Coi chừng dẫn chất phtalat gây xáo trộn nội tiết, ung thư

Những độc tính được phát hiện

Phtalat xâm nhập cơ thể qua da khi bôi thuốc, mỹ phẩm hoặc qua đường ăn uống: phtalat có trong bao bì chứa thực phẩm bị thôi ra (nước mắm, rượu đựng trong các can chai nhựa, phở, mì ăn liền trong bát nhựa, pha sữa cho trẻ trong bình sữa, cho trẻ ngậm đầu vú, ngậm đồ chơi làm bằng chất dẻo, liếm son môi) hoặc qua đường hô hấp. Nhà có nhiều vật liệu làm bằng phtalat, các sản phẩm dùng phtalat làm chất dẻo kết dính hay dung môi hoà tan, khi nhiệt độ cao sẽ bốc mùi, thâm nhập vào đường hô hấp.

Năm 2007, Trung tâm Quốc gia Sức khoẻ và Môi trường Mỹ cho biết: “Qua kiểm tra gần 300 phụ nữ, khách hàng quen của các hãng mỹ phẩm, thấy trong cơ thể của họ có tới 7 đồng phân của phtalat với lượng cao gấp 100 lần mức cho phép. Đối với những người thường xuyên xức nước hoa, sơn móng tay, dùng thuốc bôi bóng tóc, lượng phtalat có trong máu cao gấp 70 lần so với người bình thường”.

Các tác hại

- Xáo trộn nội tiết:các nghiên cứu, điều tra dịch tễ học tại Mỹ cho biết: các chất BzBP (Benzylbutylphtalat), DBP (Dibutylphtalat), tác động như một hormon làm nữ hoá. Chuột có thai, khi cho dùng các chất này, thai phát triển không bình thường, chuột con sinh ra sẽ bị tổn thương tinh hoàn, khả năng sinh sản tinh trùng bị sút kém. Trẻ em bị nhiễm phtalat sẽ dậy thì trước tuổi đến 3 năm.

- Gây ung thư:Trung tâm nghiên cứu Ung thư quốc gia Mỹ cho biết: phtalat gắn kết với các tế bào, tổ chức gây ung thư. Chẳng hạn chất PCB (polychlorinatbiphenyl), khi tiếp xúc với mô sống tạo ra chất careinogen, một tác nhân gây ung thư; chất DHEP (diethylhexylphtalat) gây dung thư gan ở chuột.

- Gây các bệnh khác:các dẫn chất phtalat làm đảo lộn quá trình trao đổi chất, ảnh hưởng không có lợi đến hệ hô hấp, gây xơ cứng mô, xơ cứng động mạch, đầu độc các neuron thần kinh, dẫn đến bệnh Parkinson.

Cách ngăn chặn

Chất dẻo phtalat trong bao bì nhựa.

- Nên dùng cẩn thận các sản phẩm chứa phtalat:Không chứa, không chế biến thức ăn nóng (đựng canh, chế phở, chế mì ăn liền, sấy nóng các thức ăn) trong bát nhựa mà thay bằng bát sứ; không ngâm rượu thuốc, chế biến nước mắm dài ngày trong thùng, can, chai nhựa mà thay bằng các loại làm bằng đất nung, thuỷ tinh. Nhiệt độ và thời gian tiếp xúc là yếu tố quan trọng để phtalat thôi ra thực phẩn, nên những chú ý này tuy đơn giản nhưng thực hiện chúng sẽ rất có lợi.

- Thay thế dần các sản phẩm chứa phtalat:Khi đi chợ có thể dùng lá Chuối, lá Dong, giấy làm bao gói (một số nước hiện nay đã làm) đựng mì ăn liền trong bát bằng giấy; khuyến khích dùng các vật liệu cổ truyền (dùng thìa nĩa bằng kim loại, bằng sứ, dùng đũa ăn, rổ rá bằng tre). Dùng các sản phẩm thay thế phtalat cũng có khi không đẹp, không tiện bằng, nhưng có khi rất dễ kiếm, lại có những nét độc đáo, không phải nơi nào cũng có thể có (như rổ rá, đũa tre). Vấn đề là cần thay đổi một tập quán mới để quay lại một tập quán cũ vốn tốt lành nhưng vô tình mai một.

Mới xuất hiện cách đây khoảng 50 năm, sản phẩm từ phtalat ngay từ thập niên 80 thế kỷ trước đã phát triển rất mạnh, ngày nay xâm nhập sâu vào nhiều lĩnh vực, trở thành thói quen tiêu dùng khó có thể từ bỏ. Tuy nhiên, khi biết được các tác hại do chúng gây ra, chúng ta nên dần dần thay đổi thói quen để bảo vệ sức khoẻ của bản thân, gia đình và cộng đồng.

Nguồn: Thuốc & Sức khoẻ, số 353, 1/4/2008, tr 13