Có chăng mối liên hệ chữ Việt cổ với chữ Quốc ngữ

Trước thời Hán thuộc nước ta đã có chữ viết và một hệ thống giáo dục bao gồm nhiều thầy trò và trường lớp. Chính vì thế mà để việc Hán hoá dân ta được triệt để, viên Thái thú Sĩ Nhiếp (187 – 226) đã cho lệnh đốt hết sách vở viết bằng chữ cổ. Trước đó 43 năm, Mã Viện cũng đã thu thập các trống đồng rồi nấu chảy để làm mất đi dấu tích bền vững của bộ chữ trên mặt các di vật văn hoá.

Sách tân Lĩnh Nam trích quáicủa Vũ Quỳnh biên soạn trong thế kỷ XV gọi đó là lối chữ Khoa Đẩu vì có hình dáng các con nòng nọc. Sách Thông chícủa Trịnh Tiểu đời Tống có đoạn viết rằng “Đời Đào Đường, nam di Việt Thường thị qua nhiều lần thông dịch đã hiến một con rùa thần. Rùa ước được ngàn tuổi, rộng hơn 3 tước, trên lưng có khắc chữ Khoa Đẩu, chép việc từ lúc khai thiên lập địa đến nay. Vua Nghêu cho chép lấy gọi là Quy lịch”.

Khác với chữ Hán tượng hình, Khoa Đẩu của người Việt là thứ chữ tượng thanh gồm nhiều âm viết theo hàng ngang như kiểu chữ Quốc ngữ ngày nay. Gần đây nhà nghiên cứu Đỗ Văn Xuyền sắp xếp lại và nhận ra 47 chữ cái cùng phép chính tả và vài niêm luật. Trước đó khoảng năm 1850 Phạm Thân Duật đã làm những ghi chép, phân loại tỉ mỉ, và năm 1903 Tổng đốc Thanh Hoá Vương Duy Trinh, nhờ vào ghi chú Hán tự bên cạnh, đã có thể đọc được bài thơ Mời trầuviết bằng chữ Việt cổ.

Các nhà nghiên cứu nay đặt vấn đề về mức độ liên quan giữa hai dòng chữ tượng thanh cùng cách ghép vần, chữ Việt cổ tức Khoa Đẩu và chữ Việt mới tức Quốc ngữ được hình thành từ thế kỷ XVII nhờ công trình La-tinh hoá của các giáo sĩ. Nhiều bản Quốc ngữ sớm nhất đến nay không mấy người đọc được, và trong tập chép tay tựa là Sách Sổ Sangcủa Giám mục Binh viết giữa năm 1790 - 1820 có chỗ ghi nguyên dạng chữ cổ bên cạnh dòng chữ Quốc ngữ..

Khi đem Từ điển Việt - Bồ - Lađối chiếu với An Nam dịch ngữ- cuốn từ điển Hán - Việt đầu tiên biên soạn dưới triều Minh trong khoảng thế kỷ XV, người ta dễ dàng tách ra được các âm tố của bộ chữ Việt cổ, như “tăng” tức “trăng” để chỉ tháng, “ya” Latinh hoá thành “dà” hay cái nhà, và “doi” để chỉ con “voi” mà tiếng Nam bộ nay vẫn đọc là doi. Tìm lại được bộ chữ Việt cổ và mối liên quan với chữ Quốc ngữ ngày nay sẽ là công trình lớn xác định một nước Việt nhiều ngàn năm văn hiến.

Ghi chú: Cho dù việc nghiên cứu vẫn đang tiếp diễn, ông Đỗ Văn Xuyên đã trình bày khá rõ bộ chữ Việt cổ trong loạt bài đăng trên website: http://wwư.lyhocdongphuong.org.vn,trong đó đề cập đến các thư tịch cổ và công trình nghiên cứu của các học giả trong và ngoài nước.