Chất xơ với vi khuẩn đường ruột
Đường tiêu hóa là nơi tiếp nhận thực phẩm, biến chúng thành những chất cần thiết cho sự tồn tại và phát triển của tất cả chúng ta. Trong đường tiêu hóa luôn có sự hiện diện của những loại vi khuẩn, cả có lợi và có hại. Tại dạ dày, số vi khuẩn thường rất ít, chỉ vào khoảng 10 3con/ml dịch dạ dày, do độ pH ở đây rất thấp, khó có loại vi khuẩn nào tồn tại được trừ Helicobacter pylori. Ở ruột non, số lượng vi khuẩn tăng lên vào khoảng 10 4– 10 6/ml chất trong ruột nhưng vẫn ít hơn so với đại tràng: 10 12/g chất trong ruột.
Các vi khuẩn có hại trong đường ruột có thể là Pseudomanas aeginosa, Proteus sp, Staphylococcus, Clostridium, E. coli, Streptococcus...chúng lên men thối trong ruột, gây đầy bụng khó tiêu, ngộ độc thực phẩm, tiêu chảy, nhiễm trùng, nhiễm độc,...
Vi khuẩn có ích là những loại ức chế được sự phát triển của những loại vi khuẩn gây bệnh nêu trên, ngoài ra, chúng còn kích thích chức năng của hệ miễn dịch trong ruột, giảm pH môi trường và góp phần tổng hợp vitamin, ví dụ như vitamin B12. Có hai loại vi khuẩn có ích thường được nhắc đến là Lactobacillus và Bifidobacterium. Các loại thực phẩm probiotic như sữa chua, cơm rượu, dưa cải chua chứa nhiều những vi khuẩn có ích này.
Ở người bình thường luôn có sự cân bằng giữa hai hệ vi khuẩn trên, nếu vi khuẩn có hại phát triển lấn lướt, hệ tiêu hóa sẽ gặp rắc rối. Vì vậy, chúng ta cần tạo điều kiện thuận lợi để vi khuẩn có lợi phát triển, lấn át và khống chế vi khuẩn có hại bằng cách cung cấp “thức ăn” thích hợp cho chúng. Các nhà khoa học đã phát hiện ra một nhóm hợp chất thuộc nhóm chất xơ gọi là prebiotic, có tác dụng kích thích một cách chọn lọc sự tăng trưởng và hoạt động của các vi khuẩn thân thiện với chúng ta, gồm inulin, oligofructose, galacto - oligofructose,...
Chất xơ, có rất nhiều trong các loại rau, quả, chất gôm, nhầy. Trước đây, những chất này đã được biết là một nhóm chất có tác dụng phòng chống táo bón, giảm nguy cơ bị ung thư đại trực tràng và giúp ổn định cholesterol huyết, đến nay, đã có thêm một số tác dụng nữa được đề cập đến: giúp phát triển chức năng miễn dịch trong ruột ở cả người lớn lẫn trẻ em bằng cách tạo môi trường thuận lợi giúp vi khuẩn có ích phát triển; đối với biểu mô đường tiêu hóa, prebiotic tăng sự sản xuất lớp chất nhày, là lớp ngăn cản sự bám dính và di chuyển của vi khuẩn qua biểu mô ruột.
Prebiotic có trong nhiều loại rau quả như hành, tỏi, chuối, rau diếp, măng tây... Sữa mẹ rất giàu chất này, nồng độ tối đa trong sữa non có thể lên đến 20g oligosaccharid/l, sau đó giảm xuống còn khoảng 12 – 14g/l. Sữa bò làm nguyên liệu để sản xuất các loại sữa công thức chỉ có dưới 1g/l mà thôi và đã có một số loại sữa công thức bổ sung thêm prebiotic tổng hợp vào thành phần.
Vì thế, đối với trẻ còn nhỏ nên ưu tiên cho bé bú sữa mẹ, nhất là sữa non; khi bé chuyển sang ăn dặm, trong khẩu phần cần có các loại rau xanh mềm, cắt nhuyễn. Với người lớn, mỗi ngày cần ăn khoảng 500g rau củ các loại, mỗi thứ một ít, vừa để bổ sung vitamin, chất khoáng và cả chất xơ, trong đó có prebiotic.
