Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ tư, 19/12/2007 00:47 (GMT+7)

Giáo sư Đặng Thai Mai: Người "chăm những luống xanh, cho thời đại con người"

Nhắc về ông là nhắc về một nhà trí thức yêu nước, một nhà văn, một học giả uyên thâm, một người thầy lớn của nhiều thế hệ học trò Việt Nam . Nói về gia đình ông là nói về một trong những gia đình hiếm có ở Việt Nam , một gia đình lớn, với truyền thống giáo dục đặc biệt.

Những người con của ông ngày hôm nay đều là những trí thức có nhiều đóng góp cho xã hội trên nhiều lĩnh vực. Con gái đầu của ông là PGS Đặng Bích Hà - người bạn đời của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, tiếp đến là PGS Đặng Thị Hạnh, vợ của Trung tướng Phạm Hồng Cư, PGS-TS Đặng Anh Đào là vợ của trung tướng Phạm Hồng Sơn.

Hai người con gái nữa của ông là Giáo sư văn học Đặng Thanh Lê, giảng dạy tại khoa Văn Trường đại học Sư phạm Hà Nội và PGS TS Đặng Xuyến Như đang làm việc tại Viện Ứng dụng công nghệ. Ông có một người con trai duy nhất nay là Kiến trúc sư Đặng Thái Hoàng.

PGS-TS Đặng Anh Đào là người có khả năng làm ta xúc động mãnh liệt khi viết về những chi tiết vô cùng nhỏ trong đời sống, những kỷ niệm rất dễ trôi qua trong ký ức con người. Tôi còn nhớ bà viết rất xúc động của bà về tách cà phê trong cuộc sống của nhà văn Đặng Thai Mai, người cha thân yêu của mình. GS Đặng Thai Mai vốn là người không bao giờ rời bỏ thói quen uống cà phê mỗi ngày. Vậy mà có một thời kỳ - theo lời kể của bà: "Trong suốt ba tháng tiếp theo, ba tôi không hề uống một giọt cà phê và sau đó không bao giờ còn trở về nhà mình để uống cà phê nữa. Tới bây giờ, thỉnh thoảng có đêm chợt tỉnh dậy tôi lại nhớ đến tiếng thở dài sâu thẳm trong đêm của người mất ngủ mà vẫn không bỏ được cà phê. Để rồi tới khi thôi uống cà phê, cũng là lúc từ bỏ hết mọi thứ ở cuộc đời này".

Nói về cha mình, PGS-TS Đặng Anh Đào nhắc lại những câu chuyện giản dị. "Cha tôi là người làm việc suốt ngày. Bên ông lúc nào cũng chỉ sách là sách. Hồi đó chưa có tivi. Chị em chúng tôi ảnh hưởng từ ông thói quen đọc sách một cách hết sức tự nhiên. Gia đình chúng tôi không khi nào có nhiều tiền, nhưng luôn có nhiều sách. Tôi lớn lên thì cách mạng bùng nổ, không còn được đi học Pháp văn bài bản như các chị tôi. Nhưng tôi đã tự học tiếng Pháp bằng chính những cuốn sách của ba có ở trong nhà mình".

Nhờ những cuốn sách của cha và tinh thần tự học mà PGS-TS Đặng Anh Đào đã trở thành một dịch giả với các dịch phẩm được nhiều người biết tới như: "Tuyển tập truyện ngắn Pháp thế kỷ XIX", "Thế kỷ ánh sáng", "Pieret", "Truyện ngắn phương Tây". Tình yêu đối với văn học chính là tài sản quý giá bà được thừa hưởng từ người cha thân yêu.

GS Đặng Thai Mai sinh năm 1902, người làng Lương Điền, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An, trong một gia đình có truyền thống khoa bảng và giàu lòng yêu nước. Ngay từ khi còn nhỏ Đặng Thai Mai đã sớm phải chịu cảnh chia lìa.

Thân phụ ông là phó bảng Đặng Nguyên Cẩn, bị thực dân pháp bắt trong phong trào Duy tân cùng với Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, Ngô Đức Kế, Huỳnh Thúc Kháng và bị đày đi Côn Đảo. Đặng Thai Mai sống cùng bà nội từ năm lên 6 tuổi và được bà nuôi dưỡng, giáo dục lòng yêu nước và dạy cho chữ Hán, chữ Quốc ngữ.

Năm 23 tuổi, chàng thanh niên Đặng Thai Mai trở thành sinh viên Trường cao đẳng Sư phạm Đông Dương. Học xong ông về Huế trở thành thầy giáo của trường Quốc học Huế. Ông bị giặc Pháp bắt giam nhiều năm vì tham gia phong trào "Cứu tế đỏ".

Ra tù ông về Hà Nội, trở thành một trong những người sáng lập ra Trường tư thục Thăng Long, sau đó là Hội truyền bá chữ Quốc ngữ và bắt đầu viết một số truyện ngắn bằng tiếng Pháp nêu gương những người chiến sĩ trong buổi đầu cách mạng.

GS Đặng Thai Mai trong suốt cuộc đời mình đã kinh qua nhiều vị trí: Bộ trưởng Bộ Giáo dục, Chủ tịch ủy ban Hành chính Thanh Hóa, Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Việt Nam, Hiệu trưởng kiêm Chủ nhiệm khoa Ngữ văn Trường đại học Sư phạm Hà Nội, Viện trưởng Viện Văn học... Có thể thấy GS đã gắn bó trọn đời mình với sự nghiệp văn hóa, giáo dục.

Ông viết văn, viết báo, và nghiên cứu nhiều công trình về văn học nghệ thuật quan trọng rất cần thiết cho người làm công tác văn hóa, văn nghệ, nổi tiếng nhất là cuốn "Văn học khái luận", được đánh giá như một nền móng cho công tác nghiên cứu, lý luận phê bình thời kỳ mới.

Trong đó ông đề cao tiếng Việt như một phương tiện "có đủ khả năng để phát triển, để truyền bá tư tưởng mới, tư tưởng khoa học, tư tưởng dân tộc và dân chủ".

Nguồn: vnca.cand.com.vn (04/10/07)

Xem Thêm

Tin mới

VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.
Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với hành trình gìn giữ di sản Kinh Bắc
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), sáng 12/12 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc (trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.