Đậu Hà lan thức ăn - vị thuốc

Theo truyền thuyết Đức, Thần Sấm Thor trong Thần thoại Norse rất thích ăn đậu Hà lan… và bây giờ vẫn tiếp tục ăn đậu mỗi tuần vào ngày thứ năm (nên thứ năm được đặt tên là Thursday hay ngày của Thor tại Đức). Hột đậu Hà lan được cho là biểu tượng cho sự hẹn hò, và nếu… ngủ mơ thấy đậu… có nghĩa là sắp có đám cưới! Tại Âu châu, ở một số quốc gia, vẫn còn phong tục ném hột đậu và lòng cô dâu để chúc cho cô dâu sẽ… đông con, (trong khi thực ra ăn nhiều đậu Hà lan thì sẽ ít sinh con).

Đậu Hà lan (Đậu pea), tên khoa học: Pisum sativum, thuộc họ Fabiaceae.

Cây thân thảo thấp, hoặc dây leo. Lá kép gồm 1 đến 3 đôi lá chét. Hoa mọc thành chùm ở nách hoa, hoa lớn, màu trắng hay tím. Quả đậu, dẹp, màu xanh lục, chứa 6-10 hột hình cầu.

Thành phần dinh dưỡng của đậu Hà Lan thay đổi tuỳ theo bộ phận, thời điểm thu hái và phương thức sử dụng.

Hột đậu tươi, quả đậu non đều cần được nấu chín mới dễ tiêu hoá. Các acid amin trong đậu gồm arginin (4-20%), cystin (0,3-3%), histidin (0,2-1,6%), leucin (2,2-5%), lisin (2,0-19%), methionin (0,1-1%), tryptophan (0,2-2,5%), tyrosin (0,9-9,7%), valin (2,7-12%)…

Đậu có tác dụng lợi tiểu nhẹ, rất thích hợp cho người tiểu đường và huyết áp cao. Lectin trong hột đậu có thêm tác dụng chống đông máu. Đậu Snow pea là một nguồn cung cấp chất xơ dinh dưỡng rất tốt, giúp tiêu hoá, bảo vệ ruột chống ung thư ruột già và trị táo bón. Đậu còn chứa nhiều folat rất hữu ích cho phụ nữ đang mang thai. Lượng vitamin C cao trong đậu giúp cho cơ thể hấp thu được chất sắt (loại không hem) có sẵn trong đậu, nên có thể được xem là một rau giúp chống thiếu máu. Tuy nhiên đậu cũng chứa phytin là một chất tạo những phức hợp với các kim loại nên cũng gây trở ngại tương đối cho việc hấp thu kẽm, sắt, calci… Ngoài ra, đậu còn có lượng purin tương đối cao, nên những người có bệnh gout cần giới hạn việc sử dụng. Các bệnh nhân đang dùng levodopa (như bệnh Parkinsong) nên tránh ăn đậu (và các thực phẩm có chứa nhiều vitamin B6).

Ngoài ra, đậu Hà lan còn chứa một số hoạt chất:

- Hột đậu và láchứa các alkaloid như trigonellin.

- Đọt đậuchứa thêm một số chất đắng như allantoin, betain…

- Pisatin, có hoạt tính ngăn chặn sự tăng trưởng của các cây cải loại xà lách và xà lách xoong.

- Pisumin: protein có phân tử lượng 31 kDa có tác dụng kháng nấm Fusarium, Copri nus comatus.

- Vicilin: protein loại globulin có tác dụng nhũ tương hoá khá cao.

Đậu có chứa một số hoạt chất isoflavon loại oestrogen thực vậtcó hoạt tính giúp cải thiện sự thụ tinh bằng cách kích thích khởi phản ứng acrosom nơi tinh trùng ở liều thấp, nhưng nếu dùng liều cao, tác dụng này bị đảo ngược: phản ứng acrosom bị ức chế… đưa đến khó thụ thai. Dầu ép từ hột đậu, khi cho phụ nữ dùng mỗi tháng một lần, cho thấy có khả năng ngừa thai, do ở tác dụng kháng progesteron. Moxylohydroquinon, trích từ dầu, làm giảm số lượng tinh trùng đến 50%, tuy nhiên lượng tinh trùng trở về mức bình thường 4 ngày sau khi ngưng dùng.

Nguồn: Thuốc & Sức khoẻ, số 299, 1/1/2006, tr 14, 15