Cần thúc đẩy hoạt động đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp ở Việt Nam

Kỹ sư chuyên nghiệp là ai?

Kỹ sư là người được đào tạo và được công nhận thông qua hệ thống văn bằng chính thức trong hệ thống các trường đại học kỹ thuật. Nâng cao tính chuyên nghiệp của người kỹ sư là đòi hỏi tất yếu, khách quan phù hợp với quá trình phân công lao động xã hội. Chuyên nghiệp hoá đòi hỏi người cán bộ kỹ thuật phải luôn không ngừng phấn đấu học tập và cập nhật các thông tin và kiến thức, hoàn thiện kỹ năng hành nghề để đáp ứng yêu cầu có khả năng cung cấp được các dịch vụ tốt nhất cho xã hội. Việc phân loại kỹ sư và công nhận kỹ sư chuyên nghiệp đã có từ lâu ở nhiều nước và đã trở thành thông lệ quốc tế, nó đảm bảo quyền lợi hành nghề của người kỹ sư và quyền lợi của cá nhân, tổ chức sử dụng những dịch vụ kỹ thuật của họ.

Việc công nhận kỹ sư chuyên nghiệp dựa theo những tiêu chí chặt chẽ về trình độ nghề nghiệp chuyên môn, về đạo đức hành nghề, quy trình công nhận nghiêm túc, không mang tính thương mại, do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc các hội nghề nghiệp thực hiện. Kinh nghiệm trên thế giới cho thấy, các nước phát triển đều xây dựng bộ tiêu chuẩn để đánh giá và công nhận kỹ sư chuyên nghiệp. Thí dụ, đạt được chứng chỉ kỹ sư chuyên nghiệp Hàn Quốc phải hoàn thành một chương trình kỹ thuật được công nhận, có ít nhất 4 năm hành nghề liên tục, chịu trách nhiệm những công việc kỹ thuật quan trọng.

Liên đoàn các tổ chức kỹ sư ASEAN - AFEO (ASEAN Federation of Engineering Organizations ) được thành lập từ 1973. Theo Điều lệ AFEO, mỗi nước sẽ có một tổ chức đại diện cho đội ngũ kỹ sư của mình tham gia AFEO. Hiện nay AFEO có 10 tổ chức hoạt động trong lĩnh vực kỹ thuật của 10 nước thành viên ASEAN tham gia.

Hiện nay, trong ASEAN đang tồn tại hai loại kỹ sư chuyên nghiệp là kỹ sư chuyên nghiệp ASEAN (APE) và kỹ sư chuyên nghiệp tiêu chuẩn ASEAN (ACPE). Tất cả các kỹ sư chuyên nghiệp dù được công nhận ở tổ chức nào cũng phải đáp ứng những yêu cầu về đạo đức hành nghề.

Kỹ sư chuyên nghiệp ASEAN (viết tắt là APE)là chứng chỉ được Uỷ ban đăng bạ kỹ sư ASEAN (ASEAN Enginers Register – AER) thuộc Liên đoàn các tổ chức kỹ sư ASEAN (ASEAN Federation of Engineering Organisations – AFEO) đánh giá và công nhận. Tiêu chuẩn cơ bản tối thiểu đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp ASEAN phải tinh thông nghề nghiệp, tốt nghiệp đại học kỹ thuật, có ít nhất 7 năm hành nghề và 2 năm kinh nghiệm đảm nhiệm những công việc kỹ thuật quan trọng. Kỹ sư đăng bạ phải được các tổ chức đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp thành viên AFEO (trường hợp của Việt Nam là VUSTA) chấp thuận đủ tiêu chuẩn và đề nghị Uỷ ban đăng bạ kỹ sư ASEAN của AFEO xem xét cấp chứng chỉ APE.

Kỹ sư chuyên nghiệp tiêu chuẩn ASEAN (viết tắt là ACPE)là chứng chỉ được Uỷ ban Giám sát (MC) đánh giá và công nhận. Tiêu chuẩn cơ bản tối thiểu đăng bạ ACPE là phải tinh thông nghề nghiệp, tốt nghiệp đại học kỹ thuật, có ít nhất 7 năm hành nghề và 2 năm kinh nghiệm đảm nhiệm những công việc kỹ thuật quan trọng. Kỹ sư đăng bạ phải được các tổ chức đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp nước thành viên ASEAN (MC) chấp thuận đủ tiêu chuẩn và được Uỷ ban điều phối Kỹ sư chuyên nghiệp tiêu chuẩn ASEAN (ACPECC) chấp thuận cấp chứng chỉ ACPE.

Như vậy, ACPE được chính phủ công nhận, còn APE thì được công nhận bởi hội nghề nghiệp.

Đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp ở Việt Nam

Từ năm 1995, Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) là đại diện của Việt Nam, chính thức tham gia vào hoạt động của Liên đoàn các tổ chức kỹ sư ASEAN. Từ 1998 Liên hiệp hội Việt Nam đã nghiên cứu, tham khảo kinh nghiệm của nhiều nước về quy trình, tiêu chuẩn, tiêu chí đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp.

Năm 2001, Liên hiệp hội Việt Nam đã giao cho Hội Xây dựng Việt Nam (nay là Tổng hội Xây dựng Việt Nam) chủ trì nghiên cứu và tổ chức thí điểm việc đăng bạ APE. Qua 2 năm nghiên cứu, Hội Xây dựng Việt Nam đã lập quy trình tuyển chọn chuyên nghiệp, tổ chức hội đồng đánh giá, lựa chọn 19 kỹ sư đáp ứng các tiêu chuẩn đăng bạ APE và đã tổ chức lễ trao chứng chỉ cho các kỹ sư này. Đây là những kỹ sư chuyên nghiệp đầu tiên của Việt Nam nhận chứng chỉ APE.

Về cơ bản, các tiêu chuẩn kỹ sư chuyên nghiệp Việt Nam đã tương đồng với APE :đã tốt nghiệp đại học chuyên ngành kỹ thuật, có tối thiểu 7 năm kinh nghiệm hành nghề, tinh thông nghiệp vụ kỹ thuật chuyên ngành, có khả năng hành nghề độc lập, có khả năng tổ chức, quản lý các dự án kỹ thuật, thực hiện học tập liên tục, có đạo đức nghề nghiệp, tôn trọng pháp luật, tôn trọng lợi ích của khách hàng.

Để hoàn thiện hoạt động đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp của nước ta, năm 2006, Liên hiệp hội Việt Namđã ra quyết định thành lập Hội đồng đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp Việt Nam .

Hội đồng đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp Việt Nam có nhiệm vụ phát triển hoạt động đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp Việt Nam: Trên cơ sở kết quả và kinh nghiệm hoạt động đăng bạ kỹ sư thời gian qua, xây dựng Đề án trình các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cho phép triển khai việc đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp Việt Nam; hoàn thiện quy trình đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp; xây dựng các tiêu chuẩn về kỹ sư chuyên nghiệp; tổ chức hướng dẫn thực hiện việc đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp.

Trong số hàng vạn kỹ sư chuyên nghiệp đang hoạt động trên nhiều lĩnh vực, hiện nay số lượng kỹ sư xin đăng ký đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp đang có xu thế gia tăng. Tuy vậy việc tổ chức hoạt động này còn nhiều bất cập do chúng ta còn thiếu kinh nghiệm thực tế, thiếu các khung pháp lý cần thiết. Cho đến nay, sau 5 đợt thực hiện đăng bạ APE chúng ta mới có 157 kỹ sư được Uỷ ban đăng bạ kỹ sư ASEAN của AFEO công nhận là kỹ sư chuyên nghiệp ASEAN.

Uỷ ban Giám sát của Việt Nam (MC)

Thực hiện “ Hiệp định khung ASEAN về hợp tác dịch vụ ” ký kết 12/1995 nhằm tiến tới tự do hóa kinh doanh, dịch vụ; “ Thỏa thuận thừa nhận về dịch vụ kỹ thuật giữa các nước thành viên ASEAN” ký kết tháng 11/2005 giữa các nước ASEAN, trong đó có nội dung thực hiện đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp tiêu chuẩn ASEAN, Bộ Xây dựng đã có văn bản báo cáo Thủ tướng Chính phủ về kế hoạch thực hiện Thỏa thuận và đề xuất giao cho Bộ Xây dựng chủ trì thành lập Uỷ ban Giám sát của Việt Nam thực thi Thoả thuận với cơ cấu thành phần gồm đại diện cơ quan Nhà nước và các tổ chức nghề nghiệp kỹ thuật và ban hành văn bản liên quan đến việc tổ chức, cơ cấu và hoạt động của Uỷ ban này. Uỷ ban Giám sát của Việt Namcó nhiệm vụ thực hiện đăng bạ Kỹ sư chuyên nghiệp tiêu chuẩn ASEAN tại Việt Nam .

Trên cơ sở đề nghị của Bộ Xây dựng, ngày 28/4/2008 Chính phủ Việt Nam đã thông báo với Tổng Thư ký ASEAN về việc nước ta chính thức tham gia thực hiện Thỏa thuận thừa nhận về dịch vụ kỹ thuật giữa các nước thành viên ASEAN.

Ngày 15/9/2008, Bộ trưởng Bộ Xây dựng đã ban hành Quyết định số 1128/QĐ-BXD về việc thành lập Uỷ ban Giám sát của Việt Nam để thực hiện Thoả thuận thừa nhận lẫn nhau về dịch vụ tư vấn kỹ thuật trong ASEAN (gọi tắt là Uỷ ban Giám sát quốc gia - MC). Việc thành lập Uỷ ban Giám sát quốc gia với thành phần đại diện cho cơ quan nhà nước và các tổ chức nghề nghiệp kỹ thuật, theo chức năng và nhiệm vụ đã được định rõ, được đảm bảo bằng các quy định có tính pháp lý sẽ có tác động mạnh mẽ đến hoạt động đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp tiêu chuẩn ASEAN của Việt Nam trong thời gian tới.

Việc thành lập Uỷ ban Giám sát quốc gia với thành phần đại diện cho cơ quan nhà nước và các tổ chức nghề nghiệp kỹ thuật, theo chức năng và nhiệm vụ đã được định rõ, được đảm bảo bằng các quy định có tính pháp lý sẽ có tác động mạnh mẽ đến hoạt động đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp tiêu chuẩn ASEAN của Việt Nam trong thời gian tới.

Uỷ ban Giám sát quốc gia (MC) được Bộ Xây dựng thành lập là cơ quan có đủ thẩm quyền và năng lực thay mặt Nhà nước thực thi các chức năng phát triển, xử lý và duy trì việc Đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp tiêu chuẩn ASEAN (ACPE). MC của Việt Nam là thành viên của Uỷ ban điều phối Kỹ sư chuyên nghiệp tiêu chuẩn ASEAN (ACPECC)

Nhiệm vụ và quyền hạn của MC đã được xác định trong Quyết định 1128/QĐ-BXD là: tổ chức các hoạt động liên quan đến triển khai và giám sát thực hiện Thoả thuận thừa nhận lẫn nhau về dịch vụ tư vấn kỹ thuật trong ASEAN, trong đó có nhiệm vụ tổ chức xây dựng và quản lý ACPE tại Việt Nam. Một nhiệm vụ rất quan trọng là MC sẽ nghiên cứu, đề xuất với các cơ quan nhà nước có thẩm quyền về việc xây dựng, hoàn thiện hệ thống thể chế và thực thi các giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển và quản lý có hiệu quả việc hành nghề tư vấn dịch vụ kỹ thuật tại Việt Nam, hoàn thiện công tác Đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp của Việt Nam, tiến tới tổ chức triển khai việc Đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp Việt Nam, tạo điều kiện cho đội ngũ kỹ sư có cơ hội thuận lợi hành nghề chuyên nghiệp ở nước ta.

Song song với việc công bố rộng rãi việc đăng bạ ACPE cho các kỹ sư Việt Nam , Uỷ ban Giám sát quốc gia khuyến khích các kỹ sư chuyên nghiệp ASEAN đăng bạ chuyển đổi từ APE sang ACPE.Việc đăng bạ chuyển đổi không bắt buộc, song việc chuyển đổi từ APE sang ACPE sẽ có lợi cho các kỹ sư hành nghề chuyên nghiệp về mặt pháp lý. Việc đăng ký chuyển đổi khá thuận lợi, không mất phí. Hồ sơ đăng ký đăng bạ tuân thủ các quy định của MC. Các thông tin cụ thể, các APE có thể liên hệ với Văn phòng Uỷ ban Giám sát quốc gia (MC) hiện đặt tại Bộ Xây dựng.

Kết luận

Để thúc đẩy hoạt động đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệpở nước ta,các tổ chức hội nghề nghiệp cần được tham gia vào việc cấp chứng chỉ, giấy phép hành nghề. Đây là quá trình đang diễn ra trên thế giới và xu thế này cần được sớm tổ chức triển khai ở nước ta: dịch vụ công chuyển từ nhà nước sang các tổ chức ngoài nhà nước.

Để có thể tiếp nhận dịch vụ công này, các hội nghề nghiệp phải không ngừng nâng cao năng lực và chất lượng hoạt động của mình. Liên hiệp hội Việt Nam cần tiếp tục phối hợp với các cơ quan chức năng xây dựng lộ trình thực hiện chuyển giao việc cấp giấy phép hành nghề; việc đào tạo, đào tạo lại, đào tạo liên tục liên quan đến việc cấp giấy phép hành nghề từ cơ quan nhà nước cho các hội nghề nghiệp đảm nhận, khi đáp ứng các điều kiện thì chuyển giao; hoàn thiện một cơ cấu thực hiện việc cấp chứng chỉ, giấy phép hành nghề với sự tham gia của các hội nghề nghiệp song vẫn đảm bảo Nhà nước thể hiện được vai trò giám sát các hoạt động đó theo đúng pháp luật. Việc cấp phép được thực hiện theo một quy trình thống nhất đảm bảo đánh giá được năng lực chuyên môn của người hành nghề, giấy phép được cấp đảm bảo quyền lợi của người hành nghề. Phải sớm ban hành các khung pháp lý về đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp để tạo cơ sở pháp lý cho các hội nghề nghiệp hoạt động.

Bên cạnh đó, trong thời gian tới, Liên hiệp hội Việt Nam và MC cần hoàn thiện các tài liệu hướng dẫn, đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền về đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp Việt Nam thông qua các phương tiện truyền thông, hội thảo, tập huấn nhằm giúp cho đội ngũ kỹ sư có định hướng phát triển nghề liên tục theo hướng chuyên nghiệp vì một nền kỹ thuật phát triển ở nước ta.

*Tổng Thư ký Liên hiệp hội Việt Nam, Phó Chủ tịch Uỷ ban Giám sát quốc gia (MC).