Giải pháp thực hiện xã hội hóa giáo dục tại Nghệ An

I.Đặt vấn đề

Xã hội hóa giáo dục và đào tạo (XHH GD&ĐT) là làm cho giáo dục trở thành của xã hội, hay nói cách khác là huy động toàn xã hội tham gia làm giáo dục, động viên các tầng lớp nhân dân góp sức xây dựng nền giáo dục quốc dân dưới sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước. Các cấp ủy và tổ chức Đảng các cấp chính quyền, đoàn thể nhân dân, các tổ chức chính trị - xã hội - kinh tế, các gia đình và cá nhân đều có trách nhiệm tích cực góp phần phát triển sự nghiệp giáo dục, đóng góp trí tuệ, nhân lực, vật lực cho giáo dục; kết hợp giáo dục nhà trường, giáo dục gia đình và giáo dục xã hội; tạo nên môi trường giáo dục lành mạnh mọi nơi, trong từng cộng đồng, từng tập thể. Trong khi nguồn lực của nhà nước đầu tư cho giáo dục còn hạn hẹp thì việc huy động đẩy mạnh XHH GD&ĐT là rất cần thiết.

Thực hiện chủ trương XHH GD&ĐT, tỉnh Nghệ An đã phát động phong trào đồng bộ, rộng khắp từ tỉnh đến cơ sở phường, xã, xóm, bản . . . , huy động mọi người tham gia làm giáo dục có hiệu quả. Những vấn đề về XHH GD&ĐT đã được nhiều nhà khoa học, nhà quản lý giáo dục trong, ngoài nước và ở tỉnh Nghệ An quan tâm nghiên cứu. Tuy nhiên, để tìm ra giải pháp hữu hiệu tiếp tục thực hiện tốt công tác XHH GD&ĐT ở Nghệ An thì chưa có công trình khoa học nào đầu tư nghiên cứu một cách đầy đủ, hệ thống. Chính vì vậy đề tài "Các giải pháp thực hiện xã hội hóa giáo dục tại Nghệ An " đã được triển khai thực hiện.

II.Nội dung công trình

1. Thực trạng công tác XHH GD&ĐT ở Nghệ An từ năm 2000 đến nay

1.1. Kết quả đạt được

Từ năm 2000 đến nay, nguồn đầu tư cho GD&ĐT Nghệ An tăng đáng kể, bước đầu đã huy động được nguồn lực trong nhân dân, các thành phần, tổ chức kinh tế - xã hội đầu tư cho giáo dục. Trách nhiệm và tính tự chủ, năng động, sáng tạo của các cơ sở GD&ĐT được tăng cường và khuyến khích phát triển. Các Trung tâm học tập cộng đồng, Hội khuyến học của các cơ sở được thành lập và hoạt động có hiệu quả; các cơ sở ngoài công lập đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của người học. Cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học được đầu tư đúng mức, trong đó giáo dục miền núi được ưu tiên. Theo điều tra, hàng năm, tổng số trẻ học mầm non đạt mức xấp xỉ 130.000 cháu; số lượng học sinh trung học phổ thông có chiều hướng tăng lên (khoảng 140.000 em).

Mục tiêu XHH GD&ĐT của tỉnh là: Xây dựng nhà trường thành trung tâm văn hóa, giáo dục về đức, trí, thể, mỹ bằng các cuộc vận động, các phong trào thi đua, xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, xây dựng trường chuẩn quốc gia. Tăng cường mối quan hệ giữa nhà trường với các ngành địa phương, cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế - xã hội, tạo điều kiện để xã hội đóng góp nguồn lực cho GD&ĐT. Phối hợp với các ngành như: Nội vụ, Kế hoạch và Đầu tư, Kho bạc nhà nước, công an, cơ quan chỉ huy quân sự, Thông tin - Truyền thông, Văn hóa - Thể thao - Du lịch, Lao động thương binh và Xã hội, Y tế . . . để có sự tham gia đồng bộ trong hoạt động XHH GD&ĐT trên địa bàn.

Từ đó, chất lượng giáo dục Nghệ An chuyển biến tốt, xây dựng được các điển hình tiên tiến có sức thuyết phục: học sinh giỏi quốc tế, quốc gia giữ vững tỷ lệ 80-85%; học sinh đậu đại học, cao đẳng tăng nhanh từ 11.413 em (năm 2005) lên 19.005 em (năm 2008), tỷ lệ học sinh đạt điểm cao trong kỳ thi vào đại học xếp vị trí thứ 20 của cả nước (năm 2009); tỷ tệ đậu tốt nghiệp THPT được nâng lên sau 3 năm thực hiện cuộc vận động "Hai không", đạt 87,18% (năm học 2008-2009); tình trạng học sinh yếu kém, học sinh bỏ học được khắc phục; thực hiện tốt công tác xóa mù, phổ cập trình độ nghiệp vụ của đội ngũ giáo viên trong toàn tỉnh được nâng cao.

Mạng lưới trường lớp được quy hoạch lại, đáp ứng nhu cầu thực tiễn và nâng cao chất lượng GD&ĐT. Trong 10 năm qua, mạng lưới trường lớp đã phát triển theo hướng giảm bớt số lượng trường và tăng quy mô cho mỗi trường học. Từ năm 2009-2010, các địa phương sẽ thực hiện kế hoạch ổn định theo hướng mỗi xã có 1 trường mầm non, 1 trường tiểu học, cấp THCS sẽ thành lập trường liên xã hoặc gắn với các lớp tiểu học để thành lập trường PTCS.

1.2. Những tồn tại, hạn chế

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác XHH GD&ĐT của Nghệ An vẫn còn nhiều tồn tại, hạn chế cần phải được khắc phục:

- Việc chỉ đạo triển khai thực hiện hoạt động XHH GD&ĐT của một số cán bộ, chính quyền và nhân dân ở các địa phương vẫn còn hạn chế; Chuyển biến về tư tương và nhận thức của một số cán bộ và nhân dân chưa theo kịp tình hình phát triển kinh tế, chính trị, xã hội. Một số nơi mới chú ý đến việc đóng góp xây dựng cơ sở vật chất trường học chưa quan tâm đến xây dựng môi trường giáo dục nền nếp học tập, rèn luyện và nâng cao chất lượng học sinh, sinh viên. Một số địa phương vẫn còn tư tưởng ỷ lại, trông chờ vào chế độ chính sách của nhà nước.

- Hoạt động Đại hội giáo dục ở một số địa phương vẫn chưa hiệu quả, chưa xây dựng được chương trình, kế hoạch hợp lý hoặc chưa có những biện pháp phù hợp với thực tiễn, chưa tập hợp được các lực lượng xã hội, đặc biệt là các cán bộ chủ chốt của Đảng, chính quyền chưa chủ động nắm quyền điều hành Hội đồng giáo dục. Công tác tham mưu của các cơ sở giáo dục chưa tốt, trách nhiệm của một số cán bộ lãnh đạo địa phương chưa cao.

- Cơ chế huy động nguồn lực xã hội chưa đủ mạnh. Nguồn ngân sách nhà nước chỉ mới đủ cấp tiền lương cho đội ngũ cán bộ, chưa đầu tư nhiều cho các hoạt động nâng cao chất lượng. Chính sách địa phương chưa tập trung cho khuyến dạy, khuyến học. Ngành giáo dục Nghệ An vẫn còn tình trạng dôi dư giáo viên cấp tiểu học và THCS, không sử dụng đến nguồn nhân lực đã được đào tạo cơ bản, đủ tiêu chuẩn, đây là một sự lãng phí và ảnh hưởng đến tư tưởng của nhiều nhà giáo đã và đang công tác trong ngành.

- Cơ sở vật chất, trang thiết bị chưa đáp ứng tối thiểu nhu cầu đổi mới dạy học; chỉ tiêu đến năm 2010 toàn tỉnh có 60% trường chuẩn quốc gia khó thực hiện; quá trình tuyên truyền, chỉ đạo thực hiện XHH GD&ĐT chưa tạo được sự bứt phá, chưa đồng đều giữa các vùng miền, chưa tương xứng với truyền thống hiếu học, chưa khai thác hết tiềm năng trí tuệ, vật chất và khả năng đóng góp cho giáo dục của người dân Nghệ An.

- Chưa khai thác hết tiềm năng, nguồn lực từ các doanh nghiệp, các nhà hảo tâm, các đoàn thể xã hội, các tầng lớp nhân dân trong, ngoài tỉnh. Đặc biệt, chưa tranh thủ được nguồn vốn đầu tư nước ngoài, của những người con xứ Nghệ đã thành đạt.

- Chất lượng giáo dục ngoài công lập, trung tâm giáo dục thường xuyên và khu vực miền núi còn thấp, chưa đáp ứng được yêu cầu của xã hội. Hệ thống các trường cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp, dạy nghề chậm phát triển, chất lượng đào tạo còn hạn chế; Chậm phân luồng và chưa mở rộng các trường học cho những học sinh có học lực trung bình hoặc yếu nhanh chóng hòa nhập với sự phát triển của xã hội; Việc chuyển đổi loại hình trường lớp bán công, dân lập sang tư thục còn lúng túng.

2. Giải pháp thực hiện XHH GD&ĐT ở Nghệ An đến năm 2015

2.1. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền

Xây dựng nội dung tuyên truyền, nâng cao nhận thức về XHH GD&ĐT cho toàn xã hội là giải pháp quan trọng. Cần lựa chọn hình thức tuyên truyền thích hợp cho từng vùng, miền, thời điểm cho mỗi người dân. Trên cơ sở nội dung, hình thức tuyên truyền giáo dục đã được xác định, cần xây dựng kế hoạch triển khai cụ thể như: chọn thời điểm, bố trí địa điểm phù hợp, chuẩn bị tài liệu triển khai nghiêm túc, trình bày nội dung thuyết phục, đưa nội dung XHH GD&ĐT vào nội dung sinh hoạt của các tổ chức, đoàn thể. . . , xây dựng chuyên mục "Xã hội hóa giáo dục và đào tạo" trên các phương tiện thông tin đại chúng, tổ chức tốt Đại hội giáo dục của tỉnh.

2.2. Tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng, vai trò quản lý nhà nước của UBND và các cơ quan quản lý giáo dục.

Đối với các cấp ủy Đảng: Dựa trên yêu cầu thực tế từng giai đoạn, cấp ủy cần có Nghị quyết riêng về GD&ĐT; quan tâm đến công tác phát triển Đảng trong đội ngũ giáo viên; chỉ đạo cơ chế hoạt động của hệ thống chính trị trong nhà trường.

- Về sự điều hành của UBND: Trên cơ sở Nghị quyết của cấp ủy, UBND cần có những kế hoạch cụ thể ngắn hạn, dài hạn phục vụ yêu cầu trước mắt và lâu dài về giáo dục; thường xuyên góp ý và kịp thời giải quyết những khó khăn, vướng mắc của ngành giáo dục; phối hợp với các ngành, đoàn thể tạo sức mạnh tổng hợp, tổ chức thực hiện mục tiêu XHH GD&ĐT.

- Đối với cấp trường: Hiệu trưởng cần tăng cường công tác tham mưu với cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương trong công tác vận động nhân dân đóng góp xây dựng cơ sở vật chất cho nhà trường; tranh thủ sự ủng hộ của các tổ chức chính trị, xã hội để tổ chức hội nghị bàn về giáo dục vào đầu mỗi năm học; thực hiện XHH GD&ĐT gắn với xây dựng đội ngũ nhà giáo, cán bộ, công nhân viên chức; xây dựng trường học đạt chuẩn quốc gia gắn với công tác quy hoạch, kế hoạch phát triển quy mô trường lớp; tổ chức tham quan, học tập kinh nghiệm; quản lý và sử dụng nguồn lực XHH GD&ĐT minh bạch, có hiệu quả cao; ghi bảng vàng truyền thống đối với các cá nhân, tổ chức có nhiều đóng góp cho nhà trường . . .

- Đối với cấp Phòng GD&ĐT: Cần có những tham mưu cho huyện ủy, HĐND và UBND huyện về các nội dung: lập đề án quy hoạch mạng lưới trường lớp; lập đề án xây dựng trường chuẩn quốc gia; có các hình thức biểu dương, khen thưởng các tập thể, cá nhân thực hiện tốt chủ trương XHH GD&ĐT; phân cấp và ủy quyền tự chủ thực hiện hoạt động XHH GD&ĐT cho hiệu trưởng các cơ sở giáo dục; kiểm tra, đánh giá, tổng kết mô hình XHH GD&ĐT ở cấp huyện.

- Đối với cấp Sở Giáo dục và Đào tạo: Cần tham mưu cho Tỉnh ủy, HĐND và UBND tỉnh những nội dung ưu tiên đầu tư cho giáo dục từ nguồn ngân sách tỉnh; Xây dựng các chế độ ưu đãi đối với giáo viên; Chỉ đạo tổ chức thực hiện các chính sách, cơ chế khuyến khích hoạt động XHH GD&ĐT đã được ban hành; Lập đề án quy hoạch mạng lưới trường lớp hợp lý trình UBND tỉnh; Kiểm tra, đánh giá, tổng kết mô hình XHH GD&ĐT ở cấp tỉnh.

2.3. Xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh; huy động các ngành, đoàn thể, các lực lượng xã hội, cộng đồng tham gia công tác XHH GD&ĐT

Hội đồng giáo dục, các thành viên hội đồng giáo dục có trách nhiệm và quyền hạn đề xuất ý kiến của mình và tiếp nhận ý kiến đề xuất của nhân dân với cấp ủy và chính quyền về công tác giáo dục; Các cơ sở giáo dục cần thường xuyên thông báo cho Hội đồng giáo dục và những tổ chức quần chúng nhân dân về tình hình học tập, rèn luyện của người học và những chủ trương, biện pháp về giáo dục; Chăm lo xây dựng và củng cố các tổ chức có chức năng phối hợp hoạt động giữa nhà trường - gia đình - xã hội; Gắn kết công tác xây dựng môi trường giáo dục với phong trào thi đua xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực ; Phối hợp để lồng ghép các phong trào xây dựng đơn vị văn hóa, gia đình văn hóa; xây dựng xã hội học tập và các phong trào phụ nữ làm kinh tế giỏi, gia đình hạnh phúc của địa phương với việc xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, tích cực theo chuẩn mực xã hội.

2.4. Huy động các nguồn tài chính phát triển sự nghiệp GD&ĐT

Tiếp tục tăng cường đầu tư từ ngân sách nhà nước không thấp hơn 3.0% trong tổng chi ngân sách thà nước của tỉnh. Tăng cường và đa dạng hóa loại trường lớp, huy động các nguồn lực ngoại, ngân sách nhà nước; Đẩy mạnh hợp tác quốc tế để tăng nguồn lực cho

GD&ĐT; Triển khai thực hiện chế độ học phí mới và các chính sách xã hội khuyến khích học tập.

2.5. Tổ chức Đại hội giáo dục các cấp đúng nhiệm kỳ

Cần thực hiện tốt khâu chuẩn bị Đại hội, đặc biệt cần đánh giá chính xác công tác XHH GD&DT, rút ra những nguyên nhân thành công, nguyên nhân tồn tại và bài học kinh nghiệm. Qua quá trình tổ chức Đại hội, cần chọn những nội dung cụ thể, cần thiết của địa phương như XHH, xóa mù chữ, phổ cập giáo dục, xây dựng cơ sở vật chất. . . để đưa ra thảo luận và tìm cách giải quyết; chú trọng khâu thực hiện Nghị quyết Đại hội.

2.6. Thực hiện tốt chế độ chính sách địa phương cho GD&ĐT

Có chế độ chính sách ưu tiên về đất đai, thuế, huy động vốn tín dụng, miễn tiền thuế đất cho các cơ sở GD&ĐT thực hiện XHH. Thực hiện chế độ tự chủ cho các đơn vị trường học để huy động nguồn lực tại chỗ đầu tư cho giáo dục để xây dựng cơ sở vật chất, xây dựng trường học đạt chuẩn quốc gia, phát triển tin học, ngoại ngữ. . . ; chế độ ưu đãi cho cán bộ, giáo viên trong các cơ sở GD&ĐT thực hiện XHH GD&ĐT; có chính sách thu hút giáo viên giỏi.

2.7. Tiếp tục đa dạng hóa các loại hình trường lớp phổ thông với đào tạo nghề và phân luồng

Tổ chức tuyên truyền, nâng cao nhận thức XHH dạy nghề; Giải tỏa tâm lý chạy theo bằng cấp địa vị của phụ huynh, học sinh, làm cho toàn dân hiểu rõ cần căn cứ vào trình độ và điều kiện của mỗi cá nhân mà hướng nghiệp và phân luồng đào tạo học sinh sau THCS và THPT một cách hợp lý; Đổi mới công tác giáo dục hướng nghiệp trong các nhà trường; Đầu tư kinh phí, cơ sở vật chất củng cố các trung tâm hướng nghiệp dạy nghề hiện có ở các huyện và tỉnh.

2.8. XHH GD& ĐT vùng khó khăn (vùng núi cao, vùng có nhiều học sinh dân tộc ít người, vùng có đồng bào Thiên chúa giáo)

Sắp xếp, bố trí hợp lý trường lớp đào tạo thuận lợi cho việc học tập của con em; ưu tiên đầu tư, lồng ghép các chương trình, mục tiêu, dự án để nâng cấp cơ sở vật chất trường học, nhất là hệ thống lớp bán trú, nội trú phù hợp với điều kiện đặc thù từng vùng, miền, thực hiện theo phương châm Nhà nước cấp kinh phí xây trường lớp, trả lương giáo viên, mua sắm sách giáo khoa, mua sắm thiết bị..., nhân dân đóng góp quỹ đất, vật liệu xây dựng... Về phía gia đình, cha mẹ học sinh cần quan tâm hơn đến tình hình học tập của con em mình. Về mặt xã hội, cấp ủy và chính quyền địa phương cần quan tâm đến xóa đói, giảm nghèo; tỉnh cần điều tiết ngân sách và điểm chuẩn thi tuyển theo hướng ưu tiên vùng khó khăn, vùng giáo dục kém phát triển, thành phần nghèo đi học. Bên cạnh đó, thực hiện phong trào "tiếng trống học bài"; chú ý vai trò của người đại diện như già làng trưởng bản, các chức sắc tôn giáo.

III.Kết luận

Nghệ An là một tỉnh nghèo nhưng có truyền thống hiếu học và tôn sư trọng đạo, khuyến học và quý trọng hiền tài nên thực hiện công tác XHH GD&ĐT là một đòi hỏi khách quan nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, cũng như yêu cầu phát triển bền vững sự nghiệp GD&ĐT của tỉnh trong tương lai. Để công tác XHH GD&ĐT ở Nghệ An phát triển hiệu quả hơn nữa, cần coi trọng nội dung và cách thức tuyên truyền, vận động làm cho các cấp ngành, người dân hiểu rõ vai trò của giáo dục là quốc sách hàng đầu trong thời kỳ kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế; làm cho người dân hiểu, nắm vững quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng, pháp luật của nhà nước về giáo dục và XHH GD&ĐT. Cần thực hiện đồng bộ các giải pháp đã đưa ra. Tuy nhiên, để các giải pháp này đem lại hiệu quả, cần phối hợp đồng bộ giữa cấp chính quyền, các

ngành có liên quan, sự ủng hộ của xã hội, đội ngũ nhà giáo. Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý phải có tinh thần trách nhiệm cao, quyết tâm thực hiện XHH GD&ĐT; khi thực hiện XHH GD&ĐT cần bảo đảm tính công khai, dân chủ, tự nguyện của mỗi cá nhân.