Đa dạng sinh học để bảo vệ cuộc sống

Những khu rừng lưu vực sông Sangha ở Congo là chiếc máy lạnh cho khí hậu Trái Đất, ngoài ra ở đó các nhà sinh học còn xác định được 10000 loài thực vật và 400 loài động vật có vú. Nhưng nay người ta đang có kế hoạch khai thác gỗ, kim cương, kim loại và mở đồn điền. Vì hiện nay, chỉ một nhà máy cưa ở đó đã tạo công ăn việc làm cho 370 người. Chương trình du lịch sinh thái của World Wide Fund for Nature(WWF, Quỹ Thiên nhiên Toàn cầu) cùng GTZ ( Gesellschaft fur Technische Zusammenarbeit, Hội Hợp tác Kỹ thuật) của CHLB Đức chỉ mang lại việc làm cho 94 người, hàng năm chỉ mang lại cho địa phương 10000 €, quá ít để giảm nghèo. Thế nên ngoài du lịch sinh thái còn phải có kinh tế rừng cận thiên nhiên, đồn điền cà phê sạch. Ngân hàng thế giới WB cũng lập kế hoạch “Forest Carbon Partnership-Đối tác Cácbon rừng”, bởi lẽ 20% thay đổi khí hậu là do phá rừng nhiệt đới. Tuy nhiên việc cứu rừng Congo chỉ là một ví dụ. Thời đại mới cho cuộc bảo vệ thiên nhiên đã bắt đầu. Con người bắt đầu đặt câu hỏi: Trái Đất trị giá bao nhiêu? Liệu giá trị các loài có định lượng được chăng? Và cuối cùng là ai phải trả tiền thanh toán cho quá trình huỷ hoại thiên nhiên hàng thập niên cho đến nay?

Hội nghị Liên hợp Quốc về bảo vệ môi trường có 191 nước và 250 tổ chức bảo vệ môi trường, thiên nhiên và trợ giúp phát triển với 6000 đại biểu tham gia, họp tại Bonn nhằm giải đáp các câu hỏi vô cùng quan trọng này. Nó mang tên chính thức là Hội nghị lần thứ 9 các nước ký Hiệp ước Đa dạng Sinh học ( Convention on Biological Diversity, CBD). Các loài, tính hoang dã, môi trường sống và hệ sinh thái biến mất với tốc độ nhanh chưa từng thấy. Mỗi ngày con người huỷ diệt từ 3 đến 130 loài tuỳ cách đánh giá. Mỗi năm diện tích rừng nhiệt đới bị phá gấp đôi diện tích nước Thuỵ Sĩ. Đức vừa ký với Brazil hiệp định cung cấp nhiên liệu sinh học, với các nhà bảo vệ môi trường, đó là giấy khai tử cho các khu rừng lưu vực sông Amazon. Khi Trái Đất nóng lên, nước biển dâng lên thì các khu rừng ngập mặn chìm xuống, bờ biển không còn gì bảo vệ nữa. Nước biển bị CO ₂làm chua, cấu trúc vôi của san hô dòn rồi biến đi, nhiều loài cá biến mất. Chính cuộc sống dưới đại dương mỗi năm cho chúng ta hàng tỷ Đôla dược phẩm chống ung thư.

Mục đích cụ thể là:

- Lập mang lưới toàn cầu các khu bảo vệ cho môi trường sống đặc trưng.

- Lập Hội đồng tư vấn Đa dạng sinh học tương tự như Hội đồng tư vấn khí hậu toàn cầu.

- Dung hoà lợi ích giữa các nước đang phát triển có Đa dạng sinh học rất lớn với các nước công nghiệp muốn sử dụng nguồn tài nguyên này.

- Tìm cơ chế tài chính cho việc bảo vệ Đa dạng sinh học.

Thủ tướng Đức Merkel chủ tịch hội nghị tuyên bố muốn lấy Na Uy, nước hàng năm dành 500 triệu Đôla cho bảo vệ rừng toàn cầu làm mức tối thiểu.

Theo báo cáo của các chuyên gia với tựa đề “ The Economics of Ecosystems and Biodiversity-Kinh tế học các hệ sinh thái và Đa dạng sinh học”, mỗi năm giá toàn cầu của sự mất mát loài và môi trường sống là 6% sản phẩm xã hội tịnh toàn cầu, khoảng 2 triệu triệu €. Những nước nghèo mất nhiều nhất: giá thiên nhiên bằng nửa tiềm năng kinh tế khiêm tốn của họ mất đi mỗi năm.

Tuy nhiên Đa dạng sinh học không chỉ bao gồm các loài động vật và thực vật, nó gồm toàn bộ môi trường sống và các thông tin di truyền, nằm ở nguồn tài nguyên sinh học của các sinh vật phần nhiều chưa được nghiên cứu. Các chuyên gia dự đoán toàn bộ con số đó là 10 đến 20 triệu loài động vật, thực vật, nấm và vi sinh vật. Chúng không phân bố đều mà tập trung ở các Hot Spots - điểm nóng(xin xem hình 2). Tuy nhiên tương lai tính Đa dạng sinh học mờ mịt. Riêng ở Đức, 36 loài động vật được nghiên cứu đang bị đe doạ. 2/3 môi trường sống ở đây đang bị đe doạ. Mỗi ngày 113 ha đất đã bị bêtông hay đưòng nhựa. Toàn cầu cũng vậy. Năm ngoái có 16297 loài động vật và thực vật bị đe doạ nằm trong danh sách đỏ của International Union for Conservation of Nature(IUCN, Hiệp hội thế giới bảo vệ thiên nhiên), để tính, IUCN đã xét tới 41000 loài. Theo tính toán này thì các loài chết nhanh hơn quá trình tiến hoá bình thường là 100 lần. Đã có 5 lần khi Đa dạng sinh học bị đe doạ là do ngoại cảnh thiên thạch, núi lửa hay nước biển dâng, nhưng nay đe doạ là do chính bởi 6,6 tỷ người. Chính vì vậy loài người phải có cuộc cách mạng trong suy nghĩ và hành động. Các nhà sinh thái và kinh tế học phát hiện ra Bến chợ thiên nhiên để biến tài nguyên thiên nhiên thành công ích. Đó là giải pháp mang tính bằng phát minh. Sukhdev, trưởng phòng thị trường toàn cầu của Deutsche Bank-Ngân hàng Đức tính chi tiết giá tính Đa dạng sinh học cho con người. Chẳng hạn hàng năm ong có giá 2 đến 8 tỷ Đôla vì chúng thụ phấn nông nghiệp. Lau sậy mọc ven sông Elbe(CHLB Đức) mang lợi hàng năm 7,7 triệu € vì không cần xây khu lọc nước. Ở bờ biển Pakistan1 ha rừng tràm sinh lợi năm 2200 Đôla vì là nơi sinh trưởng các loài cá và đê ngăn biển, ở Scotland , 1 ha đồng muối có giá 1000 € cho công nghiệp sò. Nhà di truyền học Craig Venter khi đi nghỉ trên chiêc tàu riêng của ông lấy hàng nghìn mẫu vi sinh vật với hy vọng tìm ra những chuỗi gen để sau này sản xuất nhiên liệu tương lai. Nhóm các nhà khoa học của GS R. Constanza năm 1997 tính giá trị hàng năm của thiên nhiên cho loài người là 33 triệu triệu Đôla, gấp 1,8 lần sản phẩm xã hội tịnh thời đó.

Tuy nhiên cho tới nay chưa ai chịu bỏ tiền ra cho giá trị thiên nhiên. Nhưng nên lưu ý, các doanh nghiệp thu lợi hàng năm 43 tỷ Đôla từ dược phẩm thiên nhiên từ thực vật. Chất hoạt tố của 10 trong số 25 dược phẩm hiệu nghiệm nhất lấy từ nấm, vi khuẩn, cây cối hay động vật. Hãng dược phẩm Meck từ 1989 đã lập Viện nghiên cứu để chế thuốc từ cây cỏ ở Costa Rica, chủ yếu chống sốt rét và ung thư. Nhưng đáng tiếc việc này không tiến triển như ý muốn. Nhưng dẫu sao, Costa Rica vấn được coi là nước đi tiên phong trong bảo vệ thiên nhiên. Hiện ở đó tiến hành chương trình “ Environmental Services-Dịch vụ môi trường” không chỉ của chính phủ qua thuế xăng, mà còn có tài trợ của WB và quỹ môi trường các nước CBD.

Ý tưởng dùng rừng để giữ CO ₂được các nước có rừng nhiệt đới như Indonesia, Guyana, Brazil …hết sức ủng hộ. Nhưng không chỉ rừng mà ngay rêu đầm lầy cũng liên kết khí khí hậu. Theo tính toán của Đại học Greifswald (CHLB Đức), 1 ha rêu đầm lầy liên kết được 30 tấn CO ₂ hàng năm.

Vì giá trị rừng như vậy nên hiện nay việc bảo vệ rừng đang trở thành thị trường kinh doanh. Các xí nghiệp sắp dùng ngân phiếu rừng để xả khí thải lên trời với 25 € một tấn CO ₂nhưng trong tương lai sẽ lên 60 €. Cuộc họp sắp tới ở Copenhague năm 2009 về bảo vệ khí hậu sẽ cho phép mua bán ngân phiếu rừng. Tuy nhiên còn nhiều khó khăn, cần tới 10 tỷ Đôla hàng năm để bảo vệ rừng, vì nay với các nước nhiệt đới, phá rừng lấy gỗ vẫn kinh tế hơn. Bước đầu đã mở: Ngân hàng Mỹ Merril Lynch sẽ trả Tỉnh Aceh của Indonesia 9 triệu Đôla nếu trong 4 năm tỉnh này bảo vệ được rừng nguyên thuỷ ở khu bảo tồn thiên nhiên Ulu-Masen.

Để bảo vệ lâu dài đa dạng sinh học, các nước ký Hiệp ước Đa dạng sinh học dựa vào phương pháp cổ điển của bảo vệ thiên nhiên, có 100000 khu bảo tồn thiên nhiên trên Trái Đất, hàng năm chi 6,5 đến 10 tỷ Đôla cho các khu đó theo khảo cứu của WWF. Còn để bảo vệ lâu dài thiên nhiên, cần số tiền gấp đôi. Phải lập tiếp khu các bảo tồn thiên nhiên ở Hot Spots. Tuy nhiên với biển và đại dương thì bảo vệ thiên nhiên không đơn giản. Các nước ký CBD muốn đến 2010 bảo vệ được 10% các hệ sinh thái đất liền trên Trái Đất, đến 2012 cũng bảo vệ được 10% diện tích biển, nhưng đó là dự án quá táo bạo, vì còn quá nhiều vấn đề.

Đến 2050, nếu cứ đánh bắt như ngày nay thủy sản sẽ cạn kiệt hoàn toàn. Hiện có 4 triệu tàu đánh cá , theo các chuyên gia, lẽ ra chỉ được phép nửa số đó thôi. Theo khảo cứu UN 20% các bãi san hô đã bị phá huỷ, số 20% nữa cũng đang bị đe doạ.

Thế giới đang còn lưỡng lự với khu bảo tồn biển. Nhưng bước đầu đã có bước đi tiên phong ở Biển Caribê. Đến 2020, 20% hệ sinh thái ở đó sẽ được bảo vệ: 5 triệu ha nước biển với vỉa san hô, rừng tràm đước. Vấn đề là muốn bảo vệ thiên nhiên, trước hết phải bảo đảm cuộc sống của những người sống bởi thiên nhiên đó có cơ may mới, đó là du lịch sinh thái. Chẳng hạn đảo Andros dài 170km với 8000 dân thuộc quần đảo Bahamas, cách thành phố Nassau 15 phút bay. Ở đó để câu các loài cá hiếm, khách phải trả 1600 Đôla.

Ví dụ khác là tập đoàn khách sạn Marriotte, họ trả Bang Amazon của Brazil 2 triệu Đôla để rừng ở khu bảo tồn Juma rộng 589000 không bị chặt phá, qua đó Marriotte nhận được các ngân phiếu CO ₂mà họ bán cho khách để khách từ nay có lương tâm trong sạch khi vào bể tắm hơi. Người dân bình thường nay cũng đã nhận thức được, nếu mỗi gia đình Đức trả mỗi năm 100 € cho sự bảo vệ Đa dạng sinh học thì đã có tổng số 3,5 tỷ €. Nhà kinh tế học P. Sukhdev còn đề nghị các nước giàu thêm vào thuế giá trị gia tăng, còn đưa vào “thuế giá trị tối thiểu” đánh vào các nhà sản xuất gây ô nhiễm môi trường, chẳng hạn xe hơi hay máy lạnh.

Nhà sinh xã hội học E. Wilsonnhận xét: “Về lâu về dài chúng ta sẽ đạt nhiều tiến bộ hơn, nếu chúng ta đi vào trái tim con người, thay vì bắt người ta mở ví”. Và con người cũng là thiên nhiên, không có thiên nhiên con người chẳng là cái gì cả. Bởi vậy cũng luôn phải có “môi trường ẩn náu cho tâm hồn”.