Đồng bằng sông Cửu Long: Cách nào vực dậy cây lúa lai?

Chưa quan tâm tạo giống

Từ những năm đầu thập niên 1980, được sự hỗ trợ của Viện Lúa quốc tế (IRRI) và Tổ chức Lương - Nông Liên Hợp quốc (FAO), chương trình nghiên cứu lúa lai đã được thực hiện tại Viện Lúa ĐBSCL. Chương trình này chủ yếu là đánh giá nguồn vật liệu để tạo ra các giống lúa lai trong hệ thống lúa UTL 3 dòng và 2 dòng. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu không đáng kể. Trong 10 năm trở lại đây (1997-2007), hoạt động nghiên cứu giống ưu thế lai hầu như “dậm chân tại chỗ”. Theo PGS. TS Dương Văn Chín, Phó viện trưởng Viện Lúa ĐBSCL, lúa ưu thế lai ở ĐBSCL được bắt đầu nghiên cứu bằng vật liệu di truyền của IRRI từ năm 1983, nhưng chưa phát triển vì không có giống thích hợp. Hơn nữa, việc chọn tạo giống lúa lai cho phía Nam hiện chưa được quan tâm đúng mức, các viện, trường chỉ chú tâm đến các giống lúa thuần.

Bất lợi về tự nhiên

Hiện nay, phần lớn các giống lúa lai ở Việt Namđều có xuất xứ từ Trung Quốc, chỉ thích hợp với khí hậu của các tỉnh phía Bắc, nên áp dụng ít thành công ở các tỉnh phía Nam . Về điều này, PGS. TS Mai Thành Phụng (Trung tâm Khuyến nông Quốc gia) cho biết: “Điều kiện tự nhiên ở các tỉnh phía Nam có tác động lớn đến các giống lúa lai khiến chúng chưa thể hiện được các ưu điểm vượt trội về năng suất. Đồng thời dịch bệnh ngày càng nhiều hơn, trong khi các giống lúa lai Trung Quốc khả năng chống chịu sâu bệnh rất kém. Bên cạnh đó, do nông dân các tỉnh ĐBSCL quen sạ lúa với lượng giống lớn, trong khi lúa lai cần canh tác với lượng giống ít và phải chăm sóc tốt nên bước đầu đã gặp nhiều khó khăn khi thâm nhập vào ĐBSCL”.

Cần một giải pháp cụ thể

Thách thức của cây lúa lai đối với các tỉnh phía Nam còn nhiều, tuy nhiên TS. Dương Văn Chín thừa nhận, cây lúa lai cũng có những điểm phù hợp với điều kiện tự nhiên của ĐBSCL. Các tỉnh phía Nam còn những vùng đất khó khăn (phèn, mặn...), vụ lúa khó khăn (vụ hè thu thiếu nước). Cây lúa lai lại chống chịu với điều kiện bất lợi của môi trường tốt hơn lúa thuần. Ruộng nhân giống ưu thế lai, ruộng sản xuất lúa lai, đặc biệt những trang trại có diện tích lớn, là nơi có điều kiện áp dụng thành tựu khoa học tiên tiến, góp phần làm chuyển biến tư tưởng và hành động của nông dân về một ngành trồng lúa công nghệ cao. Do đó, việc phát triển lúa lai ở các tỉnh phía Nam là xu thế tất yếu. Muốn vậy, ngay từ bây giờ, ngành nông nghiệp, viện, trường đại học phải tập trung nghiên cứu lai tạo giống lúa; tận dụng nguồn gen để chọn tạo các giống lúa lai phù hợp. Theo ông Chín, muốn lúa lai phát triển mạnh và bền vững, khi chọn tạo giống cần đáp ứng yêu cầu: thời gian sinh trưởng ngắn, khoảng 85 - 100 ngày; chống chịu hay kháng được rầy nâu, vàng lùn, lùn xoắn lá và đạo ôn; hạt gạo dài trên 6mm, trong, không bạc bụng, mềm cơm, có mùi thơm thì càng tốt; thích nghi rộng, trồng được quanh năm, chịu được đất phèn. Theo đánh giá của một số nhà chuyên môn, hiện nay một số giống lúa lai của các công ty: Bayer, Pioneer, Syngeta; Công ty cổ phần Giống cây trồng miền Nam được khảo nghiệm ở các tỉnh ĐBSCL cho kết quả khá tốt. Hy vọng với sự quan tâm đầu tư đúng mức của các ngành chức năng, sự nỗ lực của người dân, cây lúa lai sẽ có điều kiện phát triển trên vùng đất giàu lúa gạo này.

Nguồn: kinhtenongthon (21/11/07)