Dùng hay không dùng vaccin dự phòng bệnh tả?

Vaccin tiêmcho bệnh tả là loại vaccin nguyên tế bào đã có từ lâu, dùng tiêm dưới da hay trong da, có tác dụng trong vòng 3-6 tháng, thời gian qua chủ yếu dùng cho các du khách đi đến những nước có quy định tiêm ngừa bắt buộc trước khi tới. Với mỗi millilit có chứa 108 - 109 vi khuẩn chết, vaccin này chỉ có tác dụng phòng bệnh trong khoảng 3 - 6 tháng cho 50% số người khi tiêm một mũi, 60% với hai mũi. Vaccin tiêm không gây tác dụng phụ đáng kể, nhưng nó không có mấy ý nghĩa trong phòng bệnh cá thể vì người ta có thể phòng ngừa bệnh tả hiệu quả hơn bằng sự cẩn trọng trong ăn và uống. Đối với cộng đồng, hiệu quả bảo vệ của vaccin cũng hạn chế vì nó không làm giảm thời gian mang mầm bệnh và không ngăn được sự phát tán phẩy khuẩn tả. Tuy nhiên, khả năng giảm được 50% số bệnh nhân trong môi trường dịch hoàn toàn không phải là điều không đáng ghi nhận, và kinh nghiệm từ châu Phi cho thấy việc tiêm chủng toàn bộ tạo nên một sự chặn đứng rõ nét cho một cơn bộc phát. Vì vậy, tuy nó không hạn chế được sự lây lan bệnh đi xa, có nơi vẫn tiếp tục dùng vaccin tiêm trong thời kỳ có dịch. Ngược lại, cũng có những ý kiến khuyến nghị bãi bỏ quy định ở một số nước bắt buộc tiêm cho du khách cũng như khôngdùng vaccin (tiêm) trong các đợt bộc phát bệnh tả.

Hiện đã có một số vaccin uốngđang thử nghiệm hoặc bước đầu triển khai. Vaccin bất hoạt, sử dụng thành phần không độc của độc tố tả, được chỉ định uống làm ba liều cách nhau hai tuần, với mức hiệu quả lên đến 77 - 86%; nhưng nó không có mấy tác dụng đối với tình trạng mang mầm bệnh. Vaccin sống (CDV-103 HgR) chế tạo bằng kỹ thuật gen, được dùng uống với một liều duy nhất, có thể đạt hiệu quả bảo vệ trên 60% đối với chủng vi khuẩn Vibrio cholerae El Tor và tới 100% đối với chủng Vibrio cholerae cổ điển. Song cả hai vaccin nói trên đều không có hiệu lực chống chủng mới Vibrio cholerae Bengal0139. Các vaccin uống có thể dùng thay thế cho vaccin tiêm, song việc chỉ định sử dụng còn hạn chế.

DS. Trần Thanh Hiếu - trưởng phòng kinh doanh Công ty vaccin và sinh phẩm số 1 thuộc Viện vệ sinh dịch tễ Trung ương cho biết: hiện nay tại Việt Nam chỉ mới có loại vaccin tả dạng uống do Viện sản xuất. Vaccin tả điều chế từ các chủng vi khuẩn tả thuộc típ sinh học cổ điển, El Tor và chủng mới 0139.

Theo PGS.TS. Nguyễn Trần Hiển, viện trưởng Viện vệ sinh dịch tễ Trung ương, theo khuyến cáo của WHO thì có thể sử dụng vaccin tả đường uống, hiệu lực cao, cho những trường hợp khẩn cấp. Chẳng hạn như những vùng xảy ra lũ lụt, thiên tai, môi trường và nguồn nước bị ô nhiễm và không có nguồn nước nào thay thế. Đây là loại vaccin có khả năng ngừa bệnh tả, hiệu quả đạt khoảng 70%. Nhưng đó không phải là biện pháp duy nhất, quan trọng nhất vẫn là ăn chín uống sôi, giữ vệ sinh nguồn nước... Hiện vaccin tả được khuyến khích sử dụng tại các vùng lũ lụt, nơi thiếu nước sạch và có nguy cơ lan truyền bệnh cao. Bộ y tế đã có quyết định chỉ dành vaccin tả cho những vùng có nguy cơ và để phòng chống dịch.

Trao đổi với Khoa Học Phổ Thông, BS. Lê Thanh Hải, giám đốc Trung tâm y tế dự phòng TP.HCM cho biết vaccin phòng tả được Nhà nước cấp trong phòng chống dịch và tiêm chủng mở rộng - một chương trình quốc gia. Trong nhiều năm nay, thành phố không còn xảy ra dịch tả; đợt bùng phát dịch tiêu chảy cấp và bệnh tả chủ yếu xảy ra tại các tỉnh phía Bắc. Vì thế, thành phố hiện chưa có chủ trương triển khai uống vaccin phòng tả, dù người dân có thể yêu cầu cung ứng dịch vụ này.