Giải pháp xanh cho thời khủng hoảng

Các vị nguyên thủ Quốc gia, trong đó có Tổng thống Mỹ Barack Obama, Thủ tướng Anh Gordon Brown, Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy và Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào, đều ủng hộ cái mà Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Ban Ki-moom gọi là “Hiệp định Xanh”, đặt hy vọng về sự tăng trưởng trong tương lai và những việc làm mới vào việc tạo ra những ngành kinh tế sử dụng công nghệ sạch, như năng lượng gió và năng lượng mặt trời hoặc tái sử dụng cỏ khô làm nhiên liệu.

Một nghiên cứu mới của Viện Nghiên cứu McK-Insey Global (Mỹ) chỉ ra rằng, năng lượng sạch không “hợp” với các ngành công nghiệp chế tạo kiểu cũ cần nhiều lao động, khác với các ngành chế tạo và dịch vụ mới cần ít lao động. Minh chứng rõ ràng nhất là ngành bán dẫn, vốn được kỳ vọng sẽ đưa tới sự bùng nổ các việc làm công nghệ cao và người lao động được hưởng lương cao, đang chủ yếu sử dụng rôbốt để làm việc. Các công nhân công nghệ sạch, những người làm các công việc như thiết kế và chế tạo tuốc bin gió hoặc panel năng lượng mặt trời, hiện chỉ chiếm 0,6% lực lượng lao động Mỹ, bất chấp trợ cấp của Chính phủ, các ưu đãi về thuế và những sự hỗ trợ khác đang được triển khai. Nghiên cứu của McKinsey về cách thức mà các nước có thể cạnh tranh trong thế giới hậu khủng hoảng chỉ ra rằng, tỷ trọng của khu vực năng lượng sạch trong thị trường lao động sẽ không tăng nhiều trong những năm tới. James Manyika, một Giám đốc của Viện McKinsey Global, cho biết: “Điểm mấu chốt là quy mô những ngành kinh tế “sạch” này quá nhỏ để có thể tạo ra hàng triệu việc làm đang cần có ngay lập tức”.

Mặc dù những ngành kinh tế sạch có thể không tạo ra những việc làm đó, nhưng chúng ta đã có các ngành khác làm thay. Câu chuyện về con chíp máy tính sau đây là một minh chứng. Ngày nay, các nhà chế tạo chíp máy tính lớn, như Intel, chỉ sử dụng 0,4% lực lượng lao động Mỹ, giảm so với con số đỉnh điểm 0,6% của năm 2000. Nhưng thực ra các công ty này đã tạo ra rất nhiều việc làm gián tiếp, bằng cách khiến các ngành khác hoạt động hiệu quả hơn. Trong thập niên 1990, các công ty Mỹ đã đạt được sự cải thiện rất lớn trong năng suất và hiệu quả lao động bằng cách ứng dụng các công nghệ mới sử dụng chất bán dẫn. Các tông ty trong ngành bán lẻ, chế tạo và nhiều lĩnh vực khác đang ngày càng trở nên nhanh nhạy, lớn mạnh hơn và đã tạo ra hàng triệu việc làm mới.

McKinsey và các viện nghiên cứu khác cho rằng, điều tương tự có thể xảy ra vào ngày hôm nay nếu Chính phủ các nước không tập trung vào việc xây dựng một “nền kinh tế xanh”, nghĩa là một ngành năng lượng sạch, mà thay vào đó tập trung vào việc “xanh hóa” mọi mặt nền kinh tế bằng cách sử dụng các sản phẩm và dịch vụ “xanh”. Đó là nơi không có chỗ cho các chính sách kiểu như nỗ lực của Mỹ nhằm thúc đẩy sử dụng nhiên liệu ethanol sản xuất từ ngô và các chương trình trợ cấp của Đức dành cho ngành năng lượng mặt trời, bởi trong cả hai trường hợp này, nhà nước đang tạo ra các ngành kinh tế “tự phụ” và không hiệu quả, với những việc làm sẽ không thể tồn tại lâu. Tốt hơn là khuyến khích các doanh nghiệp và người tieu dùng làm những việc cần thiết, như cải thiện cơ sở hạ tầng và thay thế toàn bộ các thiết bị điều hòa nhiệt độ. Tại những nơi như California , 30% năng lượng sử dụng trong mùa hè được tiêu tốn cho các thiết vị điều hòa không khí. Điều này đã thúc đẩy chính quyền ở đây phải cấp các khoản vay lãi suất thấp cho người tiêu dùng để thay thế những chiếc máy mới tiết kiệm điện hơn. Người tiêu dùng sẽ hoàn trả các khoản vay này thông qua việc đóng thuế và bỏ túi khoản tiết kiệm năng lượng, khoản tiền mà thông thường họ có thể dùng để trang trải chi phí cho khoản vay nói trên trong vòng một hoặc hai tháng.

Cũng giống như tác động của việc nâng cao năng suất lao động bằng công nghệ thông tin, tiết kiệm năng lượng là một nguồn tạo việc làm gián tiếp, bởi vì nó không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn có thể tăng thêm nguồn thu nhập sau thuế. Giám đốc các sáng kiến chính sách năng lượng của Quỹ New America Foundation, cho rằng: “Nếu mọi người không sử dụng xe ô tô, hoặc ít nhất là sử dụng xe với tần suất thưa hơn, mỗi hộ gia định có thể tiết kiệm từ 1.000 – 8.000 USD/năm”.

Thực vậy, tiết kiệm và sử dụng hiệu quả năng lượng đang là nhân tố đằng sau những nỗ lực phát triển xanh của các tập đoàn lớn nhất thế giới, như Walmart – tập đoàn trong nhiều năm qua vẫn duy trì được ngôi vị nhà bán lẻ lớn nhất thế giới và riêng tại Mỹ đã giúp tạo thêm 22.000 việc làm trong năm 2009. Năm 2008, thời điểm giá dầu vọt lên 148 USD/thùng, Walmart đã yêu cầu 1.000 nhà cung cấp hàng đầu của tập đoàn tại Trung Quốc phải đổi mới các thiết bị nhà xưởng và mẫu mã sản phẩm, chấm dứt tình trạng đóng gói bao bì quá khổ để giảm chi phí vận chuyển. Vì thế, không phải ngẫu nhiên mà Walmart, tập đoàn đang tìm cách tiết kiệm ở mọi nơi có thể, là một trong số ít công ty Mỹ tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ trong thời kỳ suy thoái kinh tế.

Những hàm ý về chính sách trong vấn đề này rất rõ ràng, đó là chấm dứt việc đánh cược tiền bạc của Nhà nước vào các công nghệ xanh mà chưa chắc chắn về việc nó có thể mang lại hiệu quả hay không.