Ghép tế bào gốc để điều trị 40 bệnh hiểm nghèo

Ông Phạm Mạnh Hùng:Ngân hàng của chúng tôi chỉ hướng về một mục tiêu lưu trữ tế bào gốc máu cuống rốn và tế bào gốc màng dây rốn, từ sự liên kết của Bộ Khoa học - công nghệ và Công ty dược phẩm Mekophar. Tháng 7 này, ngân hàng chính thức khai trương và kế hoạch bước đầu của chúng tôi là lưu giữ 5.000 mẫu tế bào gốc cuống rốn, màng dây rốn/năm, những năm tiếp theo có thể nhiều hơn.

Hỏi: Tại sao chỉ lựa chọn lưu trữ tế bào gốc máu cuống rốn, màng dây rốn mà không phải là tế bào gốc máu ngoại vi như một số cơ sở y tế ở Việt Nam đã làm, thưa ông?

Ông Phạm Mạnh Hùng:Tôi có thể nói đây là nguồn tế bào gốc rất lý tưởng. Ưu điểm của nguồn tế bào gốc này là dễ thu lượm, không ảnh hưởng đến sức khỏe mẹ và con (thông thường sau khi sinh, ở Việt Nam thường bỏ đi dây rốn nhưng thật ra đây là món quà quí giá mà tạo hóa đã ban tặng con người); tế bào gốc từ dây rốn là loại tế bào “trẻ”, khả năng sinh sôi tốt. Thông thường nuôi cấy trong một tuần, từ một dây rốn có thể tạo được 7 tỷ tế bào, đủ điều trị cho bệnh nhân; trong khi nếu nuôi cấy từ tế bào gốc máu ngoại vi thì rất khó có thể có lượng tế bào trên. Điểm đặc biệt nữa là tế bào gốc lấy từ dây rốn dễ được cơ thể chấp nhận, tránh được việc thải loại.

Hỏi: Tháng 7 tới đây, một trong hai ngân hàng tế bào gốc cuống rốn và màng dây rốn sẽ ra đời. Mục đích lưu giữ là gì, thưa ông?

Ông Phạm Mạnh Hùng:Trước hết, giữ là để điều trị cho chính những người có tế bào gốc cuống rốn được lưu giữ và người thân của họ nếu họ có nhu cầu. Ở nước ngoài, những người được lưu giữ tế bào gốc sẽ phải trả phí hàng ngàn USD, nhưng ở Việt Nam phí phải trả có thể rất nhỏ.

Các mẫu tế bào gốc này cũng có thể chia sẻ để ghép cho những người mắc bệnh khác nếu họ có chỉ số sinh hóa phù hợp (năm 2006 đã có năm người bệnh ung thư được điều trị bằng ghép tế bào gốc lưu giữ tại Bệnh viện Huyết học và truyền máu TP Hồ Chí Minh). Một mục tiêu quan trọng nữa là lưu trữ để thử thuốc, thử mỹ phẩm... Điều này đã có nhiều nước trên thế giới ứng dụng. Tế bào gốc từ cuống và màng dây rốn có thể sử dụng điều trị cho ba thế hệ (người có tế bào gốc được lưu trữ hoặc anh em của họ, cha mẹ và ông bà họ). Tại Nhật và Hàn Quốc, tế bào này chủ yếu sử dụng điều trị cho thế hệ ông bà.

Hỏi: Ông đang nói đến công nghệ ghép tế bào gốc điều trị bệnh. Có thể sử dụng công nghệ này điều trị những bệnh gì và khả năng ứng dụng tại Việt Nam ra sao?

Ông Phạm Mạnh Hùng:Thế giới đã chữa được khoảng 40 bệnh hiểm nghèo bằng ghép tế bào gốc từ dây rốn: các bệnh ung thư, liệt do chấn thương, đột quị, tim mạch, tiểu đường... Tại Việt Nam, Bệnh viện Huyết học và truyền máu TP Hồ Chí Minh, Viện 108, Bệnh viện Trung ương Huế đã thành công trong sử dụng ghép tế bào gốc điều trị bệnh nhân ung thư máu. Trước hết, chúng ta sẽ tiếp tục công việc này và tiến tới nghiên cứu, ứng dụng điều trị các bệnh mà thế giới đã thành công.

Nhiều nước trên thế giới đã đi những bước dài, Việt Nam tuy chậm nhưng còn hơn là không bao giờ, và vì thế chúng tôi mới kết hợp với tư nhân (Công ty Mekophar) để tạo điều kiện về nguồn lực đầu tư và cơ chế. Tuy nhiên, một mình chúng tôi cũng khó có thể đẩy nhanh tốc độ ứng dụng công nghệ. Hướng của đề án là sau khi thu lượm và lưu trữ các tế bào gốc từ dây rốn, chúng tôi sẽ biệt hóa các tế bào gốc thành nhiều loại tế bào như tim, tụy, xương, thần kinh... Các bệnh viện chuyên ngành phải kết hợp với chúng tôi trong việc sử dụng tế bào gốc đã được biệt hóa để ghép và điều trị cho người bệnh tương ứng.

Hỏi: Tốc độ ứng dụng kỹ thuật ghép tế bào gốc trong hơn mười năm qua ở Việt Nam rất chậm (mười năm chỉ có 60 bệnh nhân được điều trị). Cơ sở nào khiến ông cho rằng có thể ứng dụng thật sự công nghệ ghép tế bào gốc cuống rốn, màng dây rốn điều trị bệnh tại Việt Nam?

Ông Phạm Mạnh Hùng:Phương pháp của tôi là có chủ đề khoa học, từ đó mới đi tìm kỹ thuật và trang thiết bị để phục vụ kỹ thuật. Đây là phương pháp tôi đã học được từ GS Hồ Đắc Di trong những ngày làm thư ký cho cụ. Hiện một số học trò của tôi đang sống và làm việc ở nước ngoài đã tìm ra công nghệ và chuyển giao cho chúng ta toàn bộ từ quá trình thu thập, lưu giữ tế bào gốc từ dây rốn, màng dây rốn, sau đó sẽ là phương pháp biệt hóa thành các loại tế bào khác nhau. Trước đây họ là học trò của tôi, nhưng giờ đây họ giỏi hơn tôi trong lĩnh vực này và tôi lại đi học họ. Nếu có thiết bị, tôi nghĩ việc biệt hóa tế bào gốc thành các loại tế bào khác nhau không khó, chúng ta sẽ làm được.