Đỉa - không đáng sợ như ta tưởng

Từ hơn 2.000 năm qua, bắt đầu vào thời Ai Cập cổ đại, người xưa đã biết dùng đỉa, đặc biệt là loại đỉa lớn Hirudo medicinalis, dài hơn 10cm để trích máu giữ sự cân bằng cơthể, chữa lành bệnh đau đầu, trĩ nội, trĩ ngoại. Và nay mỗi năm, hàng nghìn người bệnh vẫn tiếp tục chữa trị bằng liệu pháp đỉa trong phẫu thuật chỉnh hình, ví dụbăng bó tay chân, làm lại hàm sau khi mổ ung thưcổ, phẫu thuật não, sửa vòng ngực... Ngoài ra, còn dùng đỉa làm thuốc trong nhiều trường hợp nhất định.

Các chất trong nước bọt của đỉa sẽ làm tê vết thương, chống máu cục, làm giãn động mạch. Việc dùng đỉa đơn giản, chỉ cần dùng kim trích trên chỗ da tụ máu để máu đen rỉ ra, sau đó cho đỉa bám vào vết trích. Đỉa sẽ hút hết máu đọng, giúp máu chảy lưu thông. Khi hút từ 20 phút đến một giờ sẽ được từ 15 đến 30ml máu, và khi thôi. những chất chống đông trong nước bọt đỉa vẫn làm cho máu rỉ thêm khoảng 10 phút.

Vào những năm 1960, hai bác sĩ phẫu thuật người Nam Tưđãđi tiên phong trong sử dụng liệu pháp đỉa hiện đại khi ghép các mảnh da. Sau đó năm 1985, bác sĩ chỉnh hình Jocept Apton ở bệnh viện Havard (Mỹ), đã chữa chạy cho một cậu bé năm tuổi bị chó cắn vào tai. Trên tai có những mạch máu rất nhỏ khó gắn và tạo ra những cục máu đông. Ông đã nảy ra ý định thử dùng liệu pháp đỉa, và đã gọi điện cho công ty dược sinh học Swan (Wale, Anh), nơi có nông trại đỉa duy nhất của thế giới, yêu cầu đưa đến một hòm đỉa vào ngay đêm mổ, nhờ vậy tai cậu bé đã được chữa khỏi. Sự việc làm chấn động dưluận và được công bố trên tạp chí Phẫu thuật chỉnh hình. Chín năm sau, một trường hợp khác lại được cứu bằng đỉa. Một em trai tám tuổi người Hà Lan bị sưng lớn ở lưỡi làm chắn ngang miệng khó thở. Thuốc kháng sinh và steroid không chữa được song chỉ sau sáu tiếng nhờ 27 con đỉa mà cậu bé đã thoát nạn. Một lần nữa đỉa được ghi vào bảng thành tích của y học hiện đại.

Không ai biết đã có bao nhiêu trường hợp đỉa cứu mạng, song những gì ghi được cho thấy: đỉa chữa được chứng tụ máu tĩnh mạch hậu phẫu khi ghép lại các ngón tay, ngón chân, da mặt, trong phẫu thuật dương vật, cấy da, phẫu thuật giãn (thu) nhỏ ngực. Những chất trong đỉa có thể làm thuốc chống đông máu, giãn mạch, diệt khuẩn và giảm đau.

Trong tựnhiên, đỉa sống ở môi trường ấm áp. Khi hút máu, các chất chống đông nhưhirudin có thể làm máu chảy từ 20 đến 40 phút mới ngừng, và mỗi con đỉa có thểtăng thêm trọng lượng gấp 10 lần trọng lượng cũ. Chất tiết ra từ đỉa sẽ giúp cho một tô máu khỏi đông. Máu trong ruột đỉa phải 18 tháng mới tiêu hóa được, và trong thời gian này nó ngủ và chỉ thức dậy để sinh sản. Trong phòng kín, các con đỉa được nuôi bằng máu lợn và ở nhiệt độ gần 27oC trong sáu tháng, sau đó được chuyển sang phòng lạnh để phát triển chậm và có thể sống ở đây một năm mà không ăn.

Các nghiên cứu cho thấy, đỉa có kháng sinh, các chuỗi peptit giống nhưởcôn trùng và động vật không xương sống khác. Chúng sẽ sản sinh ra chất này trong 15 phút khi cơthể bị nhiễm khuẩn; tốc độ và hiệu lực chữa bệnh rất cao, có thể ứng dụng chữa bệnh trên người.

Hiện tại, các thầy thuốc Đông y của Việt Nam vẫn sử dụng đỉa nhưmột vị thuốc tác động vào huyết. Thuốc có tác dụng phá huyết (chống đông máu). Tuy nhiên, do thuốc có công lực mạnh nên việc sử dụng đỉa chữa bệnh phải có sự chỉ định và giám sát chặt chẽ của người có chuyên môn.

Nguồn: KH&ĐS Số 48 Thứ Sáu 16/6/2006