Chỉ thị 42 của Bộ Chính trị và trách nhiệm của trí thức
Chỉ thị 42 có nhiều điểm mới, nêu rõ quan điểm của Đảng với Liên hiệp hội Việt Nam là xây dựng Liên hiệp hội Việt Nam thành hệ thống hai cấp: Trung ương và tỉnh thành. Liên hiệp hội Việt Nam là tổ chức chính trị - xã hội. Việc xây dựng Liên hiệp hội Việt Nam là trách nhiệm của Đảng, Nhà nước và đội ngũ trí thức. Chỉ thị 42 khẳng định sự tin tưởng của Đảng và Nhà nước đối với đội ngũ trí thức nước nhà. Đảng và Nhà nước mong muốn đội ngũ trí thức phát triển toàn diện cả về số lượng và chất lượng, đủ sức giải quyết nhiều vấn đề mà thời đại và đất nước đang đặt ra. Phát triển toàn diện đội ngũ trí thức KH&CN, nhằm phát huy năng lực sáng tạo của giới trí thức phục vụ thực tiễn sống động của công cuộc đổi mới, đặc biệt trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa – giai đoạn phát triển mới của đất nước hiện nay. Dân tộc và Tổ quốc đặt lên vai người trí thức những nhiệm vụ mới vinh quang nhưng cũng vô cùng nặng nề.
Hơn một phần tư thế kỷ hoạt động, Liên hiệp hội Việt Nam đã có bước phát triển mạnh mẽ, đóng góp tích cực vào sự nghiệp xây dựng phát triển và bảo vệ đất nước. nhưng trong công cuộc hội nhập quốc tế khốc liệt hiện nay, vai trò và trách nhiệm của trí thức trước vận mệnh của dân tộc càng quan trọng và nặng nề hơn. Đặc thù của Liên hiệp hội Việt Nam là tập hợp lực lượng trí thức ở mọi lĩnh vực, nên các ý kiến đóng góp của Liên hiệp hội Việt Nam là tích tụ của nhiều nghiên cứu trước đó hoặc các ý kiến đã được nghiên cứu kỹ. Chỉ thị 42 tạo nhiều hướng mở để Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam, Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật địa phương và các hội ngành viên chủ động đề xuất tham gia tư vấn, phản biện và giám định xã hội các chương trình, các dự án lớn của quốc gia. Đảng và Nhà nước giao nhiệm vụ rất lớn cho Liên hiệp hội là đóng góp ý kiến trong các dự thảo văn kiện của Đảng, đường lối phát triển đất nước và đường lối đổi mới. Đảng đã giao cho Liên hiệp hội Việt Nam nhiều nhiệm vụ rất lớn. Triển khai thực hiện nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nước giao trước mắt Liên hiệp hội Việt Nam phải kiện toàn tổ chức. Còn 7 tỉnh thành sẽ thành lập nốt Liên hiệp hội địa phương. Liên hiệp hội Việt Nam sẽ triển khai góp ý kiến một số lĩnh vực đòi hỏi cấp bách như giáo dục nên đi theo hướng nào? Tổ chức xây dựng nền giáo dục ra sao; các phương thức xây dựng nó… Trước thực tế biến đổi khí hậu ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, kinh tế, xã hội của đất nước, các nhà khoa học phải đưa ra được luận cứ khoa học về đối phó, thích ứng và biến đổi khí hậu ra sao. Vấn đề sử dụng đất đai, vấn đề sinh kế khi nước biển dâng, chuyển dần cách sống trước các kịch bản nước biển dâng. Khi nước biển dâng phải tìm cách ngăn cản hay chung sống… Đặc biệt Liên hiệp hội Việt Nam phải là tổ chức đi đầu trong việc phổ biến kiến thức khoa học công nghệ cho cộng đồng.
Toàn cầu hóa buộc chúng ta phải hội nhập ngang tầm trong nhiều lĩnh vực. Trí thức Việt Nam cũng phải phấn đấu để ngang tầm với tầng lớp trí thức các nước tiên tiến. Rất nhiều vấn đề đặt ra cho các nhà trí thức: đất đai đang là vấn đề nóng hiện nay, sử dụng đất hiệu quả là vấn đề đặt ra với đất nước. Các nhà trí thức phải đưa ra được những nghiên cứu để góp ý với Chính phủ sử dụng đất trong phát triển công nghiệp bao nhiêu, nông nghiệp bao nhiêu là vừa, để vừa đảm bảo phát triển kinh tế, vừa không lãng phí mà vẫn đảm bảo an ninh quốc phòng, an ninh lương thực, an ninh xã hội. Phát triển kinh tế biển là hướng ưu tiên trong phát triển kinh tế của nước ta để phát huy lợi thế của một quốc gia có bờ biển dài. Các nhà trí thức phải tiến hành điều tra tài nguyên biển, đánh giá nguồn lợi sinh vật và phi sinh vật biển như đa dạng sinh học biển, dầu khí, kim loại nặng, tin tan, các bon… đặc biệt là tiềm năng khí hydrat – nguồn năng lượng mới trong tương lai. Từ các kết quả nghiên cứu, các nhà khoa học đề xuất cơ chế chính sách sử dụng đi đôi với bảo vệ tài nguyên biển, bảo vệ môi trường biển trên cơ sở khoa học để Nhà nước đưa ra lộ trình phát triển kinh tế biển hợp lý, xây dựng qui hoạch, phân vùng khai thác, quản lý vùng biển và hải đảo theo hướng bền vững. Đặc biệt triển khai Chỉ thị 42 của Bộ Chính trị, đặt công tác tuyên truyền phổ biến kiến thức cho cộng đồng cư dân là nhiệm vụ trọng tâm mà các hội cần tích cực thực hiện.
Biến đổi khí hậu đang tác động trực tiếp đến đời sống kinh tế, xã hội nước ta. Muốn giảm thiệt hại chúng ta phải chủ động không để xảy ra sự cố rồi mới khắc phục. Trách nhiệm của trí thức ở lĩnh vực này rất lớn. Các hội có chuyên ngành liên quan đến vấn đề này đang triển khai tích cực nhiều vấn đề nghiên cứu ứng phó với biến đổi khí hậu. Một trong những hướng nghiên cứu đó là nghiên cứu lồng ghép biến đổi khí hậu và phát triển bền vững trong lập các qui hoạch, kế hoạch, chương trình và dự án phát triển. Công tác qui hoạch, kế hoạch là khâu đầu tiên cho hoạt động phát triển kinh tế, xã hội, nên việc lồng ghép các yếu tố môi trường và biến đổi khí hậu là tính toán trước để chủ động phòng tránh giảm nhẹ các tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu và suy thoái môi trường, giảm nhẹ thiệt hại. Ví dụ như để ứng phó với biến đổi khí hậu khi nước biển dâng, vùng đất trũng cửa sông ven biển sẽ sử dụng ra sao, xây dựng cơ sở hạ tầng cho các đảo chìm như thế nào. Qui hoạch khai thác cát nước mặn thế nào để tránh gây sụt lở. Khi nước biển dâng chúng ta ngăn cản hay chung sống? sinh kế người dân ven biển chuyển dần cách sống như thế nào? Các nhà trí thức phải trả lời được các câu hỏi này trước Đảng, trước nhân dân.
Mục tiêu đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Để đạt được mục tiêu đó, hiện nay chúng ta đang đẩy nhanh tốc độ phát triển. Quá trình phát triển dựa trên sự kết hợp khoa học công nghệ trong nước với công nghệ chuyển giao từ nước ngoài, xây dựng kinh tế trí thức. Muốn vậy phải có tầm nhìn trí tuệ tương xứng. Tầm nhìn trí tuệ ấy phải có sự can dự của tầng lớp trí thức ưu tú của dân tộc. Chỉ thị 42 của Bộ Chính trị là sự tin tưởng, coi trọng của Đảng và Nhà nước với trí thức. Trí thức cũng cần có trách nhiệm hơn, có ý thức xây dựng hơn nếu muốn phát huy vai trò to lớn của mình với đất nước, với dân tộc.
