Chọn mua UPS

Hai loại UPS

Nếu chia theo công nghệ sản xuất, có khoảng 5 loại UPS. Tuy nhiên, hiện nay trên thị trường chỉ có bán 2 loại UPS: offline và online.

UPS offline là loại thường được dùng cho máy tính để bàn, máy tính laptop hoặc các thiết bị sử dụng điện không yêu cầu cao về tính liên tục của nguồn điện. Đây là loại UPS rẻ tiền, thường được nhiều người chọn dùng cho máy tính. Loại UPS offline này không cung cấp điện cho máy tính khi mạng điện lưới vẫn còn, lúc đó máy tính đang sử dụng mạng điện lưới, mặc dù phích cắm điện của máy tính đang cắm vào UPS; nghĩa là lúc đó máy tính và UPS đang được mắc song song với nhau, cả 2 đều tiêu thụ điện: UPS lấy điện để sạc bình, máy tính hút điện để hoạt động. Tuy nhiên đến khi mạng điện lưới bị ngắt (cúp điện), rờ-le tự động trong UPS lập tức chuyển sang chế độ chuyển đổi điện DC của bình ắc-quy thành dòng AC để cấp cho máy tính. Mặc dù phải mất khoảng 0,7 – 1 giây để thực hiện quá trình chuyển đổi tự động này nhưng nhờ bộ nguồn máy tính có các tụ điện lớn nên máy tính không bị tắt hoặc làm treo thiết bị. Nhờ nguyên lý hoạt động này nên tuổi thọ của bình ắc-quy dùng cho UPS loại này thường cao hơn loại UPS online.

Nhằm khắc phục khoảng thời gian chờ chuyển đổi khi mất điện mạng lưới ở UPS offline người ta đã tạo ra loại UPS online. Nó dùng đến 2 chu kỳ chuyển đổi, đầu tiên là chu kỳ chuyển đổi từ mạng điện lưới AC thành dòng DC nạp vào bình ắc-quy, còn chu kỳ tiếp theo là lấy dòng DC từ bình ắc-quy để chuyển đổi thành dòng AC và cấp cho máy tính. Do vậy, bình ắc-quy luôn luôn được sử dụng với 2 quá trình nạp và phát điện diễn ra đồng thời. Chính vì phải tốn thêm mạch điện chuyển đổi cho chu kỳ đầu tiên nên giá UPS online đắt hơn so với UPS offline, đồng thời có công suất từ 1.000 VA trở lên và nó thường được dùng cho các máy chủ hay thiết bị y tế, đo lường… cần dòng điện liên tục trong mọi thời điểm.

Tính công suất máy tính và chọn công suất UPS

Do công suất tiêu thụ của máy tính không phải là công suất danh định ghi trên vỏ bộ nguồn máy tính nên bạn cần ước tính công suất của các thiết bị rồi cộng tất cả chúng lại với nhau để được công suất tổng, và căn cứ vào đó để chọn công suất của UPS. Để tính công suất của một thiết bị, bạn lấy chỉ số cường độ ampe ghi trên thiết bị (hoặc nhãn dán trên thiết bị) nhân với hiệu điện thế cấp cho thiết bị (lưu ý: mỗi thiết bị có một hiệu điện thế khác nhau; chẳng hạn: hiệu điện thế của màn hình CRT là 220V, hiệu điện thế của ổ đĩa cứng hay ổ đĩa CD là 5V và 12 V…). Ví dụ: Để tính công suất của ổ đĩa CD có các chỉ số được ghi là 5V ~ 1,7A, 12V ~ 1A, bạn thực hiện phép tính: 5 x 1,7 + 12 x 1 = 20.5W.

Sau khi tính được tổng công suất của các thiết bị trong bộ máy tính và máy in nếu có, bạn lấy con số tổng này đem nhân với 120% hoặc 130% để chọn loại công suất của UPS. Tuy nhiên, để biết công suất của UPS, bạn lấy chỉ số VA nhân với 0,7. Ví dụ: UPS có chỉ số VA là 500 VA thì công suất của nó là 500 x 0,7 = 350W.

Lưu ý khi sử dụng UPS

Nếu dùng máy tính để bàn, thời gian cấp điện tối đa của UPS 500 VA là khoảng 15 phút, hoặc gấp nhiều lần nếu dùng máy tính laptop. Thời gian cấp điện của UPS phụ thuộc vào loại bình ắc-quy nằm trong (hoặc nối vào) UPS; nếu bình ắc-quy có hiệu điện thế và cương độ dòng điện cao thì chỉ số VA của UPS cũng tăng lên, công suất tăng. Hiện nay, các UPS dùng 1 trong 3 loại bình ắc-quy có hiệu điện thế 6V, 12V, 24V hoặc đấu nối tiếp 2 bình 6V hoặc 12V để được 12V, 24V… Tuy nhiên với thiết kế phù hợp với các mạch điện chuyển đổi của UPS, bạn không nên nối UPS với một bình ắc-quy có các chỉ số lớn hơn; đối với chỉ số hiệu điện thế, bạn tuyệt đối không được nối UPS vào bình ắc-quy có hiệu điện thế cao hơn (hoặc đấu nối tiếp nhiều bình ắc-quy) hiệu điện thế của bình ắc-quy đang dùng trong UPS; về cường độ dòng điện, bạn có thể dùng loại ắc-quy có chỉ số ampe lớn hơn khoảng vài ampe nhưng phải cùng hiệu điện thế với bình ắc-quy trong UPS. Bởi, nếu dùng bình ắc-quy có hiệu điện thế cao hơn hoặc cường độ dòng điện quá lớn thì UPS sẽ bị cháy, còn nếu dùng ắc-quy có cường độ dòng điện cao mà UPS vẫn hoạt động được thì bình ắc-quy sẽ không được sạc đầy điện do cường độ dòng điện tối đa của mạch sạc điện trong UPS nhỏ hơn.

Để tăng tuổi thọ cho bình ắc-quy lắp trong UPS, khi sử dụng UPS cho máy tính để bàn, bạn cố gắng thực hiện nhanh công việc và tắt máy tính trước khi UPS hết điện. Lúc tắt máy tính, bạn có thể tắt ngay màn hình sau khi chọn lệnh Shutdownđể giảm tải cho UPS và tránh trường hợp UPS cạn kiệt điện. Sau mỗi tháng, bạn rút nguồn điện cấp cho UPS để xài cạn điện của bình ắc-quy rồi sạc đầy trở lại.

Khi sử dụng UPS, bình ắc-quy toả ra khá nhiều nhiệt nên bạn cần đặt UPS ở nơi thoáng mát nhưng không bị ẩm ướt mà làm chập các mạch điện bên trong UPS.

Khi vận chuyển, di dời hoặc tháo lắp UPS, bạn không được chạm tay vào các ngõ cắm cấp nguồn trên UPS hoặc các mạch điện bên trong UPS vì hiệu điện thế phát ra vẫn là 220V mặc dù lúc đó không cấp điện cho UPS.

Nếu dùng UPS online, bạn có thể cài thêm các phần mềm kèm theo khi mua nó để quản lý điện năng của UPS.

Nguồn: Làm bạn với máy vi tính, số 264, 5/8/2008, tr 10