Chất lượng đại học
Gần đây, có một sự kiện liên quan đến ngành giáo dục được dư luận quan tâm là buổi đối thoại trực tuyến với chủ đề "Giáo dục - đào tạo Việt Nam trước thềm năm học mới" hồi cuối tháng tám với khoảng 2.500 câu hỏi được gửi từ đông đảo các tầng lớp nhân dân, Việt kiều, sinh viên đang du học. Sự bức xúc ấy khiến chúng ta liên tưởng đến một bản phúc trình của Đại học Harvard về "Hiện trạng của nền giáo dục cao đẳng - đại học tại VN", một tư liệu có tính cách tham khảo cho bất cứ ai trong chúng ta đang nặng lòng với chất lượng giáo dục nước nhà.
Các chuyên gia nghiên cứu của đại học danh tiếng này khẳng định sự phát triển kinh tế của vùng Đông Á và Đông Nam Á cho thấy một mối liên hệ mật thiết giữa sự phát triển quốc gia và nền giáo dục. Cụ thể các con rồng châu Á như Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore và gần đây nhất là Trung Quốc đạt được những thành công trong phát triển kinh tế là nhờ theo đuổi việc xây dựng một nền giáo dục cao đẳng - đại học và sự chuyên tâm đầu tư cho lĩnh vực khoa học. Trong khi đó, các quốc gia tương đối kém thành công trong vùng như Thái Lan, Philippines và Indonesia đã "không đạt được trình độ xuất sắc trong nền giáo dục và đã thất bại trong công cuộc phát triển kinh tế tân tiến".
Khổ nỗi là nền giáo dục của chúng ta còn kém hơn cả các nước trong khu vực, điều này không cho thấy một tương lai sáng sủa nếu không có một công cuộc cải tổ cấp thời hệ thống giáo dục đại học đang ngày càng đi xuống.
Các cuộc khảo sát từ trong nước cho thấy, có ít nhất phân nửa sinh viên tốt nghiệp không tìm được việc làm phù hợp với chuyên môn mình đã học, đây là bằng chứng hùng hồn nhất về khoảng cách quá lớn giữa kiến thức truyền đạt ở nhà trường và yêu cầu của thị trường lao động. Sự kiện cách đây một năm, Công ty Intel đã không thành công trong kế hoạch tuyển chọn nhân viên, khi trong số hơn 2.000 sinh viên tốt nghiệp được khảo hạch chỉ có 5% đạt tiêu chuẩn và chỉ phân nửa trong số này hội đủ trình độ Anh ngữ để được tuyển dụng. Đây là kết quả tồi tệ nhất mà công ty này gặp phải trong số những quốc gia họ từng đến đầu tư.
Sự nghèo nàn của nền giáo dục chúng ta còn thể hiện rõ hơn khi không một đại học nào ở VN có mặt ở bất kỳ bảng xếp hạng phổ biến của các đại học có chất lượng ở châu Á, kém xa các nước trong khu vực như Thái Lan hay Singapore. Điều này cũng có nghĩa là đại học của chúng ta bị tách biệt khỏi dòng kiến thức của thế giới.
Đâu là nguyên nhân dẫn đến tình trạng này? Phải chăng là vì thiếu tiền? Cũng chưa hoàn toàn như thế, khi một đất nước nghèo đã dám sử dụng đến hơn 20% ngân sách cho ngành giáo dục, một tỷ lệ chi tiêu ngân sách cao hơn nhiều nước khác, đó là chưa kể phần đóng góp không nhỏ của người dân. Chẳng qua là cách sử dụng đồng tiền này như thế nào cho có hiệu quả, là điều chúng ta chưa làm được. Trong khi đó thì tự trị đại học vẫn chưa được thừa nhận, từ những việc đơn giản như quyết định số sinh viên được tuyển chọn, mức lương giảng viên, cho đến yêu cầu cao hơn là giáo trình giảng dạy, cấp phát bằng cấp. Không có những điều kiện này, làm sao đại học có thể nâng cao cạnh tranh về chất lượng, nâng cao uy tín, để sinh viên ra trường khẳng định được năng lực.
Một số người nghĩ đến du học nước ngoài, nhưng đó cũng chỉ là giải pháp cá nhân, không tác động gì được vào việc nâng cao chất lượng giáo dục, trừ khi Nhà nước có chính sách ưu đãi cụ thể để những người này tham gia vào công tác giảng dạy. Hiện nay số sinh viên VN du học nước ngoài ngày càng đông, chỉ riêng tại Hoa Kỳ, VN nằm trong số 20 quốc gia hàng đầu gửi sinh viên đến đây học tập. Và theo ước tính của các chuyên gia trong ngành giáo dục, các gia đình VN đang chi tiêu ít nhất khoảng một tỷ USD mỗi năm cho con cái đi du học.
Cũng có người nghĩ đến việc thu hút sự hợp tác của các đại học nổi tiếng nước ngoài, nhưng điều này rất khó vì không như các nhà đầu tư chủ yếu tập trung tìm lợi nhuận, các đại học danh tiếng chỉ đến nơi nào mà họ có thể chủ động, chấp nhận cơ chế tự trị đại học.
Thế cho nên, nâng cao chất lượng giáo dục cần bắt đầu từ việc xây dựng cơ chế quản lý giáo dục thông thoáng theo tinh thần đổi mới thực sự.
