Cơ chế chính sách của Việt Nam về vấn đề biến đổi khí hậu và việc tham gia của các tổ chức xã hội dân sự

Cơ chế chính sách của Việt Nam đối phó, thích ứng với biến đổi khí hậu

Nhận thức rõ ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, Chính phru Việt Namđã sớm phê chuẩn và tham gia Công ước Khung của Liên hiệp quốc về biến đổi khí hậu và Nghị định thư Kyoto . Chính phủ đã có nhiều văn bản và ý kiến chỉ đạo các hoạt động ứng phó với biến đổi khí hậu. Chính phủ đã chỉ định Bộ Tài nguyên và Môi rường làm đầu mối quốc gia để thực hiện các hoạt động này trong nước và hợp tác quốc tế.

Nhiều bộ, ngành, địa phương đã triển khai các chương trình, dự án nghiên cứu tình hình diễn biến và tác động của biến đổi khí hậu đến tài nguyên, môi trường, sự phát triển kinh tế - xã hội, đề xuất và bước đầu thực hiện các giải pháp ứng phó.

Tuy vậy, những cố gắng nói trên là chưa đủ để đảm bảo ứng phó có hiệu quả với tác động và nguy cơ tiềm tàng của biến đổi khí hậu. Do đó tại Nghị quyết số 60/2007/NQ-CP phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 11 - 2007, Chính phủ đã giao Bộ Tài nguyên và Môi trường chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan xây dựng Chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với biến đổi khí hậu. Hiện nay, Bộ Tài nguyên và Môi trường đang khẩn trương hoàn thiện Dự thảo Chương trình dự kiến trình Chính phủ xem xét, phê duyệt vào Quý IV năm nay.

Mục tiêu chiến lược của Chương trình là đánh giá được mức độ tác động của biến đổi khí hậu đối với các lĩnh vực, ngành và địa phương trong từng giai đoạn và xây dựng được kế hoạch hành động có tính khả thi để ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu cho từng giai đoạn ngắn hạn và dài hạn nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững của đất nước, tận dụng các cơ hội phát triển nền kinh tế theo hướng các bon thấp và tham gia cùng cộng đồng quốc tế trong nỗ lực giảm nhẹ biến đổi khí hậu, bảo vệ hệ thống khí hậu trái đất.

Các mục tiêu cụ thể của Chương trình là: Đánh giá được mức độ biến đổi của khí hậu toàn cầu và mức độ tác động của biến đổi khí hậu đối với các lĩnh vực, ngành và địa phương; Xác định được các giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu; Tăng cường các hoạt động khoa học công nghệ nhằm xác lập cơ sở khoa học cho các giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu; Củng cố và tăng cường năng lực tổ chức, thể chế, chính sách về ứng phó với biến đổi khí hậu; Nâng cao nhận thức, trách nhiệm tham gia của cộng đồng và phát triển nguồn nhân lực; Tăng cường hợp tác quốc tế nhằm tranh thủ sự giúp đỡ, hỗ trợ trong ứng phó với biến đổi khí hậu; Tích hợp yếu tố biến đổi khí hậu vào các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, phát triển ngành và địa phương; Xây dựng và triển khai các kế hoạch hành động của các bộ, ngành và địa phương ứng phó với biến đổi khí hậu; Triển khai các dự án thí điểm.

Nhiệm vụ của chương trình là ưu tiên triển khai thực hiện ngay các hoạt động ứng phó với biến đổi khí hậu cho các lĩnh vực, ngành, địa phương nhạy cảm và dễ bị tổn thương do biến đổi khí hậu như: tài nguyên nước, nông nghiệp và an ninh lương thực, năng lượng, xây dựng, giao thông - vận tải, y tế và sức khỏe; các vùng đồng bằng và dải ven biển.

Vấn đề tham gia của các tổ chức xã hội, khối tư nhân và toàn dân ứng phó với biến đổi khí hậu

Hoạt động ứng phó với biến đổi khí hậu là sự nghiệp của toàn xã hội, vừa là vấn đề môit rường, vừa là để phát triển bền vưng mang tính toàn cầu. Vì vậy, cần kết hợp các nội dung này trong giải pháp huy động sự tham gia của toàn dân đển triển khai thực hiện. Quá trình hoạch định các chủ trương chính sách, tổ chức và triển khai các hoạt động của Chương trình, ngoài trách nhiệm của các cấp chính quyền, cần huy động sự tham gia của khối tư nhân, các tổ chức phi chính phủ và của toàn dân.

Tham gia của các tổ chức xã hội, cộng đồng dân cư và hộ gia đình

Ứng phó với biến đổi khí hậu là nhiệm vụ của toàn xã hội. Tùy theo chức năng của mình, các tổ chức xã hội phải chủ động tham gia vào các hoạt động ứng phó với biến đổi khí hậu, đặc biệt là lĩnh vực thông tin, giáo dục và truyền thông; hỗ trợ và huy động cộng đồng, hộ gia đình tham gia tích cực xây dựng, vận hành và quản lý các công trình ứng phó với biến đổi khí hậu, nhân rộng và phổ biến kinh nghiệm các mô hình ứng phó biến đổi khí hậu.

Sự tham gia rộng rãi của nhân dân vào việc triển khai Chương trình thôgn qua những hình thức sau:

Trông quá trình soạn thảo các quy định pháp luật cần phát huy hơn nữa sáng kiến và tinh thần làm chủ của nhân dân trong việc quản lý xã hội và cộng đồng. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong việc xem xét đánh giá tác động môi trường bằng cách thể chế hóa vai trò của quần chúng và có các biện pháp cưỡng chế tuân thủ các quy chế, quy định liên quan đến môi trường, trước hết đối với các dự án lớn, có ảnh hưởng sâu rộng tới dân cư. Các tổ chức chính trị - xã hội, xã hội - nghề nghiệp, các đoàn thể quần chúng đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính bền vững trong phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường trên địa bàn từng địa phương. Cần tăng cường trách nhiệm và năng lực cho các tổ chức, đoàn thể trên để phát huy có hiệu quả vai trò này.

Thông qua các đoàn thể quần chúng và hoạt động cộng đồng, tổ chức tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức giáo dục cộng đồng về vấn đề biến đổi khí hậu, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và môi trường, phát triển bền vững thông qua các phương tiện thông tin tuyên truyền, các hoạt động của quần chúng như tổ chức các cuộc thi tìm hiểu, các hoạt động chung mang tính chất phong trào cần được tiếp tục phát huy;

Phát động các phong trào quần chúng trong từng nhóm xã hội, ở từng địa phương và trên quy mô cả nước với các nội dung trên. Tiếp tục phát triển các phong trào quần chúng và hoạt động cộng đồng nhằm tạo thêm việc làm, giúp nhau kinh nghiệm làm ăn, xóa đói giảm nghèo, giữ gìn vệ sinh môi trường sống, bảo vệ các nguồn tài nguyên, môi trường tại địa phương và nâng cao ý thức của nhân dân về các vấn đề biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường, phát triển bền vững;

Trong từng cộng đồng thành lập các tổ chức tự quản để giám sát và ứng phó ban đầu với tác động có hại của biến đổi khí hậu, đặc biệt là các thiên tai bất thường; Từng hộ gia đình, ngoài việc tham gia các hành động chung của cộng đồng và của xã hội, cần tích trữ lương thực, nước sạch và thuốc bệnh để dùng khi xảy ra thiên tai, tôn cao nền nhà chống úng lụt; Chính quyền các cấp cần phối hợp, hỗ trợ và tạo điều kiện về mọi mặt để các tổ chức chính trị - xã hội, xã hội - nghề nghiệp, đoàn thể quần chúng và cộng đồng dân cư có thể thực hiện được những mục tiêu của các phong trào nói trên và đẩy mạnh xây dựng các điển hình và nhân rộng điển hình trong cả nước.

Tham gia của các tổ chức phi chính phủ

Thamg ia các quá trình hoạch định chính sách, chương trình, kế hoạch ứng phó với biến đổi khí hậu trong vai trò phản biện; Hỗ trợ cộng đồng trong tuyên truyền, nâng cao nhận thức, triển khai các biện pháp phòng tránh thiên tai; Giúp đỡ người dân áp dụng các biện pháp canh tác, chăn nuôi ít thải; Tăng cường sử dụng nhiên liệu sinh học, hạn chế dùng than.

Tham gia của khối tư nhân

Tham gia đánh giá khả năng bị tổn thương do những dao động khí hậu hiện thời và những hiện tượng khí hậu cực đoan tại những địa điểm có nhiều nguy cơ chịu tác động của biến đổi khí hậu; Tham gia lập quy hoạch dựa vào cộng đồng để xác định những biện pháp thích ứng chủ yếu trên cơ sở thực tế ở địa phương và các chỉ tiêu lựa chọn hoạt động tích ứng ưu tiên để đề xuất đưa vào kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu của bộ, ngành, địa phương; Xây dựng và thực hiện các dự án thí điểm dựa vào cộng đồng nhằm giải quyết những nhu cầu thích ứng cấp bách và kịp thời ở địa phương. Thực hiện hoặc tham gia các đề án, dự án trong chương trình và kế hoạch hành động của các bộ, ngành, địa phương; tiếp nhận và áp dụng các công nghệ thân thiện môi trường được chuyển giao và tham gia thị trường tài chính và bảo hiểm liên quan đến biến đổi khí hậu, theo quy định của nhà nước.

Các tổ chức chính trị - xã hội, xã hội - nghề nghiệp, các đoàn thể quần chúng ở nước ta phát triển rộng rãi, có tổ chức chặt chẽ và nhiều kinh nghiệm hoạt động với mục tiêu đoàn kết và huy động sự tham gia của nhân dân. Mỗi một nhóm xã hội đều có tổ chức của mình, thông qua đó những hoạt động riêng lẻ của các thành viên được phối hợp và trở thành những phong trào rộng rãi. Trong việc ứng phó với biến đổi khí hậu, đây là giải pháp khả thi và hữu hiệu nhất huy động sức mạnh toàn dân để giải quyết vấn đề bức xúc có tính toán này.