo còn vì việc đào tạo tiếng Anh ở bậc học phổ thông quá “dở”?

GS Võ Tòng Xuân: Chúng tôi cũng thấy, khi các em mới vào trường, tiếng Anh còn hạn chế nên mở lớp bồi dưỡng miễn phí. Qua 4 tuần lễ, các em tiến bộ rất nhanh. Nhớ ngày xưa tôi đi học, tôi dịch rất khá, nhưng người ta nói tôi không nghe được. Đến khi thi đỗ học bổng qua bên Phi-líp-pin học, lúc đầu còn ngơ ngác nhưng chỉ sau ba tháng là quen. Tôi đi học ngày đó đâu có “Toefl 600” gì đâu, nhưng sau vài tháng bắt nhịp được. Tôi nghĩ, môi trường hoàn toàn tiếng Anh thì các em phải nâng mình lên.

PV: Gần đây có dư luận lo ngại rằng, mô hình đại học “tiên tiến” sẽ bê nguyên xi từ nước ngoài vào Việt Nam, không phù hợp với nền văn hóa Việt Nam?

GS Võ Tòng Xuân: Không có chuyện “bê nguyên xi”, trường Đại học Tân Tạo là một trường đại học ở Việt Nam, được Chính phủ cấp phép cho nên chương trình giảng dạy các bộ môn phải theo đúng quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Sinh viên vẫn học những bộ môn chính trị, quân sự như các trường khác. Các môn học lấy từ chương trình của Trường Đại học DUKE (Hoa Kỳ) cũng được điều chỉnh cho phù hợp thực tế Việt Nam.

PV: Có được nguồn nhân lực chất lượng cao từ một ngôi trường tốt. Nhưng đâu là điểm nhấn và sự khác biệt để tạo nên những thay đổi lớn, thưa giáo sư?

GS Võ Tòng Xuân: Hầu hết các giáo sư cơ hữu đều có bằng tiến sĩ, giảng viên nước ngoài 55%, giảng viên Việt Nam từ nước ngoài về 45%. Hệ thống giáo trình tiên tiến, theo mô hình trường Đại học DUKE , được xếp trong top 20 đại học lớn của Mỹ. Tất cả các môn học được giảng dạy bằng tiếng Anh... Thư viện được số hóa để sinh viên có thể truy cập tài liệu học tập trên toàn thế giới. Chúng tôi định hướng ngay từ đầu là đào tạo những “leader”, những người giỏi đứng đầu của các lĩnh vực, vì vậy đầu vào phải rất cao. Một sự khác biệt nữa gần giống như ở Hàn Quốc thì Hyundai xây trường Ulsan, Samsung xây trường Sungkyunkwan để làm nguồn cung cấp nhân lực cao của doanh nghiệp của họ, trường Đại học Tân Tạo do Tập đoàn Tân Tạo sáng lập, có 9 khu công nghiệp trải dài khắp Việt Nam...

PV: Xã hội gần đây có vẻ như đã “bội thực” với những mỹ từ “mô hình đẳng cấp quốc tế”. Đâu sẽ là thước đo thực sự của trường đại học chất lượng cao?

GS Võ Tòng Xuân: 55% các giáo sư, giảng viên từ nước ngoài, được chọn lọc đúng theo tiêu chuẩn quốc tế, có hợp đồng làm việc dài hạn tại trường, được đưa danh sách lên website của trường chứ không phải là những người thỉnh giảng trong vòng một vài tuần hay vài tháng như ở một số trường mang danh "quốc tế" khác. Còn để đạt đẳng cấp quốc tế, chúng tôi sẽ đăng ký với tổ chức kiểm định quốc tế AACSB (Hoa Kỳ) để được kiểm tra, đánh giá, xếp hạng.

Trí tuệ và trái tim

PV: Niềm tin và kỳ vọng lớn nhất của giáo sư trên cương vị mới hiện nay là gì?

GS Võ Tòng Xuân: Người Việt Nam ta rất thông minh nhưng trí thông minh cần được tạo điều kiện tốt. Học sinh của ta sang Hồng Công, Ma-lai-xi-a, Xin-ga-po học từ lớp 10, tốt nghiệp phổ thông bên đó rồi đi Anh, Ô-xtrây-li-a, Mỹ học rất giỏi, đậu cao, đi làm được trả lương hậu hĩnh. Ví như cháu Trần Thanh Tâm ở Long Xuyên(An Giang), được gia đình cho học thêm Anh ngữ từ lớp 1; xong lớp 9, Tâm thi lấy học bổng sang Xin-ga-po học lớp 10 đến lớp 12, luôn dẫn đầu lớp. Khi Tâm tốt nghiệp trung học, tôi hướng dẫn cháu nộp đơn xin vào Đại học Cornell bên Mỹ. Hai tuần sau, họ gửi thư báo tin Tâm trúng tuyển, kèm theo học bổng toàn phần. Sang đó, Tâm học rút chương trình 4 năm còn 3 năm, tốt nghiệp thủ khoa rồi học tiếp 18 tháng nữa lấy bằng master. Vừa ra trường, Tâm được Công ty Tư vấn quốc tế McKensie tuyển ngay với mức lương khởi điểm 84.000USD/năm. Nếu học tại Việt Nam, phải “xếp hàng” theo cách ở ta thì không biết giờ này cháu có xong được bằng master chưa? Và nếu xong thì có ai tuyển dụng cháu với mức lương “khủng” đó? Cũng như GS Ngô Bảo Châu, nếu cứ theo kiểu “xếp hàng” thì biết bao giờ mới đoạt giải Fields danh giá!

Tôi tin tưởng mãnh liệt vào sự thông minh của người Việt và sự thông minh đó phải được nuôi dưỡng trong môi trường giáo dục tiên tiến thì đất nước ta mới có nhiều nhân tài!

PV: Bà Hoàng Yến từng nói rằng, nếu hai em học sinh, giữa một em giỏi hơn và một em giỏi ít hơn một chút nhưng có trái tim, bà sẽ chọn em thứ hai. Phải chăng, đó cũng là một triết lý trong chọn sinh viên của nhà trường?

GS Võ Tòng Xuân: Cô Hoàng Yến khi sáng lập trường này đã có định hướng xuyên suốt là xây dựng một trường đại học phi lợi nhuận, mở ra cơ hội vào đại học cho những học sinh xuất sắc nhưng nghèo trên khắp vùng, miền đất nước. Chúng tôi rất chú trọng tới phần phỏng vấn khi tuyển sinh. Ngoài việc bộc lộ tố chất thì từ lời nói, ánh mắt các em sẽ toát lên khát vọng cháy bỏng của những bạn trẻ thật sự có tâm huyết, khát vọng vươn lên trưởng thành và cống hiến cho đất nước. Điểm chung của cá nhân tôi và người sáng lập đều có xuất phát điểm tuổi thơ và thời trẻ tuổi vô cùng gian khó, phải tự lập vươn lên. Cô Yến cũng phải vừa học đại học, vừa hằng ngày đạp xe chở nước gạo nuôi lợn phụ giúp cha mẹ. Cho nên, chúng tôi trân trọng và mong muốn giúp đỡ các em. Không phải ngẫu nhiên chúng tôi đề ra triết lý “Trí tuệ và Trái tim”. Đó là tài sản quý giá nhất cần được quan tâm phát triển!

PV: Xin cảm ơn giáo sư!