Chỉnh trị sông Hồng qua Hà Nội

1-Quy hoạch tổng thể Hà Nội đến 2020 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Theo đó, Hà Nội sẽ được phát triển cả hai bên sông Hồng, thận chí đã được vạch ra những quận huyện mới, những khu đô thị và khu công nghiệp. Trong khi đó vấn đề chỉnh trị sông Hồng ra sao, xử lý và xây dựng ven bờ và trên những bãi bồi như thế nào vẫn còn gây tranh cãi.

Muốn chế ngự sông Hồng để Hà Nội phát triển bền vững thực chất có hai hướng giải quyết triệt để:

Một là, phải gia cố hệ thống đê kè. Như ta đã biết, mặc dù hệ thống đê sông Hồng là vĩ đại, nhưng hầu hết chỉ được đắp bằng đất từ đời này sang đời khác. Những con đê ấy chiếm nhiều mặt bằng diện tích, nhưng vẫn bị mối đục, và trở nên xung yếu khi áp lực nước lớn. Bất cứ tác động nào của nhà cửa, công trình, hoạt động lưu thông xe cộ cũng ảnh hưởng đến chất lượng của con đê.

Hai là, phải làm cho dòng chảy của sông thông thoáng, dễ dàng thoát lũ. Muốn được như vậy, phải giải phóng các công trình trên bãi ngoài đê để khỏi cản dòng nước. Đồng thời đã đến lúc phải nắn dòng và nạo vé dòng cho nước dễ dàng lưu thông.

Trên thực tế chúng ta đã tiến hành cả hai hướng nêu trên, nhưng làm chưa triệt để và đang nảy sinh thêm những điều đáng lo ngại.

Có một số dự án đưa ra còn mang tính đối phó, manh mún. Thí dụ việc bê tông hoá những đoạn đê nội thành vừa qua tuy là việc làm cần thiết trước mắt, nhưng liệu đã được tính toán cho lâu dài chưa. Gần đây lại có một số dự án như kè vở một đoạn nào đó bờ sông chỉ mang tính nhất thời, không tính được hiệu quả lâu dài. Những đoạn kè đó có thể ngăn được sự công phá của dòng chảy chỗ này nhưng lại làm cho nó công phá chỗ khác. Vừa tốn công, tốn tiền rồi sau này lại phải làm lại từ đầu. May mà những dự án kiểu như thế đã được kịp thời ngăn lại.

Hiện nay có một số ý kiến đề xuất cho phép xây dựng những công trình nhà cửa trên đất ngoài đê. Trong đó có cả đề án xây thành phố bao gồm những toà nhà cao tầng trên cột dọc theo dải đất ven sông Hồng. Kèm theo đó là hệ thống giao thông trên không. Theo lập luận, khi nước dâng lên vẫn có thể chảy thoát qua bên dưới những toà nhà này. Rất tiếc ý tưởng đó không tính tới rằng, khi lũ dâng lên cuồn cuộn, những chiếc cột đó cộng với các chân cầu của bón năm cây cầu mới xây sẽ là vật cản lớn đến chừng nào, thạm chí có thể làm đổ cả toà nhà. Đấy là chưa kể tính thiếu thực tiễn khi có tới tám, chín tháng mùa nước cạn, không gian dưới gầm nhà sẽ trở thành nơi không sao quản lý nổi.

Những ý kiến hoặc dự án trên hầu như còn mang tính bản vị, thể hiện tầm nhìn ngắn và lợi ích trước mắt đang tác động đến việc thay đổi Luật, mà chưa lường hết những hậu quả lâu dài.

2-Việc chỉnh trị sông Hồng phải được nhìn nhận, giải quyết trên một tổng thể rộng lớn và lâu dài. Gần đây trên nhiều tờ báo đã đề cập đến đề án của Văn Thơ (Khoa học và Đời sống đã giới thiệu trên số 85 ra ngày 24/10/2005). Đề án này được đông đảo dư luận các nhà khoa học cũng như quần chúng rất quan tâm.

Theo đề án này, không lệ thuộc vào các công trình đã có vẫn có thể xây dựng được một đô thị mới trên hai bãi giữa sông Hồng trên cơ sở chỉnh trị triệt để đoạn sông Hồng chảy qua Hà Nội.

Đoạn sông Hồng khoảng 30 km từ cầu Thăng Long đến cầu Thanh Trì có lòng sông uốn khúc bên lở bên bồi và thắt nút cổ chai khó thoát nước khi lưu lượng nước mùa lũ dâng cao. Chỉ cần xén bớt một vài chỗ nhô ra và nạo vét làm cho dòng chảy đôi thông thoáng, không những giải quyết được thoát lũ mà còn tạo ra đường giao thông thuỷ hai chiều thuận lợi. Cùng với nó là nắn chỉnh lại hệ thống đê hai bên tả và hữu ngạn, xây kè bê tông cọc nhồi kiên cố biến thành đại lộ vĩnh cửu. Hai bãi giữa cũng sẽ xây kè bao quanh tạo thành hai đảo nổi, tiến hành xây dựng hai khu đô thị mới, coi như xây dựng “trong đê”, không ảnh hưởng đến việc thoát lũ mà tạo ra được một không gian kiến trúc đặc sắc giữa lòng sông - một cảnh quan du lịch giống như đảo Manhatan của New York hoặc phố Đông của Thượng Hải.

Đề án này mới xem dường như viễn tưởng, nhưng các nhà khoa học và kỹ thuật cho rằng hoàn toàn có tính khả thi. Việc ngăn đê lấp biển như ở Hà Lan còn khó khăn hơn gấp bội nhưng trước đây người ta còn làm được huống hồ với những công nghệ hiện đại tiên tiến như hiện nay. Về mặt kinh tế cũng rất thuận lợi vì khả năng di đời số lượng dân không đáng kể, lại có thêm quỹ đất để đầu tư vốn.

Nếu nhìn nhận về mặt phong thuỷ, Hà Nội sẽ có cơ phát triển khi dựa vào trục sông Hồng, dường như đã được vua Lý Thái Tổ tiên lượng từ một ngàn năm trước.

Được biết, tác giả cũng đã gửi đề án này tới các cấp chính quyền và cơ quan hữu trách của Hà Nội.

Hà Nội đang bước vào tuổi 1000 với những quy hoạch phát triển lớn lao cùng với việc Quốc hội chuẩn bị thông qua Luật Đê điều, việc chỉnh trị sông Hồng trở nên bức xúc. Đây là cơ hội lớn cho Hà Nội, đừng vì những toan tính lợi ích trước mắt mà làm cho quy hoạch một vùng sông thiêng bị băm nát, xé vụn. Xin hãy có trách nhiệm với thủ đô và đất nước hôm nay và thế hệ mai sau.