“Chổi rồng” - căn bệnh chưa rõ nguyên nhân

“Chổi Rồng” bí ẩn

“Những chồi non của nhãn bỗng xù đọt, quăn queo, rồi khô dần, không ra hoa. Cách đây chừng ba năm tôi đã thấy hiện tượng này nhưng chỉ có trên một vài cây, không ngờ giờ lây lan ra cả vườn” - ông Hai Sản ở ấp 3, xã Tóc Tiên ( Tân Thành - Bà Rịa - Vũng Tầu) than. Cả vườn nhãn gần 2 hecta của ông giờ không thu hoạch được… một quả nào. Trao đổi với chúng tôi, ông Dương Thanh Hùng – cán bộ nông nghiệp xã Tóc Tiên cho biết, toàn xã có gần 1000ha trồng nhãn, trong đó có 400ha trồng giống nhãn tiêu da bò. Hiện nay hầu như tất cả các vườn nhãn trồng giống nhãn này đều mắc căn bệnh lạ này.

Nhiều người trồng nhãn gọi dich bệnh này là bệnh “chổi rồng”. Theo kết quả khảo sát mới đây của Trung tâm nghiên cứu cây ăn quả miền Đông Nam Bộ, bệnh chổi rồng suất hiện ở hầu hết các tỉnh Bình Thuận, Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu… bệnh nặng nhất là ở những các vườn trồng nhãn trên vùng đất đen và đất đá bọt ở Định Quán và Tân Phú (Đồng Nai) với tỉ lệ nhiễm bệnh cao (gần 70%). Vùng đất xám ở Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu, Bình thuận… có tỉ lệ thiệt hại ít hơn (gần 50%). Điều đặc biệt là trong nhiều loại nhãn , hiện tượng chổi rồng chỉ xảy ra trên giống nhãn tiêu da bò.

Mặc dù bệnh chổi rồng đã xảy ra từ nhiều năm qua, tuy nhiên đến nay vẫn có nhiều quan điểm khác nhau về tác nhân gây hại. Theo một số tài liệu khoa học tại Thái Lan, virus Phytopplasmađã được tìm thấy trên cây nhiễm bệnh. Ở Trung Quốc người ta cũng tìm thấy virus trên cây bị hại và tuyến nước bọt của côn trùng truyền bệnh. Ở nước ta bệnh chổi rồng cũng đã có nhiều khảo sát và… nghi do nghiễm virus.

Về môi giới và truyền bệnh chổi rồng một số nghiên cứu cho rằng, nhện Eriophyesdimocarpilà tác nhân gây hại. Tuy nhiên, theo kỹ sư Mai Văn Trị - phó giám đốc trung tâm cây ăn quả miền Đông Nam bộ, có thể côn trùng chích hút là tác nhân gây ra dịch bệnh này.

Phòng trừ bằng cách nào?

Trên thực tế, một số nhà vườn có kinh nghiệm ở Tân Phú, Định Quán (Đồng Nai), Tân Thành (Bà Rịa – Vũng Tầu) đã áp dụng biện pháp cắt cành bị nhiễm và phun thuốc trừ sâu, nhện… cũng làm giảm đáng kể hiện tượng chổi rồng. Hiện nay người trồng nhãn đã tiến hành nhiều biện pháp phong trừ khác nhau nhưng mức độ thành công còn thấp. Trước mắt, để khắc phục hiện tượng chổi rồng các nhà khoa học khuyến nghị người trồng nhãn nên phối hợp đồng bộ và chặt chẽ các biện pháp như sau:

Cắt tỉa và tiêu huỷ cành bị nhiễm: Đây là biện pháp đơn giản và có hiệu quả tương đối cao đối với chổi rồng.

Sử dụng thuốc hóa học: Thử nghiệm cho thấy Cypermethrin + PSO (Petrolium Spray Oil), Fenpyroximate + PSO, lưu huỳnh + PSO phun vào các đợt ra đọt non (6ngày/ 1lần) làm giảm bệnh. Ngoài ra, phun hỗn hợp bột lưu huỳnh và dầu khoáng cũng làm giảm tác nhân gây hại.

Sử dụng giống nhãn không bị nhiễm chổi rồng: Việc chuyển từ giống nhãn tiêu da bò sang giống nhãn xuồng bằng cách ghép chuyển đổi giống là cần thiết để tránh bị chổi rồng.

Tăng cường sức khoẻ vườn cây: Sử dụng phân bón hợp lý (đúng liều lượng và thời điểm) kết hợp với phun thuốc, cắt tỉa cành để tăng cường sức khoẻ cho vườn cây.

Tưới phun nước trên tán cây: Có tác dụng rửa trôi côn trùng chích hút và nhện, làm hạn chế tác nhân môi giới truyền bệnh trong vườn.

Kiểm dịch thực vật: Kiểm soát, ngăn ngừa và tiêu huỷ cây bệnh để tránh lây lan từ vùng này sang vùng khác.

Theo các nhà chuyên môn, chổi rồng được đánh giá là bệnh đặc biệt cần lưu ý trên thế giới cũng như ở Việt Nam.

Nguồn: Khoa học và Đời sống, số 33, 24/04/2006