"Giỏi lắm chỉ được 10%"

Đóng góp, có nhưng chưa nổi bật

- TS Nguyễn Văn Nam, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thương mại:Việt Nam chưa có thống kê trí thức đóng góp bao nhiêu phần trăm cho sự phát triển kinh tế. Nhìn ở góc độ chuyên gia nghiên cứu kinh tế, tôi cho rằng sự đóng góp của lực lượng trí thức rất thấp, giỏi lắm chỉ được 10%. Để tính toán được, chỉ cần tính năng suất tăng được bao nhiêu phần trăm do công nghệ, còn lại bao nhiêu phần trăm nhờ vốn, lao động...

- TS Trần Việt Hùng, nguyên Phó Chủ nhiệm Uỷ ban KH,CN và Môi trường Quốc hội:Khó định lượng vì bản chất của trí thức là đóng góp gián tiếp, do vậy phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác. Thực tế, các sản phẩm nổi bật thể hiện sự đầu tư chất xám ở Việt Nam ít. Đóng góp lớn cho kinh tế đất nước vẫn là dầu mỏ, than... Công nghệ cao ở Việt Nam chủ yếu nhập khẩu.

- TS Lê Đăng Doanh, nguyên Viện trưởng Viện Quản lý kinh tế trung ương:Nói định lượng tri thức đóng góp bao nhiêu phần trăm là khó, không dám nói là chưa nổi bật nhưng còn dưới tiềm năng, dưới yêu cầu, sự đòi hỏi của đất nước.

"Nguyên nhân từ cả hai phía"

- TS Lê Đăng Doanh:Chúng ta đang thiếu cơ chế cụ thể và không gian để các nhà trí thức đóng góp thực sự có trách nhiệm, đối phó với những vấn đề gai góc, phản biện, phát hiện khiếm khuyết của chính sách, cơ chế. Thực tế, lượng trí thức nghiên cứu có trách nhiệm, có khả năng phát hiện vấn đề, phản biện chính sách, đóng góp vào việc thực tế còn ít.

- TS Nguyễn Văn Nam :Nhiều nghiên cứu nhà nước đặt hàng, nghiệm thu rồi cũng chỉ “cất ngăn kéo”. Nguyên nhân từ cả hai phía. Một mặt, nhà khoa học chưa lăn vào các công việc cụ thể; mặt khác, nhà nước, doanh nghiệp mỗi lần gặp khó khăn, cần gỡ bí lại chưa thực sự cầu thị nhà khoa học. Thậm chí nhiều kết quả nghiên cứu đã có lại bỏ qua rồi đi mua công nghệ của nước ngoài.

- TS Trần Việt Hùng:Số tiền nhà nước dành cho khoa học công nghệ mới chỉ 2% tổng chi ngân sách, bằng khoảng 0,5-0,7 GDP của cả nước. Con số đầu tư này rất ít so với thế giới, vậy mà các nhà khoa học của chúng ta lại không đủ năng lực để dùng hết chỗ đó cho nghiên cứu. Chiến lược đào tạo nguồn nhân lực công nghệ không rõ ràng khiến đội ngũ này chưa theo kịp yêu cầu của sự phát triển kinh tế.

Phải có sức mạnh vật chất

- TS Trần Việt Hùng:Phải thay đổi cách cách sử dụng nhân tài. Nhưng ở Việt Nam , nếp nghĩ khó thay đổi nên nhiều doanh nghiệp nhà nước muốn trả lương cho ai đó cao hơn bình thường cũng khó. Vì đã có thang bậc, nên một ông giám đốc nhà nước muốn trả lương cao để thu hút nhân tài có thể còn bị kiện cáo. Chúng ta đã có Nghị quyết về xây dựng đội ngũ trí thức, nhưng phải chờ thời gian để nhìn thấy hiệu quả rõ rệt.

- TS Nguyễn Văn Nam :Trong khi lực lượng cán bộ khoa học tập trung trong các cơ quan nhà nước đông, đến 90%, phát huy ít, thì một số nhỏ ra làm tư nhân hoặc 1 số công ty nước ngoài lại phát huy được tốt hơn. Nếu thực sự "đẩy" các doanh nghiệp nhà nước ra thị trường, không bao cấp vốn, những người đứng đầu doanh nghiệp này sẽ phải huy động kiến thức của nhiều cái đầu.

Nghị quyết về trí thức ra đời mới chỉ giải quyết được vấn đề nhận thức của cán bộ lãnh đạo, gióng lên được một tư duy mới cần coi trọng đội ngũ trí thức. Từ chính sách đi vào cuộc sống là cả một đoạn trường dài.

- TS Lê Đăng Doanh:Với các doanh nghiệp phải chấp nhận cạnh tranh, giảm bớt các đặc quyền, đặc lợi “xin – cho”. Phải cạnh tranh, doanh nghiệp mới tìm tới các nhà khoa học. Có sức ép lành mạnh, các nhà khoa học sẽ phải nghiên cứu, đóng góp vào thực tiễn tốt hơn. Khi đó việc lạm dụng tiền nhà nước để cho ra những nghiên cứu “cất ngăn kéo” sẽ được ngăn chặn. Chúng ta có Nghị quyết về trí thức, nhưng muốn trở thành xung lực phải có sức mạnh vật chất. Ngoài ra, không gian pháp luật phải rõ ràng để tránh cho những người phát biểu vì lợi ích dân tộc lại bị chụp mũ, bị phân biệt đối xử.