Cao nhờ môi trường
Sự phát triển chiều cao
Chiều cao trung bình của người Việt Nam thuộc nhóm trung bình thấp của nhân loại: thanh niên 18-25 tuổi trung bình cao 156,8cm. Như vậy ta có thể lấy chiều cao mong muốn là 160-165 cm cho nữ và 165-170cm cho nam để làm tiêu chuẩn phấn đấu. Sự phát triển chiều cao được chia làm 2 giai đoạn :
Lớn đều : Từ thời kỳ bào thai đến 10 tuổi đối với nữ và 12 tuổi đối với nam. Ở giai đoạn này bộ xương dài ra đều nếu được ăn uống đầy đủ và cân bằng dưỡng chất. Trung bình, chiều cao của trẻ gấp 3 lần lúc sơ sinh.
Tăng cao bất thường : gồm 3 thời kỳ:
Thời kỳ trước dậy thì (11-13 ở nữ và 13-15 ở nam): chiều cao tăng vọt, trung bình mỗi năm 7cm; cao thêm phần tay chân nhiều hơn nên có vẻ “thừa tay chân và hơi ốm người”.
Thời kỳ dậy thì (13-15 ở nữ và 15-17 ở nam): sức lớn bị kìm hãm lại (bề ngang, bề dày phát triển mạnh), chỉ cao thêm vài cm ở năm đầu và chậm dần sau đó.
Thời kỳ sau dậy thì (tiếp tục cho đến 25 tuổi): sự tăng cao không còn bao nhiêu nữa, trung bình thêm vài cm. Riêng ở nữ, sau 18 tuổi kể như không còn cao được nữa. Nếu thiếu nữ mang thai trước tuổi thành niên - trước 19 tuổi - thì hệ xương sẽ bị hóa cốt và ngưng cao hẳn ở mức ấy.
Như vậy giai đoạn tăng cao mà ta có thể tác động được nhiều bằng sự nuôi dưỡng đầy đủ, là từ sơ sinh đến 16 tuổi ở nữ và đến 18 tuổi ở nam, nhất là ở giai đoạn trước và trong dậy thì.
Môi trường nuôi dưỡng chiều cao
Dinh dưỡng
Nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể tùy thuộc từng lứa tuổi, từng giai đoạn phát triển và sự vận động của mỗi người. Ở giai đoạn bào thai, thai phụ cần được ăn uống đúng cách (cân bằng dưỡng chất và không kiêng cữ sai lầm, tránh các hóa chất độc hại).
Từ sơ sinh đến 6-12 tháng tuổi, sữa mẹ là yếu tố quan trọng nhất, nhưng từ đầu tháng thứ 5 trở đi phải cho ăn dặm đúng cách. Thức ăn của trẻ con cũng không khác gì của người lớn nhưng tùy giai đoạn mà tập cho trẻ ăn từ từ: thế dần sữa mẹ bằng sữa bột hỗn hợp, thịt, cá, trứng, đậu và rau quả tươi.
Chất đạm (thịt, cá, sữa, trứng, đậu mè…) là nền tảng của sự phát triển chiều cao. Sữa mẹ và sữa bột hỗn hợp có bổ sung sinh tố khoáng chất rất cần thiết cho sự phát triển trẻ con đến 6 tuổi là lúc bộ não và hệ thần kinh gần hoàn tất. Nhưng sữa bò cũng cần được duy trì khoảng 1 ly/ngày cho đến 18 tuổi để hoàn tất sự myelin hóa các tế bào thần kinh. Trứng cũng là thức ăn hoàn hảo đối với trẻ con, lúc bé 1 trứng cút/ngày, 3-6 tuổi, 1 trứng gà/ngày và sau đó là 1 trứng vịt/ngày…
Giai đoạn tăng cao bất thường, nhu cầu dinh dưỡng bé gái bằng mẹ và bé trai bằng cha, và thường chia thành 5 bữa/ngày.
Sự chăm sóc
Ngoài các dưỡng chất, sự tăng cao của trẻ còn lệ thuộc vào các yết tố tăng trưởng do chính cơ thể chúng tiết ra. Do đó nếu trẻ con được nuôi dưỡng trong môi trường gia đình hạnh phúc: bé ngủ được nhiều, không bị stress thì bé rất mau lớn. Một yếu tố tăng trưởng khác nữa là chất tyroxin do tuyến giáp nội tiết. Khi trẻ con được ăn đều những thực phẩm giàu iod như rong biển (rau câu, phổ tai…), xà lách xon, muối iod thì tuyến giáp hoạt động tối nên trẻ lớn đều. Ở giai đoạn tăng cao bất thường, cần bổ sung cho trẻ mỗi tuần 2 bữa chè phổ tai là đủ.
Sinh tố A trong gan, trứng và tiền sinh tố A (caroten) trong rau lá màu lục đậm và củ quả có màu vàng, cam như cà chua, cà rốt, đu đủ rất cần cho sự phát triển. Tối thiểu mỗi ngày trẻù cần ăn 7-10 lá rau to bằng bàn tay trẻ.
Sự vận động và chiều cao
Tùy theo lứa tuổi, trẻ con cần được vận động tốt, đến tuổi đi học trẻ con cần chơi thể dục và thể thao năng khiếu hợp với lứa tuổi để thúc đẩy quá trình tăng cao.
Chiều cao tối hậu
Có thể dự đoán chiều cao tối hậu (CCTH) của trẻ, dựa vào yếu tố di truyền của cha mẹ, theo công thức:
CCTH con trai = (cao cha + 1,08 cao mẹ) chia cho 2
CCTH con gái = (0.923 cao cha + cao mẹ) chia cho 2
Thí dụ cha 166cm, mẹ 156cm, con trai = (166 + 1,08 x 156) : 2 = 167,2cm
Con gái = (0,923 x 166 + 156):2 = 154,6 cm. Dĩ nhiên chiều cao con cái có thể cao hơn mức trên nếu được nuôi dưỡng đúng cách, vì cha mẹ chúng có thể chưa cao hết mức di truyền của họ.
Nguồn: KH&ĐS Số 81 Thứ Hai 9/10/2006
