Giáo dục tiểu học ở Mỹ: Chơi mà học
Các giáo viên nhí
Ở trường Tiểu học Liesman - Houston - Texas , học sinh có thể trở thành trợ lý của giáo viên. Trong một lớp học vi tính, cứ 2 học sinh sử dụng một máy tính, một em lớp 3 và một lớp 5. Em lớp 5 sẽ thực hiện nhiệm vụ của mình với tư cách là giáo viên với em lớp 3. Đây là hệ thống giảng dạy có tên gọi “mix class” tức là lớp phối hợp, diễn ra một tuần một lần với thời gian 45 phút.
Các môn học khác cũng sử dụng phương pháp này và thực tế cho thấy hệ thống lớp học này rất có hiệu quả. Học sinh kiểm soát được môn học của mình, cảm thấy dễ chịu và can đảm hơn trong khi thảo luận các vấn đề liên quan đến bài học với lớp đàn anh. Ý thức phối hợp hỗ trợ học tập giữa các học sinh cũng được nâng cao. Học sinh lớp trên thì luôn có ý thức bổ sung kiến thức của mình để hoàn thiện việc dạy học cho các em lớp dưới.
Ở Việt Nam, các hoạt động tư vấn của giáo viên đối với học sinh trước một kỳ thi hay một chương trình học vẫn là chuyện hiếm thấy ở các trường đại học, các sinh viên ở Việt Nam ít khi dám trình bày những khó khăn của mình trong quá trình học - thì ở Mỹ, điều này đã diễn ra ở ngay cấp tiểu học. Những tấm bảng được treo trên tường lớp học với dòng chữ trên cùng : “Conference sign up”(đăng ký thảo luận) sẽ giúp các em học sinh thuận lợi hơn khi đăng ký được tư vấn và thảo luận với giáo viên. Giáo viên sẽ ghi chú sang bên cạnh thời gian tư vấn cho từng học sinh và thường thì thời gian tư vấn được sắp xếp vào giờ nghỉ giải lao.
Vừa học vừa ngủ!
Nghe có vẻ phản khoa học và mất trật tự, nhưng thực tế thì lợi ích của việc này quả không nhỏ.
Hầu hết các lớp học tiểu học ở Mỹ được rải thảm mềm và dành sẵn những chiếc gối kê đầu cho học sinh - nếu các em có nhu cầu nghỉ ngơi trong khoảng thời gian nhất định cho phép. Và thường thì sau khi có được vị trí phù hợp, các em ngủ rất ngon lành khi việc học hành đã làm cho các em nặng đầu. Trước đó thường là môn học kể chuyện, giáo viên sẽ ngồi thư giãn ở dưới sàn nhà kể một vài câu chuyện nhẹ nhàng và học sinh rất thích thú với cách này.
Các câu chuyện được sắp xếp dài kỳ, và nếu chuyện chưa kết thúc thì sẽ được giáo viên kể tiếp vào tiết học sau. Các em học sinh cũng tự chọn các câu chuyện mà mình thích từ sách kể chuyện theo phong cách của từng em, Như vậy, các em học sinh từ tiểu học đã có trách nhiệm trình bày kiến thức của mình trong mỗi môn học.
Ngoài ra, mỗi học sinh cũng tự giám sát sự phát triển của các môn học bằng cách dùng phương pháp có tên là portfolio. Theo cách này, mỗi em chuẩn bị một túi nhựa đựng các bài kiểm tra đã được chấm điểm. Sau khoảng thời gian một tháng hay hai tháng, giáo viên sẽ yêu cầu các em tự ghi số điểm của mình vào bảng điểm chung. Từ bảng điểm đó, các em có thể thấy biểu đồ điểm của mình qua các thời kỳ, đi lên hay đi xuống.
Nếu đồ thị đó đi xuống, các em sẽ được giáo viên tư vấn cụ thể hơn để khắc phục yếu kém như : sắp xếp lại chương trình học, thay đổi phương pháp làm bài.... Cùng với cách này, các em có thể thấy tiến trình thay đổi cũng như có trách nhiệm hơn với kết quả học tập của mình.
Thư giãn trong giờ học
Một chương trình không kém hấp dẫn đối với các em là weekly goals (mục tiêu chuẩn). Mỗi học sinh được yêu cầu sắp xếp mục tiêu tuần cụ thể là hoạt động hàng ngày như : làm bài tập ở nhà ngay sau khi từ trường về. Nếu gặp khó khăn, các em sẽ được giáo viên tư vấn về những việc như : tại sao chưa thực hiện được mục tiêu của mình, khó khăn vấp phải là gì ... Trong khi tư vấn, giáo viên ngồi giữa lớp và các em ngồi vây quanh, giảng giải trong không khí thư giãn, thoải mái.
Các hình thức thư giãn khác cũng được thể hiện trong khi học. Ví dụ trong giờ học vẽ, sau khi vẽ một cây xanh, giáo viên yêu cầu học sinh đoán xem tên của loại cây đó, loại cây đó mọc nhiều ở đâu, lợi ích của cây xanh đó là gì... Sau đấy, giáo viên yêu cầu các em hãy nhắm mắt lại và tưởng tượng một loài cây mà các em biết rõ hoặc thường xuyên nhìn thấy. Vài phút sau, các em sẽ vẽ cây các em chọn theo trí nhớ của mình.
Một giáo viên khoa học tự nhiên cũng rủ học sinh vừa thư giãn vừa học theo cách của mình. Trong giờ hoá học, các em sử dụng một vật dài có lỗ thủng to nhỏ khác nhau hình tròn, vuông, tâm giác .... nhúng vào một hộp chất lỏng và thổi nhẹ, chất lỏng đó tạo thành bong bóng như bong bóng xà phòng. Sau đó, giáo viên sẽ yêu cầu các em nhắm mắt lại, thư giãn đồng thời tưởng tượng : bong bóng đó sẽ bay đến đâu nếu không bị vỡ trong không khí?
Những lớp học đặc biệt
Ở trường tiểu học Whispering - Texas , một trong những môn học hấp dẫn là môn ngoại ngữ. Tiếng Đức là một trong số những ngoại ngữ được dạy ở đây. Trong lớp học tiếng Đức, những bức ảnh về các nhân vật nổi tiếng của nước Đức, bản đồ nước Đức được treo lên tường. Ngoài ra, hàng loạt những ví dụ cụ thể như hoa quả, các sản phẩm truyền thống của nước này, các đồ vật được bày trên bàn, trên tủ, treo trên tường, trong không trung giữa lớp học, ở góc phòng... Sự có mặt của các vật phẩm đó không chỉ làm cho các học sinh hứng thú học hỏi, mà còn làm cho các em có cảm giác đang ở trong một khung cảnh của nước Đức.
Ở một lớp học nhạc, có rất nhiều tranh vẽ về các loại nhạc cụ cũng như các loài động vật được dán trên tường. Giáo viên bắt đầu giờ học bằng cách mở một băng vidéo có hình ảnh là thế giới động vật ở Australia và các hoạt động của chúng. Giáo viên cho các em xem những bức tranh về động vật khác và yêu cầu các em gọi tên của chúng. Giáo viên cũng hát một số bài hát có chủ đề là các loài động vật, còn học sinh thì nhẩm và hát theo. Tiếp đó, các em lần lượt gõ lên một loại nhạc cụ được gọi là xylophone(một loại đàn phiến gỗ) với các âm thanh được cô giáo đưa ra làm ví dụ.
Nếu để ý, chúng ta sẽ thấy phương pháp dạy và học nói trên hoàn toàn có tính chất hai chiều, người thực hiện có cảm giác rất nhẹ nhàng. Học sinh có thể phát huy được tối đa khả năng của mình, giáo viên cũng dạy học sinh với tinh thần thoải mái. Hiệu quả chắc chắn không đến nỗi tồi. Như thế, chúng ta có nên học tập hay không?
Nguồn : T/C Dân tộc – Thời đại, số 93, 8/2006
