Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ hai, 13/03/2006 14:24 (GMT+7)

Chuyện của một “Tiến sĩ nông dân”

Kẻ phá rừng thành người cứu rừng

Ông Lý kể: “Hơn ba chục năm trước, đất Cồn Chay nghèo lắm, ai cũng lao vào rừng đẵn gỗ kiếm sống, nhà nào cũng tranh thủ đẻ nhiều con để khi lớn lại lùa chúng vào rừng. Nhà nhiều con, những 6 đứa, hơn 10 tuổi, tui dạy chúng cách đi rừng phát hiện gỗ tốt đẵn về bán”.

Ngày đi phá rừng, còn đêm đêm ông lại dằn vặt: Nhà mình có hẳn một tốp 6 người phá rừng, cả đất Cự Nẫm nhà nào cũng đông như nhà mình lao vào trấn áp rừng như ri thì e… rừng chẳng mọc kịp mà chặt. Nghĩ vậy nhưng sáng ra nỗi lo cơm áo lại thúc ông cùng các con lên rừng.

Một hôm ông nảy ra ý định nhổ cây huỵnh về trồng thử may ra hết phá rừng. Mỗi ngày ông nhổ vài mươi cây con, sau dần tăng lên hơn 300 cây trồng khắp khu vườn đồi trong nhà.

Huỵnh là giống cây mà trong giấc mơ của dân nghèo miền Trung ai cũng mong có ngôi nhà cất bằng gỗ của nó. Gỗ huỵnh tốt chẳng kém gì gõ (gụ), lim, táu... nhưng huỵnh lại có mầu đỏ rất đẹp, thân thẳng, dẻo dai, dùng đóng bàn ghế, giường tủ, làm nhà, đặc biệt dùng đóng tàu thuyền rất tốt. Ông chăm bón huỵnh từng ly từng tí một, rồi chúng cũng lớn rất nhanh.

Tìm hiểu, ông thấy cây gì mọc dưới gốc huỵnh cũng xanh tốt, vậy là ông đầu tư trồng hơn 300 gốc tiêu dưới tán huỵnh. Tiêu bám vào huỵnh tốt xanh, cho hạt sai đến kỳ lạ. Thấy hiệu quả rõ ràng, ông kiên trì một mạch hơn chục năm làm vườn theo công thức “huỵnh-tiêu”. Rồi công thức ấy trở nên nổi tiếng, dân Cồn Chay theo gương ông kiếm cây huỵnh về trồng rồi áp dụng công thức “huỵnh-tiêu”.

Cũng do nhiều người đổ xô kiếm huỵnh con mà chúng hiếm dần, ông Lý lại nghĩ, trồng huỵnh được chắc chắn nhân giống được.

Một hôm ra vườn, một cơn gió lùa qua, ông chợt thấy vô vàn vật lạ bay ra từ ngọn huỵnh tựa như đàn bướm. Ông chạy theo chúng và nhặt lên mấy cánh, liền nhận ra trái huỵnh. Ông mừng khôn tả vì phát hiện ra huỵnh có trái và đoán chắc trái sẽ mọc được khi gieo xuống đất. Ông hăm hở bẻ những chùm trái còn lại rồi ra sức cuốc xới mảnh đất sau nhà để gieo những quả huỵnh hình cánh ve xuống. Có nơi ông ngâm huỵnh trong nước lạnh cho tách vỏ rồi gieo với niềm tin chắc chắn huỵnh mọc lên từ... quả.

Hơn hai tháng trời, ông đứng ngồi không yên vì huỵnh chẳng nhú lên chồi nào. Một buổi sáng, trong lúc tưởng như hết hy vọng khi ra thăm vườn thì chỗ đất gieo hạt huỵnh ngâm nước, chồi huỵnh đầu tiên khoe mình trong mắt ông. Ông mừng đến thót tim… Tại thời điểm đó, các nhà khoa học vẫn khẳng định huỵnh sinh sản nhờ phát tán, con người không thể trồng được từ hạt. Nhưng ông đã chứng minh ngược lại khi “phát hiện” huỵnh mọc từ trái qua tay con người.

Chuyển giao công nghệ không lấy bản quyền

 “Tiến sĩ nông dân” Ngô Xuân Lý trong vườn huỵnh của mình.
“Tiến sĩ nông dân” Ngô Xuân Lý trong vườn huỵnh của mình.
Tiếng tăm ông Lý lan xa. Một hôm dân Cồn Chay tíu tít đón đoàn của Thứ trưởng Bộ Lâm nghiệp (cũ) Phan Thanh Xuân về tham quan vườn huỵnh của ông Lý. Sau khi nghe ông Lý trình bày cách ươm câyhuỵnh rất mạch lạc, Thứ trưởng Phan Thanh Xuân ngạc nhiên hỏi: “Có thật không?”. Không kìm được sự phấn khích, ông ôm chầm lão nông hết cấp 2: “Thành công này, Nhà nước phải đặc cách cấp bằng tiến sĩthực hành cho anh”. Hôm đó cùng đi còn có lãnh đạo Xí nghiệp cây con miền Trung nên Thứ trưởng Xuân nói luôn: “Trồng huỵnh là đề tài đang loay hoay trong phòng thí nghiệm. Thành công của nông dân Lýđã giúp chúng ta bỏ qua giai đoạn nghiên cứu. Xí nghiệp phải học ngay cách làm này”.

Với sự mộc mạc của người nông dân, ông Lý đã chuyển giao cho xí nghiệp quy trình ươm gieo cây huỵnh một cách vô tư từ năm 1985, không đòi hỏi bản quyền hay thù lao. Cũng từ đó mỗi năm ông Lý đã cung cấp hàng tấn hạt giống cây huỵnh không chỉ cho Xí nghiệp cây con mà còn cho nhiều lâm trường, công ty suốt dọc miền Trung từ Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Thừa Thiên-Huế... và cả các tỉnh Tây Nguyên.

Năm 1993, ông bán lứa huỵnh đầu tiên, số còn lại xẻ ván dựng cho năm thằng con trai mỗi đứa một ngôi nhà, sau đó ông huy động vốn đầu tư trồng hơn 30 ha huỵnh ở núi trọc Khương Sơn. Đến hôm nay ông đã phát triển hơn 120 ha gồm huỵnh, lát, lim, huê, trầm hương… Nhưng hơn cả là những cây huỵnh do ông trồng nay đã cao hơn 20 m, vòng tay người ôm không xuể. Một người bạn cho tôi biết rằng, vào thời điểm này, huỵnh cao hơn 20 m có giá trị ở xưởng 5 triệu đồng/m3. Với mức thấp nhất 1 m 3gỗ/cây, bình quân số huỵnh của ông là 2 m 3/cây, chỉ cần 1.000 cây/ha nhân với 30 ha, nhân với 5 triệu đồng thì số tiền thu được quả thật rất lớn.

“Thế là trúng rồi”

Với thành công của ông, người Cồn Chay và xã Cự Nẫm đã dấy lên phong trào trồng huỵnh khắp nơi. Vùng đất này ngày trước hoang hóa là thế nay đã phủ xanh bởi bạt ngàn huỵnh. Đường ngang ngõ tắt ở vùng đất này đi đâu cũng thấy huỵnh. Huỵnh mọc bên giếng, mọc ở bờ rào cao vút hàng chục mét, thân to hơn người ôm. Người Cự Nẫm vốn trước đây lên rừng khai thác lâm sản nay đã buông rìu ra sức trồng huỵnh, ra sức làm trang trại huỵnh theo ông Lý. Cả làng này chẳng còn một ai hoài công lên rừng đẵn gỗ. Người ta bảo công lao lớn đó thuộc về ông Lý, vậy nên năm 2003, ông là một trong ba nông dân được Nhà nước tặng thưởng giải môi trường quốc gia.

Xin mượn lời Đại tướng Võ Nguyên Giáp để kết thúc bài viết cho cái “trúng rồi” khi Đại tướng thăm ông: “Trong nhiều năm, chúng ta cứ suy nghĩ nên trồng cây gì, nuôi con gì? Rồi mang ngoại tệ đi mua giống nước ngoài. Có giống tạo được tán xanh nhưng làm kiệt đất, giá trị kinh tế không cao; có giống sau thời gian thử nghiệm phải bỏ. Anh Lý đã tạo được giống cây phù hợp, giá trị kinh tế cao, cải tạo đất tốt, có thể trồng tiêu dưới gốc huỵnh, thế là trúng rồi”.

Nguồn: nhandan.com.vn

Xem Thêm

Tin mới

VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.
Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với hành trình gìn giữ di sản Kinh Bắc
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), sáng 12/12 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc (trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.