Để nông nghiệp, nông thôn phát triển cần những nông dân chuyên nghiệp

Làm thế nào để đạt được mục tiêu này, đặc biệt thu hút vốn đầu tư của doanh nghiệp vào nông nghiệp nông thôn. Phóng viên Chuyên đề ANTG có cuộc trao đổi với TS. Đặng Kim Sơn, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách phát triển nông nghiệp nông thôn (IPSARD), về vấn đề này.

PV:Thưa ông, có một thực tế hiện nay là nông nghiệp, nông thôn chưa đủ sức hấp dẫn nhà đầu tư bởi số vốn đầu tư của doanh nghiệp dân doanh vào khu vực này chỉ chiếm 13-14% và khối FDI mới chiếm 3-4% tổng mức đầu tư. Phải chăng đây là lĩnh vực không có tiềm năng phát triển?

Tiến sĩ Đặng Kim Sơn (TS.ĐKS):Theo tôi tiềm năng đầu tư vào khu vực nông thôn là rất lớn. Thứ nhất là đất đai còn nhiều, khi mà lao động đã rút lên thành phố nhiều thì đất đai để lại càng nhiều.

Thứ hai, nhu cầu về thực phẩm ngày càng lớn, thời gian gần đây giá cả trong nước tăng trong khi giá thế giới cũng tăng. Thu nhập càng tăng thì các nước rút khỏi nông nghiệp rất nhanh, vì vậy các quốc gia phát triển đã để lại nông nghiệp các ngành nghề nông nghiệp cho các nước đang phát triển. Tiềm năng lớn nhất là thị trường có và nguyên liệu có.

PV:Vậy theo ông  tại sao nhiều tiềm năng như vậy mà nông nghiệp, nông thôn lại chưa phát triển?

TS.ĐKS:Nguyên nhân là do điểm xuất phát của ta thấp, khoa học - công nghệ rất lạc hậu, sản xuất nhỏ, manh mún trên diện tích đất nhỏ với phần lớn là những người buôn bán nhỏ; đặc biệt cơ sở hạ tầng thấp kém, điện, nước, giao thông ở nông thôn hiện còn rất khó khăn.

Một điểm nữa tuy lao động của ta đông, giá rẻ nhưng chất lượng chưa cao, nhất là về tay nghề, khả năng quản lý, tác phong công nghiệp. Vì vậy với nhiều doanh nghiệp đầu tư vào nông thôn vẫn là nơi lợi nhuận thấp mà rủi ro cao. Vì thế, thời gian qua tuy có nhiều chủ trương, định hướng về nông thôn nhưng phát triển nông nghiệp nông thôn chưa được như ý muốn.

PV:Thưa ông, vì sao thời gian qua đầu tư vào nông nghiệp ngày càng giảm,  các nhà đầu tư nước ngoài thì không mặn mà đầu tư vào lĩnh vực này?

TS.ĐKS:Thời gian gần đây rất nhiều cơ hội mới mở ra như đầu tư vào lĩnh vực bất động sản và sắp tới là lĩnh vực phân phối  với lợi nhuận tốt, vì thế nhiều nhà đầu tư bị hút sang lĩnh vực đó. Trong khi đầu tư vào nông nghiệp vẫn còn rất nhiều khó khăn, nhất là dịch bệnh, thiên tai những năm gần đây vì vậy ít doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp.

Do đó giải pháp cần thiết lúc này để thu hút nhà đầu tư là chúng ta phải làm thế nào để nông thôn gắn với đô thị và ngày càng gần với đô thị, gắn công nghiệp với nông nghiệp, giao thông phải thuận lợi, giao thông cả đường bộ và đường thủy phải thuận để chi phí vận chuyển giảm xuống giảm hao hụt dọc đường. Giảm bớt rủi ro như phòng chống dịch bệnh cho cả cây trồng, vật nuôi phải đặt lên hàng đầu.

PV:Có thực tế là dù kêu gọi tạo điều kiện cho vay vốn nhưng các doanh nghiệp khi đầu tư vào khu vực nông thôn nông nghiệp vẫn vướng phải nhiều khó khăn vì cơ chế như  yêu cầu về thế chấp. Vậy theo ông phải tháo gỡ khó khăn này như thế nào?

TS.ĐKS: Rõ ràng phải thay đổi về thủ tục, nhất là về thế chấp, về lập kế hoạch đầu tư và giải ngân. Tuy nhiên, đa số doanh nghiệp nông thôn đều sử dụng vốn tự có và vay nội bộ. Tôi cho rằng vốn tự có trong dân vẫn rất nhiều. Điều quan trọng là nâng cao lợi nhuận cho doanh nghiệp ở nông thôn, giảm bớt rủi ro và tăng thuận lợi về thủ tục. Như vậy những yếu tố này hấp dẫn hơn là hỗ trợ về vốn và kỹ thuật.

PV:Thưa ông, chúng ta cần  có giải pháp gì để thu hút doanh nghiệp?

Có rất nhiều giải pháp có thể được đưa ra, nhưng theo tôi quan trọng nhất là cơ sở hạ tầng như đường giao thông, điện, thông tin liên lạc phải được đầu tư nâng cấp để đầu tư về nông thôn thuận lợi không kém gì đầu tư ở đô thị.

Ngoài ra, phải tìm cách làm thế nào nâng cao chất lượng lao động nông thôn, đặc biệt là công tác dạy nghề, để đội ngũ này có tay nghề cao, có kỹ năng lao động và cả tác phong lao động công nghiệp. Tôi nghĩ lao động rẻ mà trình độ tốt và dịch vụ, cơ sở hạ tầng tốt thì chắc chắn định hướng phát triển doanh nghiệp, phát triển phi nông nghiệp ở nông thôn cũng sẽ rất thuận lợi.

PV:Một trong những mục tiêu đưa ra là sẽ đưa tỉ lệ lao động nông nghiệp xuống còn dưới 50% lao động xã hội. Theo ông, để đạt mục tiêu này, cơ cấu lao động nông thôn sẽ thay đổi như thế nào?

TS.ĐKS:Trong tương lai, cơ cấu lao động nông nghiệp nông thôn có thể chia làm 3 nhóm chính: 

Thứ nhất, gồm những người sản xuất giỏi, tập trung làm các trang trại, gia trại, mở rộng quy mô sản xuất, họ là những nông dân chuyên nghiệp, không phải "con trâu đi trước, cái cày theo sau" như hiện nay mà là những người có đầu óc kinh doanh tốt, áp dụng công nghệ và gắn chặt với thị trường.

Thứ hai, nhóm những người làm dịch vụ và công nghiệp. Họ cần được đào tạo tay nghề tốt và cần được đưa vào các nghiệp đoàn, công đoàn để có người bảo vệ, hướng dẫn, để họ không bị thiệt thòi.

Thứ ba là, nhóm "ly nông bất ly hương", đây là những người vẫn sống ở nông thôn, đi làm có thời vụ nhưng làm phi nông nghiệp. Đối tượng này cũng phải được hỗ trợ vốn, đào tạo tay nghề, được cung cấp thông tin, để đảm bảo giảm bớt rủi ro và được hỗ trợ các chế độ bảo hiểm xã hội.

PV:Từ năm 2009, Nhà nước sẽ tăng mạnh đầu tư ngân sách cho nông nghiệp nông thôn. Theo ông chủ trương này sẽ mở ra những cơ hội như thế nào?

TS.ĐKS:Đó là vốn đầu tư công, vốn từ ngân sách Nhà nước. Nhưng hệ thống chính sách là tạo ra sân chơi rộng rãi, hoàn thiện cả một hệ thống chính sách như xây dựng cơ sở hạ tầng, đào tạo lao động, tăng vốn, chuyển giao công nghệ... những giải pháp này sẽ tạo điều kiện để thu hút mọi nguồn vốn, kể cả đầu tư nước ngoài. Và nguồn vốn này mới chính là nguồn vốn lớn nhất, lớn hơn nhiều so với nguồn vốn "mồi" của Nhà nước.

PV:Thưa ông, Viện Chiến lược và Chính sách phát triển nông nghiệp nông thôn đang làm gì để đề xuất chính sách cho phù hợp?

TS.ĐKS:Ngoài việc nghiên cứu những vướng mắc của doanh nghiệp như lao động, đất đai, vốn cho doanh nghiệp... một mũi nhọn mà Viện chúng tôi hướng tới là tập trung xây dựng hệ thống nghiên cứu về ngành hàng, tìm hiểu, giám sát cung cầu ngành hàng, dự báo xu hướng thị trường để trên cơ sở đó giúp cho doanh nghiệp xây dựng chiến lược đầu tư và triển khai xây dựng doanh nghiệp. Đây là hướng chính của chúng tôi hiện nay. 

PV:Xin trân trọng cảm ơn ông!