Địa danh hành chính tỉnh Hoà Bình đầu thế kỷ XIX

Qua sách “ Các trấn, tổng, xã danh bị lãm”là bộ địa danh còn lưu trong kho sách Hán Nôm của chúng ta, có thể khẳng định đây là một danh mục đơn vị hành chính các cấp với nội dung liệt kê tên gọi từng thôn, xã, xóm, vạn, trang, phường, giáp, trại thuộc từng tổng, huyện, phủ của 15 trấn, xứ, đạo từ Đèo Ngang trở ra Bắc về đời Gia Long. Về cả hai mặt địa danh và thống kê đều đáng tin cậy, tuy rằng cũng có những nhược điểm nhất định.

Quyển sách trên đã đề cập các địa danh một số địa phương thuộc tỉnh Hoà Bình ngày nay như :

- Tổng Kim Bôi có 4 xã : Kim Bôi, Hạ Bì, Nật Sơn, Vĩnh Đồng, nằm trong huyện Mỹ Lương (?), phủ Quốc Oai, trấn Sơn Tây (trang 38 – Sđd)

- Phủ Gia Hưng, thuộc trấn Hưng Hoá có 11 huyện, châu :

Huyện Thanh Xuyên

Châu Sơn La có 4 động : Hiếu Điều, Chiềng la, Mường Xóm, Mường Mỏ.

Thuận Châu.

Châu Tuần Giáo.

Châu mai Sơn.

Việt Châu.

Châu Ninh Biên.

Mộc Châu.

Châu Đà Bắc có 4 động : Hiền Lương, Hào Tráng. Dĩ Lý, Đức Nhàn.

Châu Phú Hoa.

Mai Châu có 3 động : Bao La, Mai Thượng, Mai Hạ (trang 86 – Sđd)

- Đạo Thanh Bình có phủ Trường Yên và phủ Thiên Quan.

Phủ Thiên Quan có 3 huyện : Yên Hoá, Phụng Hoá, Lạc Thổ.

Huyện Yên Hoá sách có ghi Tổng Xích Thổ gồm 6 xã : Xích Thổ, Hưng Hư, Cố Đế, An Đội, Tuân Nhu, trang Nhiễm Hạ. (trang120 - Sđd).

- Ở huyện Lạc Thổ có ghi: Tổng Thạch Bì gồm 7 xã: Thạch Bì, Phù Liễu, Phú Lẫm, Lỗ Sơn, Thanh Nê, Đông Lai, Hoành Mô (trang 121 - sách đã dẫn)

Trong quyển sách này tôi mới tìm thấy có đôi điều nói trên. Còn biết bao địa phương khác của tỉnh Hoà Bình hôm nay chưa ghi rõ tên trong danh sách này hoặc đã có trong quyển sách này mà chưa lý giải được. Mong các tác giả và bạn đọc cùng nhau tìm hiểu và làm sáng tỏ để góp phần tìm hiểu sự hình thành và phát triển của tỉnh Hoà Bình trong tiến trình lịch sử của dân tộc Việt Nam.

Nguồn : TC Xưa & Nay, số 265, 8/2006